A e avea ma se tagata ua aʻafia i se solitulafono i Netherlands, e lē muta lau malaga faaletulafono pe a tapunia le mataupu tau solitulafono. O tulafono tau le va o tagata Holani e tuʻuina atu ai i tagata ua aʻafia ni aia tatau taua e sailia ai se taui ma le faamasinoga tonu e tusa lava pe ua maeʻa taualumaga tau solitulafono.
O nei aia tatau e faʻamautinoa ai e mafai ona e sailia se toe maua mai o tupe mo mea ua faʻaleagaina, maua se lagolago faaletulafono , ma auai i taualumaga faʻalemalo e faʻafetaui ai mea ua e mafatia ai.

Ua iloa e le faiga faaletulafono a Holani e ono le foia atoatoa e faamasinoga tau solitulafono au mea ua leiloa pe atonu e te manaomia ni fofo faaopoopo e sili atu nai lo mea e ofoina mai e taualumaga tau solitulafono. E tele au auala e maua e talosaga ai mo se taui mai tagata solitulafono e ala i le tulafono tau le va o tagata , e tusa lava pe na mafua ai ona faasalaina le mataupu tau solitulafono pe leai.
O le malamalama i nei filifiliga e fesoasoani ia te oe e fai ai ni faaiuga atamai e uiga i le puipuia o ou manaoga ma le mauaina o le lagolago e te agavaa ai. O lenei taiala e faamatala ai aia tatau faalemalo o loo avanoa mo oe o se tagata ua aafia i Netherlands, e aofia ai le auala e faia ai ni tagi mo taui, o a ni sui faaletulafono e mafai ona e mauaina, ma le auala e faatino ai taualumaga faalemalo pe a uma se mataupu tau solitulafono.
O le ae aʻoaʻoina foʻi e uiga i fuafuaga puipuia, ou aia tatau i faʻamatalaga, ma laʻasaga aoga mo le faʻatautaia lelei o le faiga o tulafono faʻasivile.
Malamalama i Aia Tatau a Tagata ua A'afia i Tulafono Fa'ale-malo a Holani

I Netherlands, o tagata ua aafia i solitulafono e iai a latou aia tatau faaletulafono faapitoa e sili atu nai lo taualumaga faasolitulafono i mataupu tau tulafono faalemalo. O tulafono faalemalo a Holani e maua ai auala mo tagata ua aafia e saili ai se taui ma faamalosia a latou aia tatau pe a maeʻa mataupu tau solitulafono, e pulea e tulafono faaleatunuu ma faatonuga a Europa.
Fa'amatalaga Fa'aletulafono o se Tagata ua A'afia pe a Uma se Mataupu Fa'asolitulafono
Ua ta'ua oe o se tagata ua a'afia i solitulafono i lalo o le tulafono a Holani pe afai na e mafatia i ni fa'aleagaina ona o se fa'alavelave na tupu lea e aofia ai se solitulafono e tusa ai ma le tulafono a le atunu'u. O nei fa'aleagaina e mafai ona aofia ai manu'a fa'aletino, fa'aleagaina fa'alemafaufau, fa'aleagaina o meatotino, po'o ni gau tupe.
E mafai ona agavaa tagata masani (tagata taʻitoʻatasi) ma faʻalapotopotoga faaletulafono (faʻalapotopotoga) e avea ma tagata ua aʻafia. O le faʻamatalaga e faʻalautele atu i tagata ua aʻafia tuusaʻo na aʻafia tuusaʻo i le solitulafono ma tagata ua aʻafia e lē tuusaʻo e pei o tagata o aiga o tagata ua maliliu.
A maeʻa se mataupu tau solitulafono, e tumau pea lou tulaga o se tagata ua aʻafia mo faʻamasinoga faʻalemalo. E te maua pea le aia tatau e sailia ai se taui tusa lava pe ua uma ona tuʻuina atu e le faʻamasinoga tau solitulafono lana faʻaiʻuga.
E lē fa'alagolago lou tulaga ua a'afia i le pe na fa'asalaina le tagata solitulafono i fa'amasinoga fa'asolitulafono pe leai.
Eseesega i le va o Fa'amasinoga Fa'alemalo ma Fa'amasinoga Fa'asolitulafono
O fa'amasinoga fa'asolitulafono i Netherlands e taula'i i le su'esu'eina o le solitulafono, molia o le tagata solitulafono, ma le fa'amautuina o le tausalaina. O le loia a le malo e ta'ita'ia nei fa'amasinoga, ma o le fa'amasinoga e faia le fa'ai'uga i le fa'asalaga ma le fa'asalaga.
E ese le fa'amoemoega o fa'amasinoga fa'asivile. E mafai ona e amataina se tagi fa'asivile e talosaga ai mo se taui mo mea ua fa'aleagaina mai le tagata solitulafono.
E le pei o mataupu tau solitulafono lea e molia ai e le setete, e te pulea le mataupu tau le va o tagata i le avea ai ma tagata fai tagi. I le faamasinoga tau le va o tagata, e tatau ona e faamaonia au mea ua faaleagaina ma le noataga a le tagata solitulafono e faaaoga ai tulaga faamaonia tau le va o tagata.
E ese le avega o fa'amaoniga mai fa'amasinoga fa'asolitulafono. E mafai ona e faia ni tagi fa'asivile mo aofa'iga e sili atu i le €5,000 pe saili ni fofo e le mafai e fa'amasinoga fa'asolitulafono ona tu'uina atu.
