Afai e te solia le moli mumu ma mafua ai se faalavelave lea e manu'a tigaina ai se tasi pe maliu ai, e mafai ona molia oe i lalo o le mataupu 6 o le Road Traffic Act 1994 (Wegenverkeerswet 1994). O le tuusaunoaga autu o le tulaga o le tuuaia: o le sese masani e mafai ona faasalaina ai le maualuga o le sefuluvalu masina i le falepuipui mo manu'a tigaina ma le tolu tausaga mo le maliu, ae o le faatamala (roekeloosheid) e faaluaina ai na tulaga maualuga i le tolu ma le ono tausaga.
E fa'ateleina le maualuga o na tulaga i tulaga fa'ateteleina, e pei o le aveta'avale i lalo o le malosi o le 'ava malosi po'o fualaau fa'asaina, tete'e i se su'ega o le manava po'o le toto, po'o le soona saoasaoa tele. E mafai fo'i e le fa'amasinoga ona fa'aleaogaina oe mai le aveta'avale mo le lima tausaga. E mafai e le tagata ua a'afia ona auai i le mataupu fa'asolitulafono o se vaega ua manu'a. Na fa'amanino e le Fa'amasinoga Maualuga (Hoge Raad) le laina i le va o le sese ma le fa'atamala i le aso 15 Oketopa 2024 (ECLI:NL:HR:2024:1405).
Lisi o mea
O a tuutuuga e faʻaaoga pe a solia e se tasi le moli mumu?
E fa aiaiga o le Tulafono o Femalagaaiga i Luga o le Auala 1994 e faia le tele o galuega. Latou te fausia se apefaʻi o le faʻateleina o le ogaoga nai lo se seti o isi mea e fai.
O le Mataupu 5 o le tulafono lautele lea. E fa'asa ai amioga i luga o feoa'iga i se auala e mafua ai pe ono mafua ai ni lamatiaga i luga o le auala, pe fa'alavelave ai fo'i i feoa'iga. O le solitulafono aupito mama lea. E fa'atatau i le mea pe afai na fa'atamala lau aveta'avale ae e fa'atapula'aina lava taunuuga po'o le tele o le tu'ua'iga.
Ua fa'aaogaina le Mataupu 5a talu mai le aso 1 o Ianuari 2020. Ua avea ai ma solitulafono le faia ma le loto i ai o amioga i luga o feoaiga i se auala e solia ai tulafono o feoaiga, lea e mafua ai se lamatiaga e ono lamatia ai le ola po'o se manu'a tuga i se isi tagata. E le mana'omia se fa'alavelave. O lo'o lisiina i le aiaiga ni fa'ata'ita'iga, ma o le aveta'avale i luga o se moli mumu o se tasi lea o ia mea. O isi e aofia ai le sopo'ia o ta'avale i se auala matautia, le le tu'uina atu o le ala, le soona saoasaoa tele, le fa'ata'avale i tua, le aveta'avale fa'asaga i le itu o feoaiga ma le uuina o se masini feavea'i a'o aveta'avale. O le fa'asalaga maualuga e lua tausaga i le falepuipui. E le lava le tasi le soliga o lo'o lisiina: o lau amio atoa e tatau ona avea ma se soliga matuia ma le loto i ai lea e mafua ai lena lamatiaga.
O le Mataupu 6 o le aiaiga autū lea pe a tupu moni se faalavelave. E fa'asa ai ona e amio i luga o le alatele i se auala e mafua ai ona maliu se isi tagata, manu'a tigaina, pe manu'a i se auala e mafua ai ona ma'i le tumau pe le mafai ona galue. O le upu e fa'ai'u ai o le sese, ae le o le fa'amoemoe. E leai se tasi na mana'o i le feto'ai. E tatau i le itu a leoleo ona fa'amaonia le agasala, ma e iloilo e le fa'amasinoga lau aveta'avale atoa nai lo le na'o le taimi e tasi.
