O le SDE++ (Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie) o le fesoasoani tutotonu lea a Holani mo le malosiaga fa'afouina ma le fa'aitiitia o le CO2 , ma e masani ona filifili pe tapunia se mataupu fa'apisinisi. O se meafaigaluega fo'i lea o tulafono a le malo, e pulea e le Netherlands Enterprise Agency (RVO): tiute fa'amalosia, aso fa'atulagaina faigata, ma se auala fa'atetee ma apili aloaia.
O se fesoasoani tau fa'agaioiga, ae le o se fesoasoani tau tupe teufaafaigaluega
O le feeseesea'iga masani i le va o fa'alapotopotoga mai fafo o le fa'apea o le SDE++ o se tupe fa'atupe. E leai. O se fesoasoani tau tupe teufaafaigaluega e totogi fa'atasi se vaega o tupe fa'aalu; e leai se mea e totogi e le SDE++ mo le fausiaina. E totogi, i le silia ma le sefululua pe sefululima tausaga e tusa ai ma le vaega, se fa'aopoopoga i iunite ta'itasi na gaosia pe tone o le CO2 na 'alofia. E tolu fuainumera e fa'amalosia ai:
- Le aofaʻi faʻavae (basisbedrag) — le tau o le iunite o gaosiga, poʻo le tone o le CO2 'alofia, o le a lagolagoina e le fuafuaga. I le fa'atinoina o le aofa'i lea na ofoina atu, e fa'atapula'aina i le maualuga o le vaega.
- Le aofaʻi o le faʻasaʻoga (correctiebedrag) — o le tupe maua mai le maketi na maua mai le faʻapipiʻiina i totonu o se tausaga kalena, mai tau o le malosiaga na faʻatinoina ma, pe a talafeagai ai, tau o tusi faamaonia.
- Ole tau ole malosi (basisenergieprijs) — o se fogāeleele i lalo ifo e ono lē pa'ū ai le aofa'i o le fa'asa'oga, ma fa'atapula'aina ai le fesoasoani i le itu i lalo. Ua fa'amatalaina e le RVO o le lua vaetolu o le tau umi, ma o le fautuaga o le fa'atulagaga PBL mo le ta'amilosaga 2026 ua fa'atulaga i le auala lava e tasi: lua vaetolu o le tau o le malosi i le taimi umi, ua ave mai le Klimaat-en Energieverkenning lata mai o le averesi o tau moni o le malosi i le sefululima tausaga o lumana'i. Ua fuafuaina e pei o le aofa'i o le fa'asa'oga, fa'atasi ai ma le tau o le malosi i le taimi umi e sui ai le fa'asinomaga o le maketi, ma o le fa'atulagaga ma tau le paleni e ulufale i ai ua fa'atulaga eseese mo le matagi i uta, matagi i tai ma le PV o le la.
O le fesoasoani tau tupe o le va i le va o le aofaʻi faʻavae ma le aofaʻi faʻasaʻoga, faʻateleina i le gaosiga agavaa. O lea la, a siʻitia tau o maketi, e paʻuʻū le totogi , ma afai e sili atu tupe maua mai maketi nai lo le aofaʻi faʻavae, e leai se fesoasoani tau tupe mo lena tausaga; o le faʻavae e taofia ai se fesoasoani tau tupe e le faʻatapulaʻaina pe afai e paʻuʻū tau. O le fuafuaga e faʻaitiitia ai le vaega o tupe maua; e le faʻamautinoa ai se toe foʻi mai. O gaosiga agavaa e faʻatapulaʻaina foʻi: o vaega taʻitasi e iai le aofaʻi maualuga o itula atoa i le tausaga, ma o le faʻaiʻuga e taʻu mai ai se oloa tau tupe maualuga e mafai ona fesoasoani tau tupe.