Tulafono Talafeagai ma Fa'atonuga Fa'avaomalo
O le tulafono fa'alemalo a Holani, e ta'ua fo'i o le tulafono tumaoti, e fa'atuina ai le fa'avae mo le fo'ia o feeseesea'iga i le va o tagata ta'ito'atasi ma fa'alapotopotoga fa'aletulafono. O le Tulafono Fa'atonutonu Fa'alemalo a Holani e pulea ai le auala e mafai ona e faia ai ni tagi fa'asaga i tagata solitulafono.
O le Mataupu 16 o le EU Victims' Rights Directive e manaʻomia ai e mafai ona e mauaina se faʻaiuga i le taui e le tagata solitulafono i totonu o se taimi talafeagai i le taimi o faʻamasinoga faʻasolitulafono. Na faʻatinoina e Netherlands lenei faʻatonuga i le tulafono a le atunuʻu i le aso 1 o Ianuari 2011, ma tuʻuina atu ia te oe ni aia tatau patino aʻo leʻi faia, i le taimi o faʻamasinoga, ma pe a maeʻa faʻamasinoga.
O le fa'atonuga e fa'amautinoa ai e te mauaina fa'amatalaga e uiga i au aia tatau ma auaunaga o lo'o avanoa. O tulafono a Holani e aofia ai fo'i aiaiga mai fa'avae fa'avaomalo o aia tatau a tagata soifua e aloa'ia ai aia tatau a tagata ua a'afia e maua ai le fa'amasinoga tonu ma maua ai ni fofo.
Auala e Maua ai le Taui pe a Uma se Mataupu Tau Solitulafono

E tolu auala autū e mafai ai e i latou ua aʻafia i solitulafono tau solitulafono i Netherlands ona fai a latou tagi mo mea ua faaleagaina : o le failaina o se tagi tau le va o tagata i le faamasinoga faaitumalo, auai i taualumaga tau solitulafono o se vaega ua manuʻa, po o le talosaga i le Schadefonds Geweldsmisdrijven (Faaputugatupe mo Taui mo Solitulafono Sauā). O auala taitasi e eseese manaʻoga, tau, ma taimi e aafia ai le auala e te toe maua mai ai se taui tau tupe.
Tuuina atu o se Tagi Fa'alemalo mo Mea ua Fa'aleagaina
E mafai ona e amata se isi fa'amasinoga fa'asivile i le fa'amasinoga fa'aitumalo e fai ai se tagi mo mea ua fa'aleagaina mai le tagata solitulafono. E aoga lelei lenei auala pe a sili atu lau tagi i le €5,000 pe aofia ai ni fa'atusatusaga faigata o mea ua fa'aleagaina.
O se fa'asalaga fa'asolitulafono e avea o se fa'amaoniga malosi o amioga sese i lau mataupu fa'asivile. O le itu lelei autu e leai se tapula'a i le aofa'i e mafai ona e tagi ai.
O le a toe iloilo e le faamasinoga lipoti a tagata tomai faapitoa i ou manu'aga ma mea ua leiloa e fuafua ai se taui talafeagai mo mea ua faaleagaina. E aofia ai meatotino ua faaleagaina, tau o togafitiga faafomai, tupe maua ua leiloa, ma le tiga ma le mafatiaga.
Manatu autū mo fa'amasinoga fa'alemalo:
- E tatau ona e totogia muamua totogifuapauina o le faamasinoga
- E umi atu le faagasologa nai lo isi filifiliga
- Atonu e manaʻomia ona e faafaigaluegaina se leoleo pe afai e musu le tagata solitulafono e totogi
- E su'esu'e ma le fa'aeteete e le fa'amasinoga lau mataupu
Afai e te manumalo i lau mataupu, e tatau fo'i i le tagata solitulafono ona totogi au tau fa'aletulafono talafeagai. Peita'i, o le aoina o le aofa'i ua tu'uina atu o lo'o tumau pea i lau matafaioi se'i vagana ua e fa'atulagaina ni auaunaga a le leoleo.
Taui e ala i le Auai i Fa'amasinoga Tau Solitulafono
O le Mataupu 51a o le Tulafono Fa'asolitulafono a Holani e mafai ai ona e auai i le mataupu fa'asolitulafono o se vaega ua manu'a. E te tu'uina atu lau tagi e ala i le fa'atumuina o se pepa pe tautala i le taimi o le fa'amasinoga.
Ona tuʻuina atu lea e le loia o le malo lau tagi mo oe aʻo taulimaina e le faʻamasino faʻatasi ai ma moliaga faʻasolitulafono. Manaʻoga e auai ai i faʻamasinoga faʻasolitulafono:
- E tatau ona mafua ona o le solitulafono lou faaleagaina
- Ua iloa le tagata ua masalomia ma e tatau ona tula'i i luma o le fa'amasinoga
- E te lē mauaina se taui i isi auala
- O loʻo feagai le ua molia ma moliaga mo le solitulafono na faʻamanuʻalia ai oe
E leai ni totogifuapauina a le faamasinoga i lenei auala, ma e mafai ai e le toatele o tagata ua aafia ona maua le avanoa. A iloa e le faamasino ua faamaonia le solitulafono, e mafai ona latou tuuina atu sa'o le taui pe tuuina atu se poloaiga mo le taui.
Faatasi ai ma se poloaiga mo le taui, e aoina e le Ofisa Tutotonu o le Faamasinoga le totogi mo oe nai lo oe lava e tulituliloa. E vave tele le faagasologa nai lo faamasinoga faalemalo.
Peita’i, e ono teena e le fa’amasinoga ni tagi lavelave e ono fa’atuai ai le mataupu tau solitulafono.