O le Mataupu 175 ua fa'atulaga ai fa'asalaga mo le mataupu 6 i la'asaga e tolu. Mo se mea sese masani, o le maualuga e tasi le tausaga ma le ono masina i le falepuipui (pe o se sala tupe lona fa) pe afai e manu'a se isi tagata e tusa ai ma le uiga o le mataupu 6, ma le tolu tausaga pe afai e fasiotia se tasi. Afai o le mea sese e aofia ai le fa'atamala, o le maualuga e tolu ma le ono tausaga. I luga atu o lena, o le maualuga e fa'ateleina i le afa pe afai o lo'o e i lalo o le ava malosi, teena se su'ega manava po'o le toto, pe tu'ufa'atasia le solitulafono ma le soona saoasaoa tele, fa'ase'e i tua, le tu'u atu o le ala po'o le sopo'ia o le ta'avale mata'utia. O lena mea e o'o atu ai le maualuga atoatoa mo se fa'alavelave mata'utia i le iva tausaga. I lalo o mataupu 179 ma le 179a e mafai e le fa'amasinoga ona fa'aleaogaina oe mai le aveta'avale mo le lima tausaga, ma e o'o atu i le sefulu tausaga mo se solitulafono toe fai i totonu o le lima tausaga.
O loʻo iai pea le Mataupu 308 o le Tulafono Faʻasolitulafono (Wetboek van Strafrecht), lea e mafua ai manuʻaga tuga i le tino ona o le faatamala. Peitaʻi, i mataupu tau feoaiga, o loʻo faʻamuamua tuutuuga patino o le Tulafono o Feoaʻiga i Luga o Auala i le faʻatinoina. O la matou tusiga i le taimi e avea ai se soliga o feoaiga ma se solitulafono e faʻamatalaina ai le eseesega i le va o se sala tupe faʻatonutonu ma se moliaga.
O afea e faitaulia ai se manu'a o se manu'a tuga i le tino?
E ogaoga se manu'a pe afai, i tulaga, e mafai ona manatu i ai faapena; e leai se lisi mautu. E taua tele lenei mea auā e na'o le mataupu 6 e fa'atatau i le mea na mafua ai le maliu, manu'a tuga i le tino, po'o se manu'a na mafua ai ona ma'i le tumau pe le mafai ona galue. Afai e tumau pea le manu'a i lalo ifo o lena tulaga, mo se fa'ata'ita'iga o se maosi e le mana'omia se taimi malolo, e na'o le mataupu 5 e totoe.
E galue le Fa'amasinoga Maualuga i se tulaga fa'atulagaina tatala. O mea e tāua o le natura o le manu'a, pe na mana'omia se taotoga po'o se isi togafitiga fa'afoma'i taua, le umi o le toe fa'aleleia ma pe i ai ni taunuuga tumau. O ponaivi gau, le leiloa o se totoga po'o se lagona, manu'a tuga i totonu ma manu'a e mana'omia le toe fa'aleleia mo se taimi umi e masani lava ona ogaoga. O se fa'asea e te'a ese i totonu o ni nai vaiaso e masani lava e le talafeagai. E mafai ona agavaa manu'a fa'alemafaufau, ae e tatau ona lagolagoina e fa'amaoniga fa'afoma'i.
Mo i latou uma e aʻafia ai, o le faila faafomaʻi e taua tele, ma e fausia i aso muamua. I le avea ai ma se tagata ua aʻafia, ia faʻamaumauina uma faitioga e se fomaʻi i le taimi lava e maeʻa ai le faʻalavelave, e tusa lava po o le a le laʻititi o le faʻalavelave, ma ia teuina lipoti. O se faitioga e muamua aliali mai i le faila i le tolu masina mulimuli ane e sili atu ona faigata ona faʻafesoʻotaʻi i le fetoʻai, i le mataupu tau solitulafono ma se tagi i le avea ai ma se tagata ua manuʻa.
O fea le laina i le va o le sese ma le faatamala?
O le uiga o le sese o le faatamala tele ma le nofosala; o le faatamala o lona uiga o se amioga faatamala tele e mafua ai se lamatiaga matuia lea sa e iloa, pe tatau ona e iloa. O le fesili aupito taua lea i nei tulaga, aua e masani ona filifili pe o le iuga o le auaunaga i le nuu pe o se faasalaga faafalepuipui.
