O le faiga o molimau a le palealii i Netherlands: le auala e galue ai le feagaiga ma le moliaga

O se tamaloa i le suti pogisa ma ni fusi lima siliva i se tua pogisa

O se molimau a le palealii (krongetuige) i Netherlands o se tagata ua masalomia e malie e tuʻuina atu se molimau faʻasaga i ē ua molia faʻatasi e sui ai se tautinoga mai le Ofisa o Moliaga Lautele, i le faʻatinoga o se faʻaitiitiga o le faʻasalaga e manaʻomia faʻasaga ia te ia. O le fuafuaga o loʻo faʻatulagaina i mataupu 226g i le 226k o le Tulafono o Taualumaga Tau Solitulafono ma i le mataupu 44a o le Tulafono Tau Solitulafono, e faʻapolopolo mo solitulafono matuia na faia i se tulaga faʻatulagaina, ma e leai se maliega e aoga seʻia vagana ua toe iloilo e se faʻamasino suʻesuʻe.

O loʻo iai le meafaigaluega ona o solitulafono faʻatulagaina e masani ona faʻatupuina le filemu nai lo faʻamaoniga. O le meafaigaluega foʻi lea e sili ona finauina i faiga faʻasolitulafono a Holani, aua e manino lava le naunau o le molimau e fai atu mea e fia faʻalogo i ai le itu a leoleo. O le fausaga atoa o le fuafuaga, mai le faiga tusitusia o le maliega e oʻo atu i le manaʻoga o le faʻamaoniga i le faʻamasinoga, ua mamanuina faʻataʻamilo i lena tulaga lamatia e tasi.

O le ā le maliega o le molimau a le palealii

O le maliliega o se maliega tusitusia i le va o le loia a le malo ma se tasi e masalomia o loʻo naunau e faia ni faʻamatalaga i le mataupu a se isi tagata. O loʻo faʻamaumauina ai poʻo a solitulafono e aofia ai faʻamatalaga, mea e tatau ona fai e le molimau, ma mea ua folafola mai e le itu a leoleo e fai ma taui. E leai se mea e uiga i ai e mafai ona faʻatulagaina i le tautala: o le faiga tusitusia e mafai ai ona faia se iloiloga faʻamasino, ma o le mea foʻi lea e mafai ai e le itu teteʻe i le isi mataupu ona vaʻai poʻo le a le faʻavae o loʻo tautala ai le molimau.

E lua ituaiga o mataupu e iai. O Mataupu 226g i le 226j e aofia ai maliega ma se molimau o loʻo masalomia pea; o mataupu 226k e pulea ai maliega ma se molimau ua uma ona faʻasalaina, pe afai o le faʻamanuiaga folafolaina e ono i ai i le tulaga o le faʻamagaloga. E le avanoa le fuafuaga mo solitulafono masani. E faʻatatau i fasiotiga tagata faʻafaigaluega, fefaʻatauaʻiga tetele o fualaau faasaina ma solitulafono tutusa e faia i totonu o se faʻalapotopotoga solitulafono, ma ua faʻatulagaina maualuga le tulaga faʻatapulaʻa i le faʻamoemoe.

O mea e ono folafola mai e le itu a leoleo

O le folafolaga o se fa'aitiitiga o le fa'asalaga, ma o le mataupu 44a o le Tulafono Fa'asolitulafono e fa'apu'upu'uina ai: e mafai e le fa'amasinoga ona fa'aitiitiga le fa'asalaga e le sili atu i le afa e fa'avae i luga o sea maliega, ma e na'o se fa'asalaga fa'a falepuipui fa'apitoa e mafai ona suia ai se fa'asalaga mo le olaga atoa, ae le na'o le fa'aitiitia. E le o iai i luga o le laulau le puipuiga mai le moliaga. E masani ona malamalama sese i lena eseesega; e fa'asalaina se molimau a le malo Holani, ma e na'o le mamafa e pulea e le maliega.

O fa'amanuiaga i tua atu o le fa'asalaga, e pei o puipuiga po'o fa'atulagaga tau tupe e feso'ota'i ma le toe si'itia, e pulea eseese ma e le o se vaega o le fa'aitiitiga o le fa'asalaga. E ui i lea, e taua i le iloiloga o le molimau, o le mafua'aga lea e tatau ai ona fa'aalia i fa'amasinoga nai lo le teuina i se faila tutusa.