Mai le malosiaga fa'afouina i le CO22 faʻaitiitia
O polokalame muamua na fa'atupeina le malosiaga fa'afouina ma fa'avasega talosaga i le tau i le kWh. O le fa'ailoga lona lua fa'aopoopo e fa'ailoa ai le suiga i le fa'aitiitia o le CO2 o se mataupu fa'avae fa'atulagaina, i vaega e lima: eletise fa'afouina, vevela fa'afouina, kesi fa'afouina, vevela maualalo-kalaponi, ma le gaosiga maualalo-kalaponi.
O lenei mea e suia ai le fa'atulagaga. Talu ai o le fa'ailoga o le euro e mana'omia i le tone o le CO2 e 'alofia, o se galuega faatino o le la e le gata ina tauva ma isi galuega faatino o le la ae fa'apea fo'i ma pamu vevela, fa'aeletiseina o fale gaosi oloa, vevela o le geothermal ma le pu'eina o le kaponi. O se tekinolosi e taugofie i le kWh e mafai ona tulaga leaga pe afai e le lelei lona fa'aitiitia i le euro. O ta'amilosaga ua iai fo'i le paketi fa'atapula'aina i le vaega ta'itasi ina ia le mafai e se tekinolosi ona mitiia mea uma, ma o le ta'amilosaga 2026 e fa'atumauina pea lena mea. Ua fa'aogaina pa puipui talu mai le ta'amilosaga 2023 i le vevela maualalo, vevela maualuga ma vaega o molela'au, ma mo le 2026 ua fa'atulaga i le €750 miliona, e pei ona i ai i le 2025.
O le tauofoga fa'asolosolo ma le auala e tauva ai talosaga
E tatala le SDE++ faatasi i le tausaga mo le tusa ma le fa vaiaso, i vaega o le faateleina o le malosi o fesoasoani. O aso, le paketi, le tapulaa o vaega ma vaega agavaa ua faatulagaina mo taamilosaga taitasi e ala i tulafono faatonutonu a le minisita ma lolomiina i le Staatscourant, o lea e tatau ai ona faitauina mai le tulafono faatonutonu mo le taamilosaga o loo e ulufale i ai nai lo le taamilosaga muamua. Mo le taamilosaga 2026, e amata le faamalama mai le aso 27 Oketopa 2026 i le 09.00 i le 26 Novema 2026 i le 17.00 , i vaega e lima ma tapulaa o le €75, €150, €225, €300 ma le €400 i le tone o le kasa oona , e faatusatusa i le paketi o le €8 piliona.
I totonu o se vaega, e taulimaina talosaga e tusa ai ma le faasologa o le mauaina. Afai e sili atu i le paketi na faʻasalalauina i se aso atofaina, e faʻavasega e le RVO talosaga o lena aso e tusa ai ma le malosi o le fesoasoani - o le fesoasoani na sailia i le tone o le CO2 na ʻalofia - ma e manumalo le talosaga maualalo. E naʻo le vaega e mafai ona failaina ai se talosaga e tutusa pe sili atu i le aofaʻi na ofoina atu.
E masani ona sili atu le vave ma le taugofie nai lo le tuai ma le maualuga
O le fa'aaogaina i le vaega 1 i le €75 i le tone o lona uiga o se aofa'iga fa'avae maualalo, ae o se paketi o lo'o avanoa pea. O le fa'atali se'ia o'o i le vaega 5 e maua ai le maualuga, ae o'o i le taimi lea e ono tele ai le paketi ua tu'uina atu ma o galuega uma na fa'atali o lo'o i ai i le laina lava e tasi. I se ta'amilosaga ua tele ina lesitalaina, atonu e le mafai ona ausia vaega mulimuli ane ma o lo'o totoe se paketi taua, o lea la, o se tauofoga maualalo na faila vave e masani ona sili atu nai lo le maualuga na faila tuai. I le fa'atusatusaga i lena, o le aofa'iga fa'avae na tu'uina atu e fa'amautu mo le vaitaimi atoa e aunoa ma se auala e fa'ateleina ai pe afai e maualuga atu tau, o lea o le filifiliga o se fefa'ataua'iga i le va o le avanoa e tu'uina atu ai ma tupe maua i le olaga atoa.