O le sese masani e aofia ai le avetaavale na faalavelaveina, o lē na sese le iloiloga o se moli lanu samasama ma manatu e mafai lava ona ia sao mai ai, pe na te leʻi tilotilo lava. Sa tatau ona ia iloa lelei, ae na te leʻi filifili ma le loto i ai e faatupuina se lamatiaga. Pe lava se taimi puupuu o le le gauai atu mo se sese solitulafono e faalagolago i tulaga. E faatusatusa e le faamasinoga lau amio ma le amioga a se avetaavale e faaeteete lelei i le tulaga lava e tasi. Afai e le ausia le tapulaa maualalo o le sese solitulafono, ua faasaolotoina oe i lalo o le mataupu 6 ma o le tele o le solitulafono mama o le mataupu 5 e tumau pea.
O le faatamala e manaʻomia ai le tele o mea. I lana faʻamasinoga i le aso 15 Oketopa 2024 (ECLI:NL:HR:2024:1405) na faʻamatalaina ai e le Faʻamasinoga Maualuga ia manatu uma e lua. O le sese e tatau ona nofosala, o le faatamala tele, e iloiloina i le amioga atoa o le avetaavale. O le faatamala o le ituaiga sili ona matuia o le sese: o se amioga faatamala tele e mafua ai se lamatiaga matuia, pe a iloa e le avetaavale pe sa tatau ona iloa lena lamatiaga. E silasila le faamasinoga i le natura ma le ogaoga o le amioga ma isi tulaga o le mataupu, ae le o se gaioiga e tasi, ma e le gata i le ogaoga o taunuuga na iʻu i ai.
Talu mai le toe fuata’iga o le 2020, ua fa’amaonia fo’i e le tulafono o le fa’atamala o lo’o iai i so’o se tulaga pe afai e fetaui fo’i le amio ma le fa’amatalaga o le mataupu 5a. O le mafua’aga lea e taua tele ai le toe fuata’iga i mataupu o moli mumu: o se soliga fa’amoemoeina ma matuia e mafua ai se lamatiaga e mafai ona va’aia i le ola ua o’o atu nei i le fa’atamala. E le fa’apea ai ua maualalo le tulaga. O le fa’atamala o lo’o tumau pea o le ituaiga sili ona matuia o mea sese. O tulaga e tuleia ai se mataupu o moli mumu i lena itu e iloagofie: o le aveta’avale i le saoasaoa maualuga, le amana’iaina o moli po’o tulafono i se taimi lata mai, o le tamo’ega ta’avale, o le ‘ava malosi po’o fualaau fa’asaina, ma le fa’aaogaina o se telefoni i le taimi na tupu ai le feto’ai. O le mea e taua o le tu’ufa’atasiga. O se filifiliga fa’amoemoeina e sopo’ia se moli mumu manino i le saoasaoa i se nofoaga ua tumu i tagata o se mataupu ese mai se aveta’avale na tuai ona taofi.
| Sese e ono agasala ai | Faʻamataʻu |
| E masani lava o se mea sese matuia e tasi | E masani lava o se tuufaatasiga o soliga matuia |
| Le faatamala tele po o le le gauai tele | Amioga faatamala tele |
| Sa tatau ona e iloa le lamatiaga | Lamatiaga matuia tele, ua iloa pe sa tatau ona iloa |
| Manu'a tuga: maualuga atu i le 18 masina | Manu'a tuga: maualuga atu i le 3 tausaga |
| Maliu: maualuga atu i le 3 tausaga | Maliu: maualuga atu i le 6 tausaga |
O a fa'asalaga e tu'uina atu e fa'amasinoga i le fa'atinoina?
I le fa'atinoina, o fa'asalaga e masani lava ona maualalo ifo nai lo le maualuga fa'atulafonoina. O le mea moni e fa'atinoina e mulimuli i ta'iala a le Public Prosecution Service (Openbaar Ministerie) ma fa'amatalaga fa'atonutonu e fa'aaogaina e fa'amasinoga, e fa'atatau i mea moni o lau mataupu.
