Fa'afouga mulimuli: 9 Aokuso 2026.
O le tulafono o le solitulafono e pulea ai mea e tutupu pe a faia e se tasi se amioga sese e mafua ai ona faaleagaina se isi tagata i fafo atu o soʻo se konekarate i le va o i laʻua. I Netherlands, o lenei vaega o tulafono faʻalemalo e taʻua o le onrechtmatige daad (“gaioiga faasolitulafono”) ma ua faʻamaonia i le Mataupu 6:162 o le Tulafono Faʻalemalo a Dutch (Burgerlijk Wetboek, BW). O se tasi lea o auala sili ona taua i le taui i tulafono tumaoti a Dutch: soo se taimi lava e mafatia ai se tasi i mea ua faaleagaina ona o se isi vaega na faia faasolitulafono, o le tulafono o le solitulafono e fuafua ai pe, ma o le a le tele, e tatau ona toe faaleleia lena mea ua faaleagaina.
O lenei taʻiala e faʻamatalaina ai le uiga o le onrechtmatige daad, le eseesega mai se solitulafono ma le solia o se konekarate, elemene faaletulafono e tatau ona ausia, ituaiga autu o noataga faʻaleaga, fofo o loʻo maua, ma le faʻagasologa o se tagi i le faʻatinoina. Ua tusia mo tagata fai tagi, pisinisi, tamaiti aʻoga ma tagata faavaomalo o loʻo manaʻomia se aotelega saʻo ae faigofie ona malamalama i ai o le tulafono o le faʻaleaga i lalo o le Tulafono Faʻalemalo a Holani.

O le a le onrechtmatige daad (tort) i lalo o le tulafono a Dutch?
O le onrechtmatige daad o se gaioiga sese po o se mea e le faia e mafua ai ona faaleagaina se isi tagata ma e mafai ona noatia ai le tagata fai mea sese e totogi se taui. O le faavae o le Mataupu 6:162 BW, lea e faamalosia ai se tagata ua faia se gaioiga faasolitulafono i se isi tagata lea e mafai ona faatatauina ia i latou e toe faaleleia le faaleagaina na mafua mai ai.
O le Mataupu 6:162 ua fa'ailoa mai ai ituaiga e tolu o se gaioiga e le tusa ai ma le tulafono:
- Solia o se aia tatau — mo se faʻataʻitaʻiga, faʻaleagaina o meatotino, tulaga lelei o le tino, poʻo le igoa taʻuleleia.
- O se gaioiga po'o se mea e le'i faia e solia ai se tiute faaletulafono — amioga e solia ai se tulafono tusitusia.
- O se gaioiga po o se mea e le faia e feteenai ma tulaga faatonuina e lei tusiaina o amioga tatau faaleagafesootai — amioga e le ausia ai le mea e masani ona taliaina i le sosaiete, e tusa lava pe leai se tulafono tusitusia patino ua solia.
O le vaega lona tolu lea e fa'afaigofie ai le tulafono fa'aletulafono a Holani. E mafai ai e fa'amasinoga ona fa'asalaina amioga e le tusa ai ma le tulafono ona e le taliaina e le sosaiete ma e mafua ai ni tulaga lamatia e le talafeagai mo isi, nai lo na'o le taimi e solia ai se tulafono patino.
Faiga fa'aleaga, solitulafono ma konekarate: o le a le eseesega?
E faigofie ona fenumiai le upu "tort" ma fanua tuaoi e lua, ae e taua eseesega:
- Faiga sese e faasaga i solitulafono. O tulafono tau solitulafono e aofia ai solitulafono faasaga i le filemu lautele, e molia e le Setete, faatasi ai ma faasalaga e pei o sala tupe po o le faafalepuipuiina. O le tulafono o solitulafono o se tulafono tumaoti: e tulituliloaina e le itu ua manu'a ina ia maua ai se taui. O le mea lava e tasi (mo se faataitaiga, o se osofaiga sauā) e mafai ona oo atu ai i se moliaga tau solitulafono ma se tagi eseese tau solitulafono.