Mauaina o le Tupe mo Taui mo Solitulafono Faasauā
E tuʻuina atu e le Schadefonds Geweldsmisdrijven se taui tau tupe pe afai e le mafai ona e toe maua mai mea ua faaleagaina mai le tagata solitulafono. O lenei tupe a le setete e aofia ai tagata na aafia i solitulafono sauā faamoemoeina na mafatia i ni manuʻaga matuia faaletino po o le mafaufau.
Tulaga agavaa e aofia ai:
- Osofa'iga fa'asauā fa'amoemoeina (sauāga fa'aletino po'o ni taufa'amata'u matuia)
- Manu'a tuga pe fa'aleagaina tumau
- Na tupu le solitulafono i Netherlands
- E te talosaga i totonu ole tolu tausaga talu ona faia le osofaiga
- E te le'i saofaga i le fa'alavelave sauā
E tatau ona e faʻamaonia le mea na tupu i se lipoti a leoleo, faʻasalaga faʻasolitulafono, faʻamatalaga a molimau, poʻo faʻamaumauga faafomaʻi. E iloilo e le faʻalapotopotoga pe ua ausia e ou manuʻaga le tulaga o le " faʻaleagaina matuia ", e pei o maʻila tumau, faʻaletonu, poʻo ni manuʻaga faʻalemafaufau.
O le faagasologa o le talosaga e manaʻomia ai faʻamaumauga auiliili o au faʻalavelave ma tupe faʻaalu. E ui o loʻo ofoina mai e le faʻalapotopotoga le lagolago taua, ae o aofaʻiga o totogi e ono maualalo ifo nai lo le mea e ono tuʻuina atu e le faʻamasinoga faʻasaga i le tagata solitulafono.
E le mafai ona e faia se tagi mai le faaputugatupe ma le tagata solitulafono mo le mea lava e tasi ua leiloa.
Sui Faaletulafono ma le Lagolago mo e ua Aafia
E mafai e tagata ua aʻafia i Netherlands ona maua le tele o ituaiga o sui faaletulafono ma auaunaga lagolago pe a maeʻa se mataupu tau solitulafono. O nei punaoa e fesoasoani ia te oe e faʻatautaia ai faʻamasinoga faʻalemalo, maua se taui, ma ia mautinoa o loʻo faʻalogoina lou leo i le faagasologa atoa o le tulafono.
Matafaioi a Loia ma Fesoasoani Faaletulafono
E mafai ona e maua ni loia fa'apitoa e taula'i i aia tatau a tagata ua a'afia i fa'amasinoga fa'alemalo pe a mae'a mataupu fa'asolitulafono. E fesoasoani nei loia ia te oe e faila ni tagi mo le taui, fai ma sui mo oe i le fa'amasinoga, ma ta'ita'ia oe i faiga fa'aletulafono faigata.
E tuʻuina atu e le malo o Holani le lagolago tau tupe mo fesoasoani faaletulafono, aemaise lava pe afai o oe o se tagata na aʻafia i solitulafono matuia poʻo solitulafono tau feusuaiga. O le agavaa mo se fesoasoani faaletulafono e faʻalagolago i ou tulaga tau tupe.
Afai e te agavaa, e mafai ona e mauaina se fesoasoani faaletulafono e leai se totogi pe totogi fua. E mafai e lau loia ona fesoasoani ia te oe e saili se taui e ala i auala autu e tolu: failaina o se tagi i le taimi o le faamasinoga solitulafono, talosaga i le Faaputugatupe mo Taui mo Solitulafono Faasauā, po o le faalauiloaina o se isi tagi faalemalo.
E sili atu mea e fai e loia a ē ua aʻafia nai lo na o le taulimaina o pepa. Latou te faʻamatalaina ou aia tatau , saunia oe mo faʻaaliga i le faʻamasinoga, ma fesoasoani ia te oe e fai ni faʻamatalaga e uiga i aafiaga o ē ua aʻafia.
Latou te galulue faʻatasi foʻi ma isi auaunaga lagolago e faʻafetaui ai ou manaʻoga faaletulafono ma faʻapea foʻi ma ou manaʻoga faʻalagona.
Auaunaga Fesoasoani mo Tagata Puapuagatia
E ofoina atu e le Victim Support Netherlands fesoasoani fa'atino, fa'alagona, ma fa'aletulafono i ē ua a'afia i solitulafono, fa'alavelave fa'afuase'i, ma fa'alavelave tau ta'avale. E tu'uina atu e lenei fa'alapotopotoga fesoasoani fua e tusa lava pe na e lipotia le solitulafono i leoleo pe leai.
O a latou auaunaga e aofia ai le lagolago i faalavelave faafuasei, faamatalaga e uiga i ou aia tatau, ma taiala e ala i le faiga o faamasinoga tau solitulafono. O le matagaluega fesoasoani faaletulafono i le Victim Support Netherlands e taulimaina talosaga faigofie mo taui.
Mo mataupu e sili atu ona faigata, latou te fautuaina le galulue faatasi ma se loia tumaoti. E mafai ona e mauaina a latou auaunaga e ala i se laina fesoasoani faaleatunuu pe asiasi i ofisa i le lotoifale.
O lagolago uma e faalilolilo ma ua mamanuina e faaaloalo i lou le faalauaiteleina.
Auai o Tagata ua A'afia ma le Leo i Fa'amasinoga Fa'ale-Sivile
E iai lau aia tatau e auai malosi ai i faʻamasinoga faʻalemalo e fesoʻotaʻi ma lau mataupu. E aofia ai le faia o faʻamatalaga e uiga i le auala na aʻafia ai oe i le solitulafono i tulaga tau tupe, faaletino, ma faalelagona.