Afai e maua e le faamasinoga se sese masani i lalo o le mataupu 6 ma e leai se faatamala, o se mataupu e iai ni manu'a tuga e masani ona i'u i se poloaiga e auauna atu ai i le nuu, faatasi ai ma se faasāina o le avetaavale ma o nisi taimi e taofia ai se faasalaga faafalepuipui e fai ma lapataiga. O le maualuga faaletulafono mo le auaunaga i le nuu e 240 itula. Afai e faamaonia le faatamala, o se faasalaga faafalepuipui e le faatuai e avea ma taunuuga moni, e tusa lava mo se tasi e leai ni faasalaga muamua, ma o le faasāina o le avetaavale e masani ona umi tele.
E fa'ateleina fa'asalaga pe afai ua i ai ni fa'asalaga muamua i luga o le alatele, pe afai na tu'ua e le aveta'avale le nofoaga na tupu ai le fa'alavelave, pe afai na a'afia ai le 'ava malosi po'o fualaau fa'asaina, pe afai na fa'aalia e le aveta'avale se mamanu nai lo se mea sese e tasi. E fa'aitiitia i lalo pe afai e leai sau fa'amaumauga solitulafono, e te tauaveina le matafaioi, fa'aalia le salamo moni ma galulue fa'atasi, pe afai e ogaoga taunuuga mo oe lava ia, ma pe afai ua leva ona mavae talu mai le fa'alavelave e aunoa ma sou sese. Mo aveta'avale talavou, e mafai e le fa'amasinoga ona fa'aoga tulafono o tulafono tau solitulafono a talavou , fa'atasi ai ma se seti eseese o fa'asalaga. O la matou tusiga i le mea e fuafua ai le fa'asalaga pe a uma se fa'alavelave tau ta'avale matuia e fa'amatalaina atili ai lena mea.
E masani ona le amana'ia e ē ua molia e le na'o le mataupu tau solitulafono le faiga. E ese mai i le fa'amasinoga, e mafai e le Ofisa Tutotonu mo le Tusipasi Aveta'avale (Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen, CBR) ona mana'omia oe e mulimuli i se vasega fa'alea'oa'oga pe faia se su'ega o lou malosi po'o le mafai ona aveta'avale. Afai e te le galulue fa'atasi pe le pasia, e mafai e le CBR ona fa'ailoa mai ua le aoga lau laisene. O lena faiga e iai lana lava taimi fa'atulagaina ma ana lava tulafono.
E fa'apefea ona auai le tagata ua a'afia i le mataupu tau solitulafono?
O se avetaavale e solia le moli mumu ma faamanualia ai se tasi, ua ia faia se gaioiga faasolitulafono. I le mataupu tau solitulafono, e mafai e le tagata ua aafia ona fai se talosaga mo se taui e ala i le auai i le faamasinoga o se vaega ua faamanualia.
O lenei tusiga e na'o le auala fa'asolitulafono lea e fa'atatau i ai. O le fofo lautele o se tagi mo manu'aga fa'aletagata ma le aveta'avale po'o le kamupani inisiua o se mataupu ese, lea matou te fa'asino i ai i se loia fa'apitoa mo manu'aga fa'aletagata.
I le avea ai ma se tasi ua manu'a (benadeelde partij) e mafai ona e auai i le mataupu i lalo o le mataupu 51f o le Tulafono o Taualumaga Tau Solitulafono (Wetboek van Strafvordering). Ona faia lea e le faamasinoga tau solitulafono se faaiuga i lau tagi, e aunoa ma ni totogifaamalumalu a le faamasinoga. O le auala sili lea ona vave, ae e na'o tagi e le tuuina atu ai se avega mamafa tele i le mataupu tau solitulafono. O se tagi faigata mo le leiloa o tupe maua e ono faalauiloa e le taliaina i se vaega, ona e tulituliloaina lea o lena vaega i le faamasinoga tau le va o tagata lautele. O tagata ua aafia ma aiga o loo soifua pea e iai foi le aia tatau e talanoa ai i le faamasinoga e uiga i le aafiaga o le faalavelave.
E fa'apefea ona galue le faiga, la'asaga i lea la'asaga?