Le talosaga
E tatau i le tagata talosaga ona avea ma le tagata gaosi oloa ua fuafuaina: o le vaega o le a ana ma faʻagaoioia le faʻapipiʻiina. O lenei mea e faʻatapulaʻaina ai fausaga tau tupe o le poloketi: o le vaega o loʻo talosaga e tatau ona avea ma le tagata e umia le aseta, ma o le siitia o se taui i totonu o se SPV o le poloketi mulimuli ane e manaʻomia ai le maliega a le RVO. O le tuutuuga lona lua o le faʻatapulaʻaina o le leai lea o ni tautinoga faʻafaigaluega e le mafai ona toe faʻafoʻisia e ono faia aʻo leʻi faia le talosaga: o tupe faʻaalu sauniuni mo suʻesuʻega, mamanu, pemita ma fanua e lelei, o konekarate sapalai ua sainia poʻo ni oka ua tuʻuina atu e le o lelei. E masani ona manaʻomia e le faila:
- Pemita. le pemita siosiomaga (omgevingsvergunning) e tatau ona i ai i le taimi e faila ai le talosaga, ae le na o le talosaga mo. E faʻaoga pemita eliina ai minerale i galuega faʻanatura.
- O se su'esu'ega talafeagai (haalbaarheidsstudie) e aofia ai le fa'apipi'iina, fuafuaga fa'atupeina, sao o tupe fa'afaigaluega, fuafuaina o tau ma tupe maua ma le fa'atinoga fuafuaina. E masani ona manifinifi tele fa'amatalaga o fa'amatalaga a le RVO; o se su'esu'ega vaivai o se fa'avae masani lea mo le teenaina.
- O se tautinoga e faapea o le tagata talosaga e le o se pisinisi o loʻo i ai i faigata. O se manaʻoga aloaʻia lava lea ma e faigofie ona lē amanaʻiaina e se vaega ua faʻaleagaina o latou tulaga.
- Maliega e fa'asoa fa'amatalaga. Mo fa'apipi'iga o le malosiaga o le la, e tatau i le tagata talosaga ona malie i fa'amatalaga e uiga i le gafatia e fafaga ai o lo'o fa'asoa.
O le feso'ota'iga i luga o le upega: o le fa'alavelave fa'atino
Mo vaega o le eletise e toe faʻafouina, ma nisi vaega o le CHP o le kesi ma le vai otaota, e tatau i se tagata talosaga o loʻo faʻaaogaina se fesoʻotaʻiga mo tagata faʻatau tetele (e sili atu i le 3 x 80 ampere) ona tuʻuina atu se faʻailoga o felauaiga (transportindicatie) mai le kamupani e faʻagaoioia le grid, e aoga mo le taamilosaga. O le mea lea e faʻalavelave ai le tele o galuega faatino a Holani: o se kamupani e le mafai ona ofoina atu le gafatia o felauaiga e le mafai ona tuʻuina atu se faʻailoga e mafai ona faʻaaogaina, o lea e ono le mafai ai e se galuega faatino e mafai ona faʻatupeina ona faʻaoga. O tali e aofia ai se gafatia laʻititi e fafaga ai, felauaiga e le mautu pe faʻatapulaʻaina i le taimi, teuina, poʻo le faʻatulagaina i tua atu o le mita. Mo le PV o le la, o le tele o vaega e faʻatapulaʻaina eseese le gafatia o le fafaga e faʻamaonia i le 50% o le gafatia pito i luga , faʻatasi ai ma ni tuusaunoaga faʻatapulaʻa mo le suʻesuʻeina o le la ma faiga faʻapipiʻi i luga o le eleele - faʻamautu lenei mea aʻo leʻi sainia le maliega fesoʻotaʻiga.