E tatau i faʻamasinoga ona mafaufau i lau sao pe a fuafua le aofaʻi o taui. E mafai ona e talosagaina ni puipuiga faʻapitoa pe afai e te fefe i le faʻamataʻuina pe faʻaleagaina.
E ono aofia ai le molimau i tua o pupuni, tumau le le iloa o lou suafa i nisi o pepa, pe i ai ni nofoaga eseese e faatali ai i le faamasinoga. E manaomia e le tulafono a Holani ia logoina oe e faamasinoga e uiga i le alualu i luma o le mataupu ma so o se faaiuga e aafia ai ou manaoga.
Fa'amasinoga Fa'asivile a le Mataupu Fa'asolitulafono pe a uma se Mataupu
A maeʻa se mataupu tau solitulafono, e mafai ona e faʻaauauina ni faʻamasinoga faʻasivile faʻasaga i le tagata solitulafono e fai ai se tagi mo ni faʻaleagaina e leʻi atoatoa ona foia i le taimi o le faʻamasinoga. O faʻamasinoga faʻasivile e te maua ai le tele o le pule i lau mataupu ma faʻatagaina ai le le faʻatapulaʻaina o aofaʻiga o taui, e ui lava e aofia ai totogifuapauina a le faʻamasinoga ma atonu e umi atu taimi.
Amataina o se Fa'amasinoga Fa'asivile Fa'asaga i le Tagata Solitulafono
E mafai ona e amata fa'amasinoga fa'asivile fa'asaga i le tagata solitulafono e ala i le failaina o se tagi i le fa'amasinoga fa'aitumalo e fa'atatau i aiaiga o gaioiga sese i tulafono fa'asivile a Holani. O le solitulafono fa'asolitulafono e masani ona agavaa o se gaioiga sese, ma tu'uina atu ia te oe ni fa'avae fa'aletulafono mo lau tagi fa'asivile.
E manaʻomia ona e tuʻuina atu lau tagi i le faʻamasinoga faʻaitumalo talafeagai, e masani lava i le mea e nofo ai le tagata solitulafono pe le mea na tupu ai le gaioiga sese. E mafai ona noatia tagata masani ma faʻalapotopotoga faʻapisinisi i faʻamasinoga faʻasivile.
E tatau i lau tagi ona fa'amaoti mai ai le aofa'i o mea ua fa'aleagaina o lo'o e sailia. E le pei o le auai i fa'amasinoga fa'asolitulafono o se vaega ua manu'a, e leai ni tapula'a i le fa'amasinoga fa'asivile i le aofa'i o le taui e mafai ona e talosagaina.
E mafai ona e faia se tagi mo manu'aga fa'aletino, fa'aleagaina o meatotino, tau o togafitiga fa'afoma'i, tupe maua ua leiloa, ma tiga ma mafatiaga. O le faiga e mana'omia ai oe e totogi muamua totogifuapauina o le fa'amasinoga.
E fesuisuia'i nei totogifuapauina e fa'atatau i le aofa'i o lau talosaga ae e masani lava ona amata pe tusa o le €500 mo talosaga laiti.
Fa'amaoniga ma le Avega o Fa'amaoniga i Mataupu Tau le Va o Tagata
I fa'amasinoga fa'asivile, e te tauaveina le avega o fa'amaoniga e fa'aalia ai o gaioiga a le tagata solitulafono na mafua ai au fa'aleagaina. Peita'i, o se fa'asalaga fa'asolitulafono e avea o se fa'amaoniga malosi o le gaioiga sese, ma fa'amalosia atili ai lou tulaga.
E tatau ona e tuʻuina atu faʻamaoniga e faʻaalia ai:
- Sa faia e le tagata solitulafono le gaioiga sese
- Na e mafatia i fa'aleagaina moni
- O loʻo iai se sootaga tuusaʻo i le va o le gaioiga ma au mea ua faaleagaina
- Ua talafeagai le aofaʻi o le taui o loʻo e tagi ai
E mafai e molimau ona molimau mo oe, ma e mafai ona e tuʻuina atu faʻamaumauga faafomaʻi, lipoti a leoleo, ata, lisiti, ma iloiloga a tagata tomai faapitoa. O le faʻasalaga faʻasolitulafono lava ia e maua ai se faʻamaoniga tele o le noataga a le tagata solitulafono, aua e masani ona talia e faʻamasinoga faʻalemalo o se faʻamaoniga o le gaioiga sese.
E ese le tulaga o fa'amaoniga i mataupu fa'alemalo mai mataupu fa'asolitulafono. E tatau ona e fa'amaonia lau mataupu "i luga o le paleni o mea e ono tutupu" nai lo le "e sili atu i le masalosalo talafeagai," ma fa'afaigofie ai ona manuia.
Tau ma le Umi o le Fa'amasinoga Fa'asivile
O fa'amasinoga fa'asivile e aofia ai ni tau e tele e tatau ona e mafaufau i ai. O totogifuapauina o le fa'amasinoga e fa'alagolago i le aofa'i o lau tagi, ma e foliga mai e te mana'omia se sui fa'aletulafono, lea e fa'aopoopo ai totogifuapauina a loia i au tupe fa'aalu.
Afai e musu le tagata solitulafono e totogi ma le loto i ai pe a uma le faʻamasinoga, o le a e feagai ma ni tau faʻaopoopo mo le faʻamalosia o le faʻaiuga a le faʻamasinoga. E manaʻomia e le tulafono le itu ua faiaina e totogi au tau talafeagai faaletulafono.