Iloiloga e le faamasino su'esu'e

E leai se aoga o se maliega se’ia vagana ua iloiloina e le faamasino su’esu’e (rechter-commissaris) i lalo o le mataupu 226h o le Tulafono o Taualumaga Tau Solitulafono. O le suega e le o se faiga masani. E silasila le faamasino su’esu’e pe o le maliega e tusa ai ma le tulafono, pe na mana’omia moni lava le mauaina o fa’amaoniga i se isi auala, ma pe o le fa’aitiitiga na folafolaina e iai sona sootaga talafeagai ma le mea na ofoina mai e le molimau. O le fa’atuatuaina o le molimau e iloiloina o se vaega o lena iloiloga, ma e fa’alogo le faamasino su’esu’e ia te ia mo lena fa’amoemoe.

E iai le tiute o le itu a leoleo e tuʻuina atu faʻamatalaga atoatoa i luma o le faʻamasino suʻesuʻe. O le tiute lea o le tulaga e masani ona faʻaletonu ai mataupu a molimau a le malo: pe a taofia faʻamatalaga e uiga i le molimau poʻo feutanaiga, e faia le iloiloga i se tulaga e leʻi atoatoa, ma o taunuuga e tatau ona iloiloina i le faamasinoga. A maeʻa ona faʻamaonia, ona faʻaopoopo lea o le maliega i le faila o le mataupu ina ia mafai e le itu tetee i le isi mataupu ona vaʻai i le mea na folafolaina ma mafai ona fesiligia le molimau e uiga i ai.

Puipuiga o le molimau

O le tuʻuina atu o faʻamaoniga mai totonu o se faʻalapotopotoga solitulafono e iai sona lamatiaga manino, ma o le mataupu 226l o le Tulafono o Taualumaga Tau Solitulafono ua saunia ai ni puipuiga. O le tiutetauave mo ia mea e paʻu i le Minisita o Faʻamasinoga ma le Saogalemu ma e faʻavae i luga o se iloiloga o le taufaʻamataʻu; e amata mai i le nanaina o faasinomaga ma le puipuiga faaletino i le toe siitia, ma e mafai ona faʻalautele atu i aiga ma isi e vavalalata i le molimau. O le puipuiga e feutagaʻi eseese mai le maliega o le faʻasalaga ma e le o se mataupu mo le faʻamasinoga muamua.

O se isi faiga e toe faʻaaogaina i molimau ua faʻamataʻuina ae e le o ni tagata masalomia. I lalo o mataupu 226a i le 226f o le Tulafono o Taualumaga Tau Solitulafono, e mafai e le faamasino suʻesuʻe ona poloaʻia se molimau e molimau e aunoa ma le faailoaina o lona suafa, ia aua neʻi auai le tagata masalomia ma le itu tetee i le suʻesuʻega, ma ia aua neʻi faailoaina lona suafa o pepa. O na fuafuaga e matuā faʻaitiitia ai aia tatau a le itu tetee ma e faʻaaogaina faʻatapulaʻaina.

Le fa'agasologa o le faiga

I le otootoga, ua fa'amautu le fa'asologa. Ua fa'ailoa mai e le itu a leoleo se tagata ua masalomia o lo'o naunau e tautala ma feutaga'i ma ia a'o fesoasoani i ai lana lava loia. O le i'uga e fa'amaumauina i se maliega tusitusia, lea e alu i le fa'amasino su'esu'e mo le iloiloga. Afai e lelei le iloiloga, e faia e le molimau ana fa'amatalaga; afai e le lelei, e mafai e le itu a leoleo ona ave le fesili i le fa'amasinoga. I le fa'amasinoga o ē ua molia fa'atasi, ona fuaina lea o fa'amatalaga o ni fa'amaoniga e pei o se isi lava fa'amaoniga, ma fa'aoga le fa'aitiitiga ua malilie i ai pe a fa'asalaina le molimau o le palealii. O nei la'asaga ta'itasi e maua ai pepa e tatau ona va'ai i ai le itu tete'e i le isi mataupu.

O le mea e manaʻomia e le tulafono faʻamasino

E tolu manaʻoga e pulea ai le faʻamasinoga, ma e faʻaopoopoina uma ia manaʻoga. O le mea muamua o se iloiloga talafeagai o le faʻatuatuaina. Talu ai ona o le molimau e iai sona naunautaiga patino i le tuʻuaia o isi, e tatau i le faʻamasino suʻesuʻe ma le faʻamasinoga ona faʻamatala pe aisea latou te manatu ai e faʻatuatuaina lana tala, ma o se faʻamatalaga lautele e faʻapea na faia e le molimau se lagona tumau e le lava lea.