I le taimi lava na maeʻa ai le faʻalavelave. E puipuia e leoleo le nofoaga. I mataupu ogaoga, e saunia e se 'au faʻapitoa se suʻesuʻega o faʻalavelave tau taʻavale (Verkeersongevallenanalyse). E toe fausia ai le saoasaoa, mamao o taofi, le tulaga o moli o taʻavale ma laina vaʻaia, lagolagoina e ata o le meapueata ma faʻamatalaga a molimau. O le lipoti lea e avea ma ivi autū o le mataupu tau solitulafono. Mo le tagata ua aʻafia, e muamua le tausiga faafomaʻi, ma o le faila faafomaʻi e amata i lena aso o le faʻamaoniga sili lea ona taua mulimuli ane.
O le suʻesuʻega. E iloilo e le Ofisa o Moliaga Lautele le faila ma filifili pe tatau ona molia ma po o le a le moliaga: mataupu 5, mataupu 5a po o le mataupu 6, faatasi ai ma le faatamala pe leai. E mafai ona fesiligia se tagata ua masalomia ma, i mataupu matuia, puʻeina. E mafai ona taofia aʻo leʻi faia le faamasinoga ae e tulaga ese i mataupu tau feoaiga. I le avea ai ma se tagata ua masalomia e iai lau aia tatau e feutagai ai ma se loia aʻo leʻi fesiligia ma aʻo faia le suʻesuʻega. I faila faapenei e tatau ona siaki vave pe o lagolagoina moni e le auiliiliga o faalavelave, faamatalaga o moli feoaiga ma faamatalaga a molimau le moliaga. O la matou faamatalaga i galuega suʻesuʻe i mataupu tau solitulafono tau feoaiga o loʻo faamatalaina ai lena siaki.
O le iloiloga. E iloilo e le faamasinoga le faila, e talosaga le loia o le malo mo se faasalaga, e tali atu le itu tetee ma e mafai e le tagata ua aafia po o aiga o loo soifua ona faaaoga lo latou aia tatau e tautala ai. O le tagi a le itu ua manu’a e taulimaina i le iloiloga lava e tasi. Fa’amasinoga ma apili. E masani ona mulimuli mai le faamasinoga pe tusa ma le lua vaiaso mulimuli ane. E mafai e le itu tetee ma le itu tetee ona apili i le faamasinoga o apili i totonu o le sefulufa aso, ma e mafai ona faia se apili i le aveesea o le mataupu i le Faamasinoga Maualuga pe a uma lena.
O a puipuiga e tatau ona iloiloina?
O se fa'alavelave i se moli mumu e lē otometi lava ona ta'ita'iina ai i se fa'asalaga e tusa ai ma le mataupu 6. E amata le puipuiga i le faila, ae lē o le manatuaga o le avetaavale.
O le laina muamua o le mea sese lava ia. Pe na manino le mumu o le moli, pe na faatoa suia lava ina ia le mafai ai e le avetaavale ona taofi ma le saogalemu? O le a le mea o loʻo faʻaalia e faʻamaumauga o le pulea o moli feoaʻi e uiga i le vaega ma lona taimi? Pe na galue lelei le faʻapipiʻiina? Pe na i ai se taʻavale faʻafuaseʻi, se faʻalavelave faʻafuaseʻi faʻafomaʻi poʻo se isi tulaga e tutusa ma le force majeure? Ma afai na i ai se mea sese, pe na lava lona ogaoga e oʻo atu ai i le tapulaʻa maualalo o le solitulafono, pe o le mataupu e tatau ona i lalo o le mataupu 5? Afai e molia le faʻatamala, e tatau i le itu a leoleo ona faʻaalia se amioga faʻatamala tele, poʻo se soliga faʻamoemoeina ma le matuia e tusa ai ma le uiga o le mataupu 5a. O le uiga faʻamoemoeina o le soliga e masani lava o le soʻotaga aupito vaivai i le mataupu a leoleo.