Afai e te manumalo, e tatau i le tagata solitulafono ona toe totogi se vaega o au totogifuapauina a loia e tusa ai ma fua faatatau faatulagaina, e ui e seasea ona aofia ai au tupe faaalu faaletulafono atoa. E umi atu le taimi e faagasolo ai taualumaga faalemalo nai lo le auai i se mataupu tau solitulafono o se vaega ua manu'a.
O se mataupu faigofie e masani ona alu ai le 12 i le 18 masina mai le taimi na faila ai se'ia o'o i le fa'amasinoga. O mataupu faigata e aofia ai le tele o vaega, fa'amaoniga tetele, po'o ni tagata ua molia fa'apisinisi e mafai ona sili atu i le lua tausaga.
E masani ona tofia e faamasino ni lipoti a tagata tomai faapitoa e iloilo ai le ogaoga o manu'a, tau o togafitiga, ma aafiaga i se taimi umi. O lenei auala faaeteete e fesoasoani e faamautinoa ai e te mauaina se taui talafeagai mo mea ua faaleagaina , ae e manaomia ai le onosa'i ma le faaauau pea ona auai i le faagasologa atoa.
Puipuiga ma Puipuiga mo Tagata ua A'afia
O tulafono fa'alemalo a Holani e tu'uina atu ai ni puipuiga mo tagata ua a'afia pe a mae'a mataupu fa'asolitulafono , e aofia ai poloaiga fa'atapula'a ma puipuiga fa'asaga i le fa'asauāina fa'alua. O nei puipuiga e matua taua tele mo i latou ua a'afia i sauaga fa'aleaiga, faiaiga fa'amalosi, ma fasioti tagata, lea e fa'aoga ai le fa'aleleia atili o le le faalauaiteleina ma le saogalemu.
Poloaiga Fa'atapula'aina ma Fuafuaga Puipuiga
E tolu ituaiga o puipuiga ua ofoina atu e Netherlands e puipuia ai tagata ua aafia mai nisi faʻalavelave. I lalo o le Temporary Restraining Order Act (Wet tijdelijk huisverbod 2008), e mafai e le pulenuu ona faʻatino se poloaiga taofia vave pe afai o lou i ai i se fale e faʻasoa faʻatasi o loʻo lamatia.
E mafai fo'i ona e mauaina ni poloaiga fa'asa sivile e ala i le Tulafono Fa'a-Sivile a Holani. O nei fa'atonuga a le fa'amasinoga, e ta'ua o poloaiga "verboden toegang", e taofia ai le tagata solitulafono mai le fa'afeso'ota'i oe pe fa'alatalata atu i nofoaga patino e pei o lou fale po'o le nofoaga faigaluega.
Ua faamaoti mai e le faamasinoga le mamao e tatau i le tagata solitulafono ona tausisia mai nei nofoaga. O poloaiga mo faalavelave faafuasei e maua ai le puipuiga vave pe a tula’i mai se tulaga matautia vave.
O nei poloaiga e vave atu ona tuʻuina atu nai lo poloaiga masani e taofia ai, e ui lava e masani ona puʻupuʻu le umi. E mafai ona e talosaga mo se faʻaopoopoga e ala i le faʻamasinoga aʻo faʻatulagaina ni puipuiga mo se taimi umi.
Ina ia maua se poloaiga puipuia, e tatau ona e lipotia le mea na tupu i leoleo faatasi ai ma pepa aloaia atoatoa. O lipoti faafoma'i, ata o manu'aga, ma faamatalaga a molimau e faamalosia ai lau mataupu.
E mafai e pulega fa'alotoifale ma le Victim Support Netherlands ona fesoasoani ia te oe i le faagasologa atoa o lau talosaga.
Taulimaina o Fa'asalaga Fa'alua
O le fa'aleagaina fa'alua e fa'atatau i isi fa'aleagaina e te ono o'o i ai e ala i fesoota'iga ma pulega, fa'agasologa fa'aletulafono, po'o le fa'aalia i luma o tagata lautele pe a uma se solitulafono. Ua fa'atinoina e le tulafono a Holani ni puipuiga fa'apitoa e puipuia ai lenei fa'alavelave fa'aopoopo.
O suiga i tulafono i le 2022 ma le 2023 na faʻalauteleina ai le faʻamatalaga o le "aiga" mo aiga o ē ua aʻafia, faʻaleleia atili ai ou aia tatau i faʻamatalaga, ma faʻamalosia ai fuafuaga faʻalilolilo. E iai lau aia tatau e faʻatapulaʻa ai le aofaʻi o faʻatalanoaga e tatau ona e auai i ai ma e mafai ona e talosaga atu i le ofisa lava e tasi e taulimaina lau mataupu i le taimi atoa o le suʻesuʻega.
Ua iai nei fa'avae fa'atekinolosi e fesoasoani ia te oe e maua ai fa'amatalaga e uiga i lau mataupu e aunoa ma le toe fa'afeso'ota'i soo ma pulega. E mafai fo'i ona e talosaga mo ni nofoaga fa'atali eseese i le fa'amasinoga e 'alo 'ese ai mai le feiloa'i ma le ua molia.
O au faʻamatalaga patino, e aofia ai lou tuatusi ma faʻamatalaga faʻafesoʻotaʻi, e maua le puipuiga faʻaleleia atili i pepa faʻamasinoga. Afai e te lagona ua e aʻafia i le faʻasauāina faʻalua, e mafai ona e faila se tagi i le pulega talafeagai.