O le faaiuga ma tiutetauave e mulimuli mai ai
O le RVO e taumafai e faia se faaiuga i totonu o le sefulutolu vaiaso talu ona maeʻa le taamilosaga. O se faaiuga mo le fesoasoani tautupe (beschikking tot subsidieverlening) e le o se totogi: o se taui e iai tuutuuga e tauaveina ai tiutetauave mo le olaga atoa o le galuega faatino.
| Vaega | Tiute ma le taimi |
|---|---|
| talosaga | O lo'o iai pemita; su'esu'ega o le mafai ona fa'atino; fa'ailoga o felauaiga pe a mana'omia; leai ni tautinoga fa'afaigaluega e le toe mafai ona toe fa'afo'isia |
| Tautinoga | Fa'apipi'iina o lo'o fa'agaoioia i totonu o le vaitaimi fa'aletulafono o lo'o ta'ua i le fa'ai'uga, e masani lava lua i le fa tausaga e tusa ai ma le vaega; lipoti fa'aletausaga o le alualu i luma se'ia o'o i le fa'atinoina, fa'atasi ai ma se tuusaunoaga mo PV la'ititi o le la |
| Faʻaopoopoga | E mafai ona fa'atinoina le galuega i le tausaga mulimuli ane pe a talosagaina; e le fa'atuai ai le amataga o le vaitaimi o le fesoasoani tau tupe |
| Mita | Talosaga mo le fa'ai'uga ua failaina i le VertiCer (sa ta'ua muamua o le CertiQ) a'o le'i amataina le gaosiga; toe resitalaina i tausaga ta'i lima |
| faiga | Tupe maua fa'aalu masina e fa'asaga i le gaosiga ua fuaina; vaitaimi fesoasoani e 12 pe 15 tausaga mai le fa'atinoina |
| Fa'asa'oga fa'aletausaga | O le aofaʻi o le faʻasaʻoga mautinoa na lolomiina, e masani lava i le tautotogo; o tupe faʻaalu ua fetuʻunaʻi i luga pe i lalo mo le tausaga kalena na muamua atu |
| Setete | Fa'ai'uga mulimuli (vaststelling): aia tatau ua setiina fa'asaga i tupe maua uma; totogi e le lava pe sili atu ua totogiina |
O le vaitaimi e tatau ona faʻaaogaina ai le faʻapipiʻiina ua faʻatulagaina e tusa ai ma le vaega e ala i le tulafono a le minisita (mataupu 61 e faʻaleleia ai le gaosiga o le eletise ma felauaiga tau i le tau). O le aso e gata ai e amata mai le faaiuga o le fesoasoani ma e eseese e tusa ai ma le vaega: lua i le fa tausaga mo le PV o le la, faʻapipiʻi i luga o le taualuga poʻo le faʻapipiʻi i le eleele, e fuafua i le tele o le faʻapipiʻiina ma le gafatia o le upega; fa tausaga mo le matagi i uta; fa tausaga mo le geothermal ma le vevela faʻapitoa; ma le tolu i le fa tausaga mo le hydrogen ma le electrolysis.
O le lipotia o le alualu i luma e lē o se galuega fa'atonutonu lea: o le lē lipotia e mafai ona i'u ai ina taofia e le RVO totogi ma, i tulaga ogaoga, e lagolagoina ai le faaui i tua o le taui.
Totogi, faasa'oga faaletausaga ma le totogiina
E fa'agasolo le totogiina i luga o tupe maua muamua. E fuafua e le RVO se aia tatau fa'aletausaga e fa'amoemoeina mai le gaosiga e fa'amoemoeina ma se aofa'iga fa'asa'o fa'avaitaimi, ma totogi tupe maua muamua i masina ta'itasi i le 80% o lea aofa'iga. O le aofa'iga fa'asa'o mautinoa e fa'atulaga e le Minisita ma lolomiina i le Staatscourant, e masani lava i le tautotogo, mo le tausaga kalena na muamua atu. O le taimi lava e iloa ai lena mea ma le fua fa'atatau moni, e fetu'una'i e le RVO: o se aofa'iga fa'asa'o maualalo po'o se fua fa'atatau maualuga o lona uiga o se totogi fa'aopoopo, ae o tau maualuga o lona uiga o le totogi tele, e toe maua mai e ala i le fa'atusatusaga fa'asaga i tupe maua muamua i le lumana'i.