O le lona lua o le fa'amaoniga. E le mafai ona fa'avae se fa'asalaga i luga o le fa'amatalaga a se molimau e to'atasi, ma i le fa'amasinoga apili i le mataupu a Eris i le aso 12 o Fepuari 2025 (ECLI:NL:GHARL:2025:586) na fa'aogaina e le Fa'amasinoga o Apili a Arnhem-Leeuwarden lena tulafono ma le fa'aeteete fa'apitoa i mea na ta'ua e le molimau a le malo na ia fa'alogo i ai mai isi, a'o ia matauina na tu'uina atu i le itu tete'e le tele o avanoa e fesiligia ai o ia. I le fa'asologa lava lea o apili na fa'asa'olotoina ai e le fa'amasinoga se tasi na molia fa'atasi pe a leai ni fa'amaoniga lagolago, lea e fa'aalia ai e le o se fa'atulagaga le mana'oga.

O le lona tolu o le manino i le itu tetee. O faʻamanuiaga uma ua maua e le molimau, e aofia ai ma faʻatagaga faʻasamasamanoa, e tatau ona mafai ona fuaina e le faʻamasinoga, ma e tatau i le itu tetee ona maua se avanoa moni e faʻataʻitaʻi ai le faʻamatalaga. I manatu na tuʻuina atu i luma o le Faʻamasinoga Maualuga i le 2025 i mataupu e faʻatatau i se molimau a le palealii na ia fatuina ni savali e faʻamalosia ai lona lava tulaga (e aofia ai le ECLI:NL:PHR:2025:775 ma le ECLI:NL:PHR:2025:776), na suʻesuʻeina e le Loia Sili le mea e tatau ona mulimuli mai i se soliga o le tiute i lalo o le mataupu 226g e faʻailoa atoatoa ai le faʻamasino suʻesuʻe. O manatu ia ae le o ni faʻaiuga; e le noatia ai se tasi, ae o loʻo faʻatulagaina ai fesili o loʻo talosagaina le Faʻamasinoga Maualuga e foia.

Le taofia o fa'amaoniga po'o se moliaga e le taliaina

Afai ua sese se mea, e matuā ese lava le faasologa o taunuuga e lua e ono tutupu. O le aveeseina o faamaoniga e aveese ai mea ua pisia mai le mataupu ma faavaivaia ai le moliaga, ae o loo faaauau pea le moliaga. O se folafolaga e faapea e le taliaina le Ofisa o Moliaga Lautele e faamuta atoa ai le mataupu, ma ua faapolopolo mo se soliga e le mafai ona toe faaleleia o le aia tatau i se faamasinoga tonu. O le tapulaa mo le lona lua e matuā maualuga lava, ma o puipuiga e sailia e masani ona maua, i le tele lava, le muamua. O le fea o mea e lua e talafeagai e faalagolago i le ogaoga o le faaletonu, pe mafai lava ona toe faaleleia i le faamasinoga, ma le tele o le afaina o le ua molia i ai.

O faitioga, ma le toe fuataʻiga o loʻo faʻatali

Ua lauiloa uma teteega i le fuafuaga: o se molimau e naunau e tuuaia isi e ono fai atu ni tala e sili atu nai lo le mea na te iloa, o feutagaiga ma tagata solitulafono e le mautonu ona o le talitonuga o le lautele i le pulega o le faamasinoga tonu, ma o taunuuga o le saogalemu mo le molimau ma i latou o siomia o ia ua matua ogaoga lava i le faatinoga. O le mamafa e tetee atu i ai o se faiga masani, ae le o se faaupuga faigofie: o le tusitusiga, o le iloiloga a le faamasino suesue, o le manaoga o le faamaoniga ma le faailoaina e tatau ona tuuina atu i le itu tetee.