E mafai e le Victim Support Netherlands ona taiala oe i lenei faagasologa ma tuuina atu auaunaga lagolago.
Taulimaina o Mataupu Ma'ale'ale (e pei o le Sauāga i Aiga, Faiga Fa'amalosi, Fasioti Tagata)
E maua e i latou ua aafia i solitulafono sauā ni puipuiga faaopoopo i lalo o le tulafono a Holani. Mo mataupu o sauaga i totonu o aiga, e mafai ona e faaaogaina le laina telefoni a le atunuu i le 0800-2000, lea e galue i le 24 itula i le aso.
O lenei tautua e tuʻuina atu ai le lagolago faalilolilo ma fesoʻotaʻi oe ma punaoa faʻalotoifale e pei o fale puipui mo fafine (Vrouwenopvang). E manuia tagata ua aʻafia i faiga faamalosi mai ni faʻatulagaga faʻapitoa e faʻaitiitia ai le aofaʻi o suʻega ma faʻatalanoaga e manaʻomia.
E mafai ona e talosagaina se ofisa o le itupa e tasi po'o se foma'i su'esu'e, ma o su'esu'ega fa'asaienisi e faia i nofoaga fa'apitoa ua mamanuina e fa'aitiitia ai manu'a. E puipuia lou fa'asinomaga i le taimi atoa o fa'agasologa, ma e mafai ona faia fa'amasinoga i tua o faitoto'a tapuni.
Mo mataupu fasioti tagata e aofia ai le aiga vavalalata, e te mauaina ni aia tatau faapitoa i faamatalaga e uiga i le suesuega ma le faamasinoga. E saunia e leoleo ni polosiua faapitoa e faamatala ai ou aia tatau i gagana eseese.
E mafai ona e auai i faʻamasinoga e ala i faʻamatalaga o aafiaga o tagata ua aʻafia ma auai i faʻamasinoga e tusa lava pe e te leʻi valaʻauina e avea ma molimau. O le Tulafono Faʻasalaga a Holani e faʻavasegaina sauāga faʻaleaiga ma solitulafono sauā o ni solitulafono matuia, faʻatasi ai ma faʻasalaga e amata mai i sala tupe i le falepuipui e faʻatatau i le mamafa.
E ono feagai fo'i tagata solitulafono ma fautuaga fa'amalosia, galuega fesoasoani i le nu'u, po'o le nofova'ava'aia e avea o se vaega o la latou fa'asalaga.
Aia Tatau i Fa'amatalaga ma le Auai i Tulafono Fa'asivile
E tuʻuina atu e le tulafono a Holani ia te oe ni aia tatau faapitoa e maua ai faʻamatalaga ma auai i faʻamasinoga faaletulafono pe a maeʻa se mataupu tau solitulafono. O nei aia tatau e oʻo atu i faʻamasinoga faʻalemalo pe a e sailia se taui poʻo isi fofo, e ui lava latou te faʻatinoina ese mai faʻamasinoga tau solitulafono.
Aia Tatau e Maua ai Faʻamatalaga
E iai lau aia tatau e maua ai faʻamatalaga e uiga i lau mataupu mai pulega o faʻamasinoga tau solitulafono i le faagasologa atoa o le tulafono. E aofia ai faʻamatalaga e uiga i taunuuga o suʻesuʻega, faʻaiuga a le itu a leoleo , ma faʻamasinoga mulimuli.
A e faia ni tagi fa'asivile ina ua mae'a se mataupu tau solitulafono, e mafai ona e talosagaina ni kopi o faila o mataupu, fa'amaoniga, ma pepa fa'amasinoga e ono lagolagoina ai lau tagi fa'asivile. E tatau i pulega o fa'amasinoga tau solitulafono ona logoina oe e uiga i ou aia tatau i la'asaga ta'itasi o fa'amasinoga.
E mafai ona e mauaina lipoti a leoleo, fa'amaoniga fa'asaienisi, ma fa'amatalaga a molimau e talafeagai ma lau tagi fa'alemalo. O nei fa'amatalaga e fesoasoani ia te oe e fausia ai lau mataupu pe a e sailia ni fa'aleagaina po'o isi fofo fa'alemalo.
E mafai e le Tulafono Fa'atonutonu Fa'alemalo a Holani ona e fa'aogaina fa'amaoniga na aoina i taimi o fa'amasinoga fa'asolitulafono i lau mataupu fa'alemalo. E tatau ona e talosagaina aloaia lenei fa'amatalaga e ala i auala fa'aletulafono talafeagai.
Atonu e iai ni fa'atapula'aga i nisi pepa, ae e masani lava ona e maua avanoa lautele i meafaitino e mana'omia mo lau fa'amasinoga fa'alemalo.
Lu'itauina o Fa'ai'uga e Le Fa'atinoina ai le Moliaga ma Fa'ai'uga e Apili ai
E mafai ona e lu'iina se fa'ai'uga e aua le molia e ala i se fa'agasologa o le Mataupu 12 i lalo o le fa'agasologa fa'asolitulafono a Holani. O lenei aia tatau e mafai ai ona e faila se tagi i le Fa'amasinoga o Apili pe afai e filifili le au moliaga e aua le fa'aauauina lau mataupu.
E iloilo e le faamasino le faaiuga a le loia a le malo ma e mafai ona ia faatonuina le moliaga pe afai latou te maua ni mafuaaga talafeagai. Afai e te le ioe i faaiuga na faia i le taimi o taualumaga tau solitulafono, e iai au filifiliga e apili ai.