E lē sau faʻamatalaga o le gaosiga mai le tagata e mauaina. E tafe mai le kamupani e faʻagaoioia le upega eletise i le VertiCer — le vaega na fausia e le tuʻufaʻatasia o CertiQ ma Vertogas — ma agai atu i le RVO. Afai e lē taunuu mai, e taofia le totogi, o lea o le mita ua sese le resitalaina pe o se mita ua lē o toe iai i le tusi faamaonia e iai sona aafiaga tau tupe vave.
I le faaiuga o le vaitaimi, e tuuina atu ai e le RVO le faaiuga mulimuli, e faatusatusa ai le aofaiga atoa o aia tatau e faasaga i mea uma na faatulagaina ma fetuunai. Talu ai ona o le aia tatau e faatapulaaina e le aofaiga aupito maualuga o le gaosiga e mafai ona fesoasoani i ai, e le toe maua se tupe e sili atu nai lo le gaosiga e itiiti ifo. E faamaluluina e faletupe lena mea i itu e lua. O le gaosiga e le ausia i le tausaga e tasi e mafai ona toe faaleleia i tausaga mulimuli ane. O le gaosiga e sili atu i le aofaiga aupito maualuga o le gaosiga faaletausaga e mafai ona fesoasoani i ai e mafai ona aveina i le tausaga e sosoo ai ma faaaoga pe a le manuia se tausaga mulimuli ane, ae na o le luasefululima pasene o le gaosiga faaletausaga e mafai ona fesoasoani i ai - ma o lena ituaiga lona lua e lei maua mo vaega o le PV o le la ma le matagi talu mai le taamilosaga o talosaga 2024.
Tau eletise le lelei
O tau o le eletise i le aso e tasi ua masani ai nei i taimi e susulu ai le la ma le matagi, ma ua faasolosolo malie ona faʻamalosia le faiga o le fuafuaga mo ia tau. O lenei mea e matua aʻafia ai le malosi o le la, lea e gaosia tonu lava i le taimi e sili ona ono leaga ai tau. O le faiga e faʻalagolago i le taʻamilosaga na faia ai le taui:
- Fa'ailoga 2008–2015: leai se fa'aitiitiga. E totogi le fesoasoani tusa lava pe leai se tau.
- Fa'ailoga 2016–2022: E taofia le fesoasoani tau tupe pe afai e leai se tau mo se vaitaimi faifai pea e ono itula pe sili atu, ma na o faʻapipiʻiga e 500 kW pe sili atu (3 MW pe sili atu mo le matagi).
- Fa'ailoga mai le 2023 agai i luma: E taofia le fesoasoani tau tupe mo le eletise e fafaga i totonu o le upega eletise pe a leaga le tau, mo faʻapipiʻiga e 200 kW pe sili atu i le fesoʻotaʻiga i le upega eletise. E leai se umi e itiiti ifo.
E lua suiga na amata faamamaluina i le aso 1 o Oketopa 2025 , ina ua siitia tau o le eletise i Holani i le totogi faalekuata itula. Mo taui o le 2023 ma mulimuli ane, ua faatatau nei le faasaoga i kuata itula taitasi e leai se tau, nai lo itula taitasi. Mo taui o le 2016–2022, e le toe manaomia ona amata le vaitaimi e ono itula i le itula atoa ma e mafai ona amata i soo se kuata itula, ma faigofie ai ona oo le ki.