- Faiga sese e faasaga i le konekarate. E tula'i mai noataga fa'akonekarate mai le solia o se maliega na faia e vaega ta'itasi. E tula'i mai noataga fa'aletulafono e tuto'atasi mai so'o se konekarate, mai se tiute e tatau ona faia i isi i se tulaga lautele. I nisi tulaga e tutusa uma ia mea e lua ma e ono iai i se tagata fai tagi se fa'avae fa'akonekarate ma se fa'avae fa'aletulafono mo se tagi.

O elemene o noataga i lalo o le Mataupu 6:162 BW
Mo se tagi i se solitulafono fa'aletulafono e manuia, e tatau ona fa'amalieina vaega nei. O le tele o ta'iala i le gagana Peretania e aoteleina le solitulafono fa'aletulafono o le "tiute o le tausiga, soliga, mafua'aga ma le fa'aleagaina"; o le fa'atulagaina o se alalaupapa aoga, ae o mana'oga fa'aletulafono sa'o a le Holani o mea nei:
- O se gaioiga faasolitulafono (onrechtmatige daad). E tatau ona aofia le amioga i totonu o se tasi o ituaiga e tolu o loʻo i luga: o se soliga o se aia tatau, o se soliga o se tiute faaletulafono, poʻo se soliga o tulaga faatonuina e le tusitusia o amioga talafeagai faaleagafesootai.
- Attributability / imputability (toerekenbaarheid). E tatau ona mafua le gaioiga i le tagata fai mea sese — pe ona o le sese (agasala) pe ona o se mafuaaga e tatau ona tali atu ai i latou e le tulafono pe e tusa ai ma manatu lautele. O le mea lea, e le faalagolago i taimi uma le noataga i le tuuaiga faaletagata lava ia.
- Fa'aleagaina (schade). E tatau ona i ai se gau moni lava, pe faaletino (faaleagaina tau tupe po o meatotino) pe le faaletino foi (tiga ma mafatiaga).
- So'oga fa'atupu (causaal verband). E tatau ona i ai se fesootaʻiga mafuaʻaga i le va o le gaioiga ma le faʻaleagaina. E faʻaaogaina e le tulafono a Holani se suega e lua vaega: o le suega condicio sine qua non (“ae mo”), sosoo ai ma le faʻailoaina talafeagai o le faʻaleagaina i le mea na tupu.
- O le mana'oga o le fe'au'aua'i (relativiteitsvereiste, Mataupu 6:163 BW). E leai se noataga e toe faaleleia ai mea ua faaleagaina pe afai e le puipuia e le tulafono ua solia le ituaiga o mea ua faaleagaina na mafatia ai le itu na manu'a. I se isi faaupuga, o le tulafono na solia e tatau ona faamoemoe e puipuia ai le manuia o le tagata fai tagi.
Afai e misi se tasi o nei elemene, e lē manuia le finauga. O le manaʻoga faʻatatau aemaise lava e masani ona taua tele ma e faigofie ona lē amanaʻiaina.

Ituaiga o noataga fa'asauā
O le tulafono fa'aletulafono a Holani mo solitulafono tau solitulafono e fa'avasega ai ni vaega se tele, e eseese tele i le pe tatau ona fa'amaonia se sese.
- Mea sese fa'amoemoeina. Na fa'atupuina ma le loto i ai e le tagata agasala le fa'aleagaina — mo se fa'ata'ita'iga, le fa'aleagaina ma le loto i ai o meatotino po'o le igoa ta'uleleia.
- Fa'atamala. Sa lē faaalia e le tagata fai mea sese le faaeteete e pei ona tatau ona faamoemoeina, ma mafua ai ona afaina e mafai ona vaaia.