E mafai e nei apili ona faʻamalosia lou tulaga i faʻamasinoga faʻalemalo o loʻo mulimuli mai. E tatau ona e faila apili i totonu o taimi faʻatulagaina ua faʻatulagaina e le tulafono a Holani.
A fa'asa'oloto e fa'amasinoga tau solitulafono se ua molia pe fa'atulafonoina ni fa'asalaga mama, e mafai lava ona e faia ni fofo fa'alemalo tuto'atasi. O i'uga o fa'amasinoga tau solitulafono e le otometi lava ona fuafua ai le noataga fa'alemalo.
O lau mataupu fa'alemalo e fa'agaoioia i lalo o tulaga fa'atonuina eseese o fa'amaoniga ma mataupu fa'avae faaletulafono.
Fa'amatalaga o A'afiaga o Tagata na A'afia i Tulaga Fa'alemalo
O lau faʻamatalaga o aafiaga o le tagata ua aʻafia mai faʻamasinoga faʻasolitulafono e mafai ona lagolagoina lau tagi faʻasivile mo ni faʻaleagaina. O nei faʻamatalaga o loʻo faʻamaumauina ai le faʻaleagaina na e mafatia ai, e aofia ai manuʻaga faʻaletino, mafatiaga faʻalagona, ma mea ua leiloa tau tupe.
E ono iloilo e faamasinoga Holani nei faamatalaga pe a iloiloina le taui i faamasinoga tau le va o tagata. E tatau ona e saunia ni pepa auiliili o aafiaga uma o le solitulafono i lou olaga.
E aofia ai tupe faaalu faafoma'i, totogi ua leiloa, ma tau o togafitiga faifai pea. O le tele o au fa'amaoniga e patino, o le malosi foi lea o lau mataupu fa'alemalo.
E mafai ai e fa'amasinoga fa'alemalo ona e tu'uina atu ni fa'amaoniga fa'aopoopo e sili atu nai lo le mea na e tu'uina atu i fa'amasinoga tau solitulafono. E mafai ona e aofia ai lipoti fa'afoma'i fa'afouina, molimau a tagata tomai fa'apitoa, ma pepa tau tupe fou.
O le faamasino i lau mataupu tau le va o tagata e iloiloina nei faamaoniga e tusa ai ma tulaga faatonuina o le tulafono tau le va o tagata, ia e ese mai i manaoga o taualumaga tau solitulafono.
Fesili e Masani ona Fesiligia
O a ituaiga o taui e avanoa mo tagata ua aafia i tulafono tau le va o tagata Holani pe a maeʻa se mataupu tau solitulafono?
E mafai ona e sailia se taui mo mea ua faaleagaina faaletino ma mea e le faaletino i lalo o le tulafono a le malo o Holani. O mea ua faaleagaina faaletino e aofia ai mea ua leiloa tau tupe e pei o tupe faaalu faafomai, totogi ua leiloa, mea ua faaleagaina o meatotino, ma soʻo se isi tau e mafua mai i le solitulafono. O mea ua faaleagaina faaletino e faatatau i mea ua faaleagaina e le o ni mea tau tupe e aofia ai le tiga ma le mafatiaga, atuatuvalega faalelagona, ma le leiloa o le tulaga lelei o le olaga. E fuafua e le faamasinoga le aofaiga e faavae i luga o le ogaoga o le faaleagaina ma lona aafiaga i lou olaga. E mafai foi ona e talosaga mo se taui mo mea ua leiloa i le lumanai pe afai ua mafua ai e le solitulafono ni aafiaga tumau po o ni aafiaga tumau. E aofia ai tau o togafitiga faafomai faifai pea ma le faaitiitia o le gafatia e maua ai tupe.
E faʻapefea ona amata se tagi faʻalemalo mo se taui pe a maeʻa se faamasinoga tau solitulafono i Netherlands?
E lua au filifiliga autū mo le faia o tagi mo mea ua faaleagaina pe a uma se mataupu tau solitulafono. O le filifiliga muamua o le auai lea i taualumaga tau solitulafono o se vaega ua manu'a i lalo o le Mataupu 51a o le Tulafono Tau Solitulafono a Holani, lea e mafai ai ona e tu'uina atu lau tagi mo se taui sa'o i totonu o le mataupu tau solitulafono. O le filifiliga lona lua o le failaina lea o se tagi fa'asivile ese'ese i le fa'amasinoga a le itumalo pe a mae'a taualumaga tau solitulafono. Atonu e mana'omia lenei auala pe afai e faigata tele lau tagi mo le fa'amasinoga tau solitulafono pe afai fo'i e te le'i auai i taualumaga tau solitulafono i le taimi muamua. E te mana'omia le aoina o fa'amaoniga o au mea ua faaleagaina, e aofia ai lisiti, fa'amaumauga faafoma'i, ma so'o se isi pepa e lagolago ai lau tagi. E mafai e se loia ona fesoasoani ia te oe e saunia pepa talafeagai ma fai ma sui mo oe i le fa'amasinoga.
O a aia tatau a tagata ua aafia e tusa ai ma faamatalaga ma le lagolago e ala i le faagasologa faaletulafono a Holani?