O loʻo faʻagasolo se toe fuataʻiga ae e leʻi faʻatulafonoina lava. O le pili e faʻaleleia atili ai le fuafuaga a le molimau a le palealii o le a faʻalauteleina ai le tele o mataupu e mafai ona faia ai se maliliega ma o le a faʻatonutonuina atoatoa ai le tulaga o le molimau puipuia. Na lolomiina e le Fono a le Setete lana fautuaga i le pili i le aso 27 o Iulai 2026 ma talosagaina le malo e faʻamanino, faatasi ai ma isi mea, le lautele o le fuafuaga ma le tulaga o pagota o loʻo tuli faasalaga o le olaga atoa aʻo leʻi tuʻuina atu i le Maota o Sui. Seʻia oʻo ina pasia le pili ma faʻamalosia, o mataupu o loʻo faʻamatalaina i luga o loʻo faʻaauau pea ona faʻaaogaina e aunoa ma se suiga.

Taunuuga i tua atu o le mataupu tau solitulafono

E mafai e se molimau a le palealii ona oo atu i tagata e le o ni tagata ua molia. I le itu tau pulega, e mafai e se pulenuu ona poloaina le tapunia o fale i lalo o le mataupu 13b o le Tulafono o Opium pe a iai ni faamaoniga o gaioiga e fesoʻotaʻi ma fualaau faasaina, ma e mafai e se matai fale o loʻo feagai ma se poloaiga faapena ona tetee, apili i le faamasinoga tau pulega ma talosaga mo se fesoasoani le tumau; e tofotofoina e le faamasinoga tau pulega le fua mo le tutusa. I le itu tau le va o tagata, e mafai e se faamatalaga ona fafaga i se tagi i le solitulafono i lalo o le mataupu 6:162 o le Tulafono Tau le Va o Tagata, mo se faataitaiga faasaga i se matai fale o loʻo fai mai na ia iloa le mea na faʻaaogaina ai le fale.

I tulaga uma e lua, e tatau ona tuto’atasi le taua o le fa’amatalaga. O se fa’asalaga fa’asolitulafono e le mafai ona toe suia e tu’uina atu pe a mae’a fa’agasologa feeseesea’iga e iai le malosi fa’amaoniga malosi i fa’agasologa fa’asivile e tusa ai ma mea moni ua fa’amaonia, e ui lava e tumau pea le taliaina o fa’amaoniga fa’afeagai. O se fa’amatalaga a le molimau a le malo e le’i fa’ata’ita’iina i lena auala e leai sona tulaga fa’apea: o le fa’amasinoga fa’asivile po’o le fa’amasinoga fa’apulega e iloilo lona fa’atuatuaina lava ia, ma i le fa’atinoina e na’o le tu’ufa’atasia ai ma isi meafaitino e iai lona taua. Afai e iai ni a’afiaga o se mataupu fa’asolitulafono i le tulaga o le nofomau, o le a’afiaga o se fa’asalaga fa’asolitulafono i se pemita nofomau e mulimulita’i i ana lava tulafono.

O le ā e fai pe afai e iai se molimau a le palealii i lau mataupu

Afai o oe o se tagata e masalomia pe o se tasi e masalomia i se mataupu e fa'avae i luga o se molimau a le palealii, o le la'asaga muamua o le mauaina lea o le maliega ma mea uma e siomia ai: o le a le mea na folafolaina, o anafea, o ai na faia, ma le mea na ta'u atu i le fa'amasino su'esu'e. O le lona lua o le fa'amautuina lea o le avanoa e fesiligia ai le molimau ma ia fa'amaninoina le iloiloga o le fa'atuatuaina. Afai o lo'o fa'alatalata atu ia te oe e avea oe ma molimau a le palealii, ia e fa'aoga se fautuaga tuto'atasi a'o le'i fai atu se tala, aua o le tulaga o le feutana'iga e sili ona malosi a'o le'i faia le fa'amatalaga muamua ma e sili ona vaivai mulimuli ane. O matai fale ma kamupani o lo'o feagai ma taunuuga o sea fa'amatalaga e tatau ona tali atu i totonu o le vaitaimi talafeagai o le tete'e po'o le apili nai lo le fa'atali mo le fa'ai'uga o le mataupu fa'asolitulafono.