- Noataga mamafa po'o le agavaa (risicoaansprakelijkheid). I tulaga ua fa'amatalaina, e fa'atulaga e le tulafono le noataga e tusa lava po'o le a le sese o le tagata lava ia, auā e nafa se tagata mo se tagata, mea, po'o se gaoioiga fa'apitoa. O fa'ata'ita'iga e aofia ai le noataga mo tamaiti, mo tagata faigaluega o lo'o galulue i le fa'atinoina o a latou tiute, mo manu, ma mo oloa po'o fanua ua le atoatoa (e pei o fale, mea e mafai ona feavea'i, po'o auala e le saogalemu). O nei pepa o lo'o fa'atulaga i aiaiga eseese o le Tusi 6 BW ma fa'aliliu le lamatiaga i le vaega e sili ona lelei e puipuia pe inisiua mai le fa'aleagaina.
Solitulafono masani i le faatinoga
E ui o le faʻavae faaletulafono e lautele, ae o loʻo iai pea nisi o mamanu moni:
- Manu'aga patino ma fa'alavelave tau ta'avale. Tagi mo manu'aga fa'aletino pe a uma fa'alavelave i luga o le auala, fa'alavelave i le galuega po'o ni tulaga mata'utia. E masani ona liliu ese nei mea mai le tulaga o le tausiga ma e masani ona aofia ai tulafono fa'atulafonoina o noataga (mo se fa'ata'ita'iga, le fa'amalosia o le puipuiga o tagata fa'aoga i luga o le auala e vaivai).
- Fa'aleagaina ma le le faalauaiteleina. O lomiga e le tusa ai ma le tulafono, fa'alumaina, po'o le solia o le le faalauaiteleina e fa'aleagaina ai le igoa ta'uleleia pe solia ai aia tatau a le tagata. E fuafua e le fa'amasinoga le sa'olotoga o le fa'aalia o manatu e fa'asaga i le puipuiga o le igoa ta'uleleia ma le olaga patino.
- Noataga fa'apolofesa ma fa'afoma'i. Tagi faasaga i tagata tomai faapitoa — fomaʻi, loia, tausi tusi, notaries — o ē ua lē ausia le tulaga faatonuina o se fomaʻi agavaa talafeagai.
- Noataga o oloa Fa'aleagaina e mafua mai i oloa fa'aletonu, lea e ono noatia ai se gaosi oloa mo fa'aleagaina e mafua mai i se fa'aletonu i a latou oloa.
- Fa'alavelave. Fa'alavelave lē talafeagai i le fa'aaogaina ma le fiafia i meatotino tuaoi, e pei o le pisa, manogi leaga, vai po'o ni mea lamatia i le fausaga.

Togafitiga ma mea ua faaleagaina
O le autū autū o le tulafono fa'aleaga fa'a-Holani o le toe fa'aleleia lea — o le tu'uina lea o le itu na manu'a, i le mea e gata ai lona mafai, i le tulaga semanu e i ai i latou pe ana le tupu le gaioiga fa'asolitulafono. O fofo autū nei:
- Fa'aleagaina tau tupe (meafaitino). Taui tau tupe mo meafaitino ua leiloa, e pei o tau o togafitiga faafoma'i, tupe maua ua leiloa, mea ua faaleagaina ma isi tupe faaalu e mafai ona fuaina.
- Fa'aleagaina e le o ni meafaitino (e leai ni mea) — smartengeld. Taui mo tiga ma mafatiaga, fa'aleagaina o foliga, po'o isi fa'aleagaina e lē afaina i tupe, e tu'uina atu i tulaga e fa'atagaina e le tulafono.
- Poloaiga e taofia ai mea sese ma faasa'oga. E mafai e le fa'amasinoga ona poloa'iina se itu e taofi pe 'aua ne'i faia se amioga fa'asolitulafono, pe fa'asa'o se lomiga fa'asolitulafono.