E iai lau aia tatau e maua ai faʻamatalaga e uiga i faʻagasologa faʻasolitulafono ma le tulaga o lau mataupu mai leoleo ma le Ofisa o Moliaga Lautele. E aofia ai faʻamatalaga fou pe ua failaina moliaga, aso faʻamasino, ma le iʻuga o le mataupu. O le Tulafono o Tulaga o Tagata na Aʻafia (Faʻamasinoga Faʻaletulafono) e tuʻuina atu ia te oe ni aia tatau faʻapitoa. E iai lau aia tatau e taulimaina ai ma le faaaloalo i le faagasologa atoa ma ia maua se fesoasoani mai se faaliliu upu pe a manaʻomia. Afai o oe o se tagata ua aʻafia i se solitulafono matuia, e iai lau aia tatau e talanoa saʻo atu i le faʻamasinoga. E mafai foi ona e talosagaina ni faʻaliliuga tusitusia o pepa taua e fesoʻotaʻi ma lau mataupu e ala i le faʻafesoʻotaʻi o le loia a le malo poʻo le faʻamasino. E tuʻuina atu e le Victim Support Netherlands se fesoasoani e leai se totogi e fesoasoani ia te oe e malamalama ai i ou aia tatau ma faʻatautaia le faiga faʻaletulafono. E mafai ona latou faʻasino oe i auaunaga lagolago faʻalemafaufau ma fesoasoani ia te oe e maua se fesoasoani faʻaletulafono pe a manaʻomia.
O le ā le umi e gata ai le failaina o se tagi fa'asivile e fa'atatau i se mataupu tau solitulafono i Netherlands?
O le tulafono fa'alemalo a Holani e masani ona tu'uina atu ai se vaitaimi fa'atapula'a e lima tausaga mo tagi mo manu'aga fa'aletagata mai le aso na e iloa ai le fa'aleagaina ma le fa'asinomaga o le tagata e nofosala. O lenei mana'oga mo le iloa o lona uiga e le amata le uati se'ia vagana ua e iloa lelei pe tatau ona e iloa e uiga i lou manu'a ma po'o ai na mafua ai. Mo tagi mo mea ua fa'aleagaina, o le vaitaimi fa'atapula'a masani e lima tausaga fo'i mai le aso na iloa ai. Peita'i, e iai se aso fa'atapula'a e 20 tausaga mai le aso na tupu ai le mea na afaina ai, e tusa lava po'o afea na e iloa ai le fa'aleagaina. Afai na e auai i fa'amasinoga fa'asolitulafono o se vaega ua manu'a ae le'i mafai e le fa'amasinoga fa'asolitulafono ona fa'atalanoaina lau tagi, e tatau ona e failaina se tagi fa'asolitulafono ese i totonu o le tolu masina talu ona mae'a le fa'ai'uga a le fa'amasinoga fa'asolitulafono. O lenei aso fa'atapula'a pu'upu'u e fa'atatau tonu lava i tagi na amataina ae le'i fo'ia i fa'amasinoga fa'asolitulafono.
E faʻapefea ona faʻatalanoaina faʻalavelave faʻalemafaufau ma faʻalagona i tagi faʻasivile mo tagata ua aʻafia i totonu o le faiga faʻaletulafono a Holani?
O le tulafono a Holani e aloaia ai le faaleagaina o le mafaufau ma lagona o ni faaleagaina e mafai ona tauia i lalo o le vaega o faaleagaina e le faaletino. E mafai ona e talosaga mo se taui mo mafatiaga faalemafaufau, popole, atuatuvale, ma le atuatuvalega ina ua mavae se faalavelave na mafua mai i le solitulafono. E iloilo e le faamasinoga le natura ma le ogaoga o le faaleagaina o le mafaufau pe a fuafuaina le aofaiga o taui. E manaomia ona e tuuina atu faamaoniga o ou manuaga faalemafaufau, e masani lava e ala i lipoti faafomai mai fomai o mafaufau po o fomai o mafaufau. O le taui mo faaleagaina o le mafaufau e le manaomia ai se suesuega aloaia, ae o pepa faafomai e faamalosia ai lau tagi. E iloilo e le faamasinoga mea e pei o le malosi o lou mafatiaga, le umi o faailoga, ma le aafiaga i au galuega i aso taitasi. E mafai foi ona e talosaga mo tau mo togafitiga ma togafitiga faalemafaufau o se vaega o au faaleagaina faaletino. E tatau ona talafeagai ma talafeagai nei tupe faaalu mo lou toe malosi.
O a ni auala e mafai ona puipuia ai le le faalauaiteleina o se tagata ua afaina i le taimi o taualumaga fa'alemalo pe a mae'a se mataupu tau solitulafono?
E faia e faamasinoga Holani ni fuafuaga e puipuia ai lou le faalauaiteleina i taimi o faamasinoga faalemalo. E mafai ona e talosaga atu i le faamasinoga e faatapulaaina le avanoa a le lautele i faamasinoga pe faamaufaailoga nisi o pepa o loo i ai faamatalaga patino patino. O au faamatalaga patino, e pei o lou tuatusi ma faamatalaga faafesootai, e mafai ona taofia mai faamaumauga a le faamasinoga lautele. E mafai foi e le faamasinoga ona faaaoga mataitusi muamua nai lo lou igoa atoa i faamasinoga ua lolomiina e puipuia ai lou faasinomaga. Afai e te talitonu o loo e i ai i se tulaga lamatia pe i ai ni popolega i le saogalemu, e mafai ona e talosagaina ni puipuiga faaopoopo. E ono aofia ai le faia o faamasinoga i ni sauniga tapuni pe faatagaina oe e tuuina atu molimau e ala i isi auala. I mataupu e aofia ai mataupu maaleale e pei o solitulafono tau feusuaiga po o sauaga i totonu o aiga, e masani ona faigofie ona tuuina atu e faamasinoga ni puipuiga faalilolilo. E mafai e lau loia ona faila ni talosaga aloaia mo nei puipuiga pe a amataina lau tagi faalemalo.