E fautuaina e le matou 'au loia tau solitulafono ia i latou e masalomia, molimau ma isi vaega i mataupu e iai le matafaioi a se molimau a le malo, ma e galue i fa'amasinoga fa'apulega ma fa'amasinoga tau le va o tagata. O la matou aotelega o le taimi e te mana'omia ai se loia puipuia tau solitulafono e fa'atulaga ai la'asaga muamua, ma e talia oe e fa'afeso'ota'i matou e talanoaina lou tulaga.

punaoa

Mataupu 226a i le 226f, 226g i le 226k ma le 226l o le Tulafono o Taualumaga Tau Solitulafono; mataupu 44a o le Tulafono o Solitulafono; mataupu 13b o le Tulafono o Opium; mataupu 6:162 o le Tulafono Tau Sivile; Poloaiga i le puipuiga o molimau (Besluit getuigenbescherming); Faamasinoga o Apili Arnhem-Leeuwarden 12 Fepuari 2025, ECLI:NL:GHARL:2025:586 ma le ECLI:NL:GHARL:2025:365; manatu o le Loia Sili ECLI:NL:PHR:2025:775, ECLI:NL:PHR:2025:776 ma le ECLI:NL:PHR:2025:777; Fono a le Setete, fautuaga i le pili i le faaleleia atili o le fuafuaga a le palealii mo molimau, 27 Iulai 2026.

Soo fesili

O le a le pale molimau (kroongetuige)?

O le molimau a le palealii o se tasi e masalomia i se mataupu tau solitulafono e naunau e faia ni faʻamatalaga e taʻusalaina ai i latou e molia faʻatasi e sui ai se tautinoga mai le Ofisa o Moliaga Lautele, e masani lava o se faʻaitiitiga o le faasalaga, ma i nisi tulaga o se faʻamagaloina pe afai ua uma ona molia le molimau.

O ai e siaki pe talafeagai se maliliega mo le molimau a le palealii?

O le faamasino su'esu'e, i lalo o le mataupu 226h o le Tulafono o Taualumaga Tau Solitulafono. Na te iloiloina pe o le maliega e tusa ai ma le tulafono, pe sa mana'omia, pe o le fa'aitiitiga na folafolaina e iai se sootaga talafeagai ma le galulue fa'atasi na ofoina atu, ma pe fa'atuatuaina le molimau; e amata fa'atino le maliega pe a mae'a se fa'ai'uga lelei.

E mafai e le itu tetee ona vaʻai poʻo a faʻamanuiaga e maua e se molimau a le malo?

Ioe. O le taimi lava e faamaonia ai e le faamasino suesue, ona faaopoopo lea o le maliega i le faila o le mataupu, ma e manaomia e le tulafono o le mataupu ia mafai e le faamasinoga ona fuaina faamanuiaga uma na maua e le molimau, e aofia ai ma faatagaga aloaia, ma lu’iina e le itu tetee.

Pe puipuia se molimau a le palealii pe a uma ona galulue faatasi?

Ioe, o loʻo tuʻuina mai e le tulafono ni puipuiga i lalo o le Mataupu 226l o le Tulafono Faʻatonutonu o Taualumaga Tau Solitulafono, ona o tulaga lamatia tetele i le saogalemu e ono feagai ma se molimau a le palealii, ma o le faʻatinoina o le matafaioi e paʻu i lalo o le matafaioi a le Minisita o Faʻamasinoga ma le Saogalemu e faʻavae i luga o se iloiloga o tulaga taufaʻamataʻu.

Mana'omia se Fesoasoani Fa'aletulafono?

fetaui Law & More mo ni taiala fa'apitoa i au mataupu fa'aletulafono. Ua sauni la matou 'au e tele gagana e fesoasoani.

Mataupu faʻapitoa

E matuā taua tele sala tupe mo le soona saoasaoa i Netherlands, ae e lē o solitulafono uma o le soona saoasaoa e taulimaina.

O le malamalama i tulafono o fualaau faasaina a Holani e mafai ona faasaoina ai oe mai faafitauli. Aoao e uiga i le umiaina, fefaatauaiga o fualaau faasaina, ma le vai malulu.

Ua avea faiga taufaasese ma le phishing i luga ole initaneti ma faafitauli matuia i Netherlands, ma ua aafia ai le faitau afe o tagata.

O le fasioti tagata (moord) ua faʻamatalaina i le mataupu 289 o le Tulafono Faʻasolitulafono a Holani o se faia faʻamoemoeina

I Netherlands, o se fale kofe o se nofoaga laiseneina lea e mafai ai e tagata matutua ona faʻatau ma e masani ona

O le fa'asāina o tupe ma fefa'ataua'iga e le masani ai o ni mea eseese se lua i tulafono a Holani, ma le eseesega

Ia Fa'afouina Pea i Tulafono a Holani

Lesitala i la matou nusipepa mo ni malamalamaaga faaletulafono aupito lata mai, faʻafouga faʻatonutonu, ma fautuaga aoga.