E tāua tele, o faʻasalaga faʻaletulafono e lē o se vaega o tulafono a Holani. O le taui e faʻamoemoe e toe faʻaleleia ai le mea na leiloa, ae lē o le faʻasalaina o lē na faia le mea sese; o le faʻasalaga o se mataupu e feagai ma faʻamasinoga tau solitulafono.

Le auala e faagasolo ai se tagi fa'asaga i se solitulafono i Netherlands
Fa'amaoniga. E masani lava ona tauave e le tagata fai tagi le avega o le fa'amaoniaina o elemene o le tagi - le gaioiga fa'asolitulafono, le fa'aleagaina, ma le so'otaga mafua'aga. O le fa'amaumauina ma le fa'aeteete o pepa (ata, lipoti fa'afoma'i, feso'ota'iga, fa'amaoniga a tagata tomai fa'apitoa ma fa'amatalaga a molimau) o le mea lea e taua tele mai le amataga.
Vaitaimi fa'atapula'a (Mataupu 3:310 BW). E taua tele le taimi. I se tulaga lautele, e muta se tagi mo mea ua faaleagaina i le lima tausaga talu ona iloa e le itu na manu'a le mea ua faaleagaina ma le faasinomaga o le tagata e noatia i ai. Po o le a lava le tulaga, e muta se tagi i le luasefulu tausaga talu ona tupu le mea ua faaleagaina - o se taofi umi atoatoa e aoga tusa lava pe le'i iloa e le itu na manu'a le mea ua faaleagaina. O le misia o nei aso fa'atulagaina e mafai ona fa'aumatia ai se tagi e aoga.
Auala fa'amasino. E tele feeseeseaiga e foia a'o le'i faia le fa'amasinoga e ala i feutanaiga po'o se tusi talosaga aloaia. Afai e leai, e tu'uina atu le tagi i luma o le fa'amasinoga fa'alemalo; o le fa'amasinoga agavaa ma le fa'agasologa e fa'alagolago i le natura ma le taua o le tagi.
Inisiua. O le inisiua o noataga e taua tele i faiga fa'aleaga a Holani. O le tele o tagi - aemaise lava mo manu'aga fa'aletagata, fa'alavelave tau ta'avale ma mea sese fa'apolofesa - e taulimaina muamua ma le kamupani inisiua o noataga a le tagata fai mea sese, lea e ono totogiina le taui mo le tagata ua inisiua.
Fefa'ataua'iga ma le fa'amasinoga fa'amasino. E le na'o le fa'amasinoga le ala. E mafai e le fefa'ataua'iga ona fo'ia vave feeseeseaiga ma fa'asaoina ai mafutaga, ae o le fa'amasinoga fa'amasino e ofoina atu se isi auala fa'alilolilo ma fa'amalosia i fa'amasinoga masani, e masani ona fa'aaogaina i mataupu fa'apisinisi.
Puipuiga. E mafai e se ua molia ona finau i soʻo se elemene manaʻomia — mo se faʻataʻitaʻiga, finau e faʻapea o le amioga e leʻi faʻasolitulafono, e le mafai ona faʻatatauina i latou, e leʻi ausia le manaʻoga o le felagolagomaʻi, pe leai se sootaga mafuaʻaga. O puipuiga masani e aofia ai foʻi le mutaʻaga o le vaitaimi faʻatapulaʻa, sese faʻatasi (eigen schuld) e le itu na manuʻa — lea e mafai ona faʻaitiitia ai le taui e totogi — ma le maliega poʻo le faʻamaoniga.
Mataupu ta'imua a Holani i tulafono fa'aleaga
Ua mamanuina le tulafono fa'aletulafono a Holani e ala i le tele o fa'ai'uga taua:
- Kelderluik (fale teuoloa). O le puna o mea ua lauiloa e uiga i Kelderluik, o se seti o mafaufauga e faʻaaogaina e iloilo ai pe o le faia o se tulaga matautia e le tusa ai ma le tulafono — e aofia ai le ono le faia e se tasi o le tausiga, le ogaoga o le afaina e ono tulaʻi mai, ma le mamafa o puipuiga semanu e iai.