O le laina lona lua o le mafuaʻaga. E tatau ona mafua le faʻalavelave ma le manuʻa i le amioga na molia. Afai na solia foʻi e le tagata na aʻafia tulafono, mo se faʻataʻitaʻiga i le tietie uila e aunoa ma ni moli i le pogisa poʻo le sopoia o le mea e le faʻatagaina ai, e le faʻamaonia ai le solia o le moli mumu. Peitaʻi, e mafai ona aʻafia ai le iloiloga o le sese.
O le laina lona tolu o le gau. Pe o le faaleagaina o loo fai mai o se taunuuga moni ea o lenei faalavelave, pe o se tulaga ua uma ona iai? O se tagi e le faamaonia, pe e le mafai e se faamasinoga tau solitulafono ona iloilo e aunoa ma se avega mamafa, o le a faalauiloa e le taliaina atoa pe i se vaega. O le laina lona fa o le tagata o le ua molia. O se faamaumauga mama, o le salamo moni, fesootaiga ma le tagata ua aafia e ala i lau loia ma taunuuga patino o le le agavaa e ave taavale e aofia uma i le faasalaga, tusa lava pe le o finauina le tausalaina.
E fa'apefea ona fesoota'i le mataupu tau solitulafono ma se tagi fa'alemalo?
O se fa'alavelave i le moli mumu ma manu'a e tamo'e i ni auala se lua e eseese le saoasaoa e gaoioi ai. O le mataupu tau solitulafono e filifili ai le tulaga o le tu'ua'ia ma le fa'asalaga. O le mataupu tau le va o tagata lautele e filifili po'o ai e totogia le a, ma e masani ona umi se taimi e alu ai. E a'afia le tasi i le isi, aua o se fa'asalaga tau solitulafono o se fa'amaoniga malosi i le tagi tau le va o tagata lautele, ae o ni faiga eseese ma e mana'omia ai ni sauniuniga eseese.
O le ā e tatau ona e siakiina pe afai o oe o se tagata masalomia?
- Faaaoga lou aia tatau e feutagai ai ma se loia a'o le'i faia le faatalanoaga muamua a leoleo (Matā'upu 28c Sv) ma aua le fa'amatalaina lau lava avetaavale o se fa'atamala.
- Aua lava ne'i e tuua le nofoaga o lo'o tupu ai le fa'alavelave: o le alu ese o se solitulafono ese lea i lalo o le mataupu 7 o le Tulafono o Ta'avale i Luga o Auala ma e fa'ateleina ai le fa'asalaga.
- Ia siaki le auiliiliga o faalavelave tau taavale ma faamatalaga o le pulega o moli feoa'i e faatusatusa i le moliaga.
- Ia matau le vaitaimi e sefulufa aso e apili ai pe a maeʻa le faʻamasinoga.
- Tali atu i soʻo se fuafuaga a le CBR i lau laisene i totonu o ona lava aso atofaina.
O le ā e tatau ona e siakiina i le avea ai ma se tagata ua afaina?
- Ia fa'amaumauina e se foma'i fa'asea uma i aso muamua ma toe fo'i i ai a'o fa'aauau pea fa'asea.
- Fesili mo le numera o le lipoti a leoleo ma tausi se api talaaga faapea ma lisiti uma.
- Auai i le mataupu tau solitulafono o se vaega ua manu'a i lalo o le mataupu 51f Sv a'o le'i faia le lauga faaiu a le loia a le malo i le iloiloga.
- Ta'u i le Ofisa o Moliaga Lautele pe afai e te mana'o e fa'aaoga lou aia tatau e tautala ai i le iloiloga.
O le ā se mea e mafai ona matou faia mo oe pe a uma se faalavelave i moli mumu?
E galulue la matou ' au loia tau solitulafono mo ē masalomia i mataupu tau feoa'iga; o se tagi lautele mo manu'aga patino matou te fa'asino i ai se loia fa'apitoa mo manu'aga patino.
- Matou te auai i le faatalanoaga a leoleo ma oe ma fautuaina oe pe e te manaʻo e tuʻuina atu sau faʻamatalaga.
- Matou te talosagaina ma faʻataʻitaʻiina le auiliiliga o faʻalavelave tau taavale ma faʻamatalaga o moli feoaʻi.
- Matou te finau faasaga i le moliaga o le faatamala, e faaaoga ai le suega a le Faamasinoga Sili i le aso 15 Oketopa 2024.