- DES-dochters (afafine DES). O se faaiuga tāua i isi auala ma le mafuaʻaga o le sea i le maketi, e talanoaina ai le auala e mafai ai ona vaevae le noataga pe afai na mafua mai ni faaleagaina i se oloa ae le mafai ona faailoa mai po o ai tonu le gaosi oloa.
- Fala tautau. O se faaiuga i luga o noataga agavaa, aemaise lava i le tulaga o noataga i le va o paaga e ona le meatotino mo mea ua faaleagaina e mafua mai i se fausaga ua faaletonu.
- GeenStijl/Sanoma. O se mataupu tāua e faʻatatau i le faʻapipiʻiina o hyperlink ma le lolomiina faasolitulafono, e tāua i anotusi i luga o le initaneti, puletaofia ma tapulaʻa o le faʻaalia faaletulafono.
O nei mataupu o loʻo tumau pea ona avea ma faʻasinomaga i le auala e faʻatatau ai le tulafono lautele o le Matāʻupu 6:162 BW i tulaga patino.
Soo fesili
Ole a le onrechtmatige daad ile Igilisi?
E fa'aliliuina o le "gaioiga fa'asolitulafono" po'o le "solitulafono" - o le fa'avae o tulafono fa'alemalo a Holani mo le fa'asalaina o se tasi e totogi mea ua fa'aleagaina na mafua mai i amioga sese, i lalo o le Mataupu 6:162 BW.
O a mea e tatau ona ou faʻamaonia ina ia manumalo ai i se tagi faʻasaga i solitulafono i Netherlands?
I se tulaga lautele: o se gaioiga faasolitulafono, lona mafuaʻaga i le tagata fai mea sese, faaleagaina, se sootaga mafuaʻaga i le va o le gaioiga ma le faaleagaina, ma o le tulafono ua solia sa faamoemoe e puipuia mai le ituaiga o faaleagaina na e mafatia ai (le manaoga o le felagolagomaʻi, Mataupu 6:163 BW).
O le ā le umi e tatau ona ou faia ai se tagi?
E masani lava i le lima tausaga mai le taimi na e iloa ai le mea ua faaleagaina ma le vaega ua noatia i ai, ma e le silia ma le luasefulu tausaga talu ona mavae le mea na faaleagaina (Matā’upu 3:310 BW).
E mafai ona ou fai atu mo le tiga ma le mafatiaga?
Ioe. O faʻaleagaina e lē o ni meafaitino, e taʻua o le smartengeld, e mafai ona tuʻuina atu i tulaga e faʻatagaina e le tulafono, faʻatasi ai ma le taui mo mea ua leiloa.
E maua ni taui fa'asalaga?
Leai. O le tulafono a Holani e faʻamoemoe e toe faʻaleleia mea ua leiloa; o faʻasalaga faʻaleagaina e le o se vaega o le faiga.
Maua se fesoasoani fa'apitoa i lau tagi mo noataga
O tagi fa'aleaga e fa'aliliuina ai se au'ili'iliga fa'aletulafono sa'o — fa'atuina elemene ta'itasi, fuaina o le fa'aleagaina, fa'ataunu'uina o vaitaimi fa'atapula'a ma feutaga'i ma kamupani inisiua. O loia i Law & More fautuaina tagata fai tagi ma pisinisi i noataga tau le va o tagata i lalo o le tulafono a Holani, mai manu'aga patino ma le faatamala faalegaluega i noataga o oloa ma le faaleagaina o le igoa lelei. Faafesootai a matou loia o noataga e talanoaina lou tulaga ma le fuafuaga sili ona lelei mo le toe maua mai o le taui e tatau ona e totogia.