- Matou te faʻatinoina le puipuiga i le taimi o le iloiloga ma faʻatoʻa atu se apili i totonu o le sefulufa aso pe a manaʻomia.
- Matou te fesoasoani atu ia te oe i le faagasologa o le CBR e uiga i lau laisene avetaavale.
aotelega
- O le solia o le moli mumu ma mafua ai ni manu’a tuga po’o le maliu o lo’o molia i lalo o le mataupu 6 o le Road Traffic Act 1994, ma le maualuga o le 18 masina (manu’a) ma le 3 tausaga (maliu) mo mea sese masani.
- Mo le faatamala, o le maualuga o le faasalaga e 3 ma le 6 tausaga, ma e siitia i le afa mo tulaga faateteleina e pei o le ava malosi, fualaau faasaina po o le soona soona saoasaoa; e mafai ona faalēaogaina le avetaavale mo le oo atu i le 5 tausaga (10 mo le toe solitulafono).
- Talu mai le faʻamasinoga a le Faʻamasinoga Maualuga i le aso 15 Oketopa 2024, o le faʻatamala o lona uiga o se amioga matuā faʻatamala e mafua ai se lamatiaga matuia; o amioga i lalo o le mataupu 5a e faitaulia o se faʻatamala i soʻo se tulaga.
- E mafai e le tagata ua aʻafia ona auai i le mataupu tau solitulafono e avea o se vaega ua manuʻa i lalo o le mataupu 51f o le Tulafono o Taualumaga Tau Solitulafono; ona faia lea e le faamasinoga tau solitulafono se faaiuga i le tagi e aunoa ma se totogifuapauina o le faamasinoga.
- E mafai e le CBR ona faia ana lava gaioiga faasaga i lau laisene, e ese mai le faamasinoga tau solitulafono.
Soo fesili
O le ā le faasalaga e faatatau i ai pe afai e mafua ai se manuʻaga tuga i le tamoʻe i le moli mumu?
I lalo o le mataupu 175 o le Tulafono o Femalagaaiga i Luga o Auala, o le mafua ai o se faalavelave ma manu'a tuga i le tino ona o se mea sese e mafai ona faasalaina ai i le falepuipui mo le maualuga e tasi le tausaga ma le ono masina pe totogi foi se sala tupe e tusa ma le vaega lona fa. Afai e maua e le faamasinoga le faatamala, o le maualuga e tolu tausaga. E faateleina uma ia maualuga i le afa i tulaga faigata e pei o le avetaavale i lalo o le ava malosi.
E mafai ona leiloa la'u laisene avetaavale pe a uma se faalavelave faapena?
Ioe. I lalo o mataupu 179 ma le 179a o le Tulafono o Femalagaaiga i Luga o Auala, e mafai e le faamasinoga ona faaleaogaina oe mai le aveina o se taavale mo le lima tausaga, e faaopoopo atu i se faasalaga faafalepuipui po o se auaunaga i le nuu. Mo se solitulafono toe fai i totonu o le lima tausaga, o le maualuga e sefulu tausaga. E mafai foi e le CBR ona faia ana lava fuafuaga faasaga i lau laisene.
Pe ua sili atu ona faigata le tulafono a Holani i le avetaavale faatamala talu ai nei?
Ioe. I le aso 1 o Ianuari 2020 na faʻaofiina ai le mataupu 5a ma o amioga i lalo o lena mataupu na faia o se faʻatamala i soo se tulaga. I le aso 15 o Oketopa 2024 na faʻamanino ai e le Faʻamasinoga Maualuga manatu o le sese ma le faʻatamala (ECLI:NL:HR:2024:1405).
O a ni faiga e mafai ona ou feagai pe a uma lenei ituaiga o faalavelave?
E mafai e avetaavale ona feagai ma se suʻesuʻega a leoleo, se moliaga solitulafono ma se faiga faʻavae ese a le CBR e uiga i a latou laisene. E feagai tagata ua aʻafia ma leoleo ma, afai latou te auai i ai o se vaega ua manuʻa, o le mataupu solitulafono.