Mo se galuega faatino o le la e faia i le 2023 pe mulimuli ane, o le faatupulaia o le vaega o le gaosiga faaletausaga o lea la e leai se fesoasoani e maua mai ai. O lena mea e tatau ona i ai i le tulaga faavae, ae le o se lagona maaleale. E fesootai foi ma le faaitiitia o le eletise: o le tapeina i kuata e le lelei le tau e ono talafeagai, ae e faaitiitia ai le gaosiga e faasaga i le maualuga o le gaosiga e mafai ona fesoasoani i ai ma e ono solia ai se noataga o le ave faapagota.
O le fegalegaleaiga ma se maliega fa'atau eletise
O le SDE++ ma le maliega fa'atau eletise o ni vaega se lua o le tasi faaputuga tupe maua ma e tatau ona tusia fa'atasi. O le fesoasoani tau tupe e fa'atumu ai le va i tupe maua fa'atatau i le maketi; o le PPA e fuafua ai tupe maua moni. A le tutusa, o le galuega faatino e tauaveina le eseesega:
- PPA tau mautu. O se tau mautu e le puipuia ai le aofaʻi o le faʻasaʻoga, lea e faʻatulagaina i luga o faʻailoga o maketi, ae le o le konekarate a le galuega. I se tausaga e maualuga le tau, e siʻitia le faʻasaʻoga ma paʻu le fesoasoani tau tupe aʻo tumau pea le tau o le PPA.
- Itula tau le lelei. E tatau i le PPA ona ta'u mai po'o ai e gau le tupe pe a taofia le fesoasoani, ma pe mafai pe tatau i le tagata e totogi le fesoasoani ona fa'atonuina le fa'aitiitia o le fesoasoani.
- Vaitaimi ma tofiga. O se PPA e sefulu tausaga i lalo o se fesoasoani tau tupe e sefululima tausaga e tuua ai se tulaga e ono faasaga i ai le au nonogatupe, ma o se fuaiupu atofaina e le o mulimulitaia ai le manaoga o le maliega mo le fesoasoani tau tupe e mafai ona mafua ai le feeseeseaiga.
Aveesea, fa'aitiitia ma toe fa'aleleia
I tua atu o tulafono a le vaega o loʻo nofo ai le faʻavae lautele o tulafono fesoasoani a Dutch , i le Ulutala 4.2 o le Tulafono o le Pulega Aoao (Algemene wet bestuursrecht, Awb) . O le polokalame e iai lana lava fa'atonuga fa'avae, o le Besluit stimulering duurzame energieproductie en klimaattransitie, ma e le o pulea e le Kaderbesluit nationale EZK- en LNV-subsidy. I lalo ifo o le fa'atonuga o lo'o fa'atulaga ai ana tulafono fa'atino lautele ma le fa'atulagaina o ta'iala fa'aletausaga fa'atulagaina vaega, aofa'iga fa'avae ma taimi e gata ai.
- Matāʻupu 4:46 Awb — o le fesoasoani tau tupe e fuafuaina e tusa ai ma le faaiuga o le fesoasoani tau tupe, ma e mafai ona faatulaga maualalo pe afai e leʻi faatinoina ni gaoioiga, e leʻi faataunuuina ni tiutetauave, pe sese faamatalaga.
- Matāʻupu 4:48 Awb — e mafai ona toe faaui i tua pe toe teuteuina le faaiuga o le fesoasoani tautupe e le manuia ai lē e mauaina le fesoasoani a o lei faia le faaiuga faaiu.
- Matāʻupu 4:49 Awb — e mafai ona toe faaui i tua pe toe teuteuina le faaiuga faaiu e le manuia ai lē e mauaina le talosaga i luga o ni mafuaaga faatapulaaina, i totonu o se taimi faatapulaaina.
- Matāʻupu 4:57 Awb — e mafai ona toe maua mai tupe na totogi sese, ae tusa ai ma se taimi faatapulaaina.
- Matāʻupu 4:95 Awb — le faavae mo tupe faaalu muamua, o latou amataga ma le toe maua mai.
O mea e mafua ai ona fa'atino i le fa'atinoina o galuega o le misia o le aso atofaina o le fa'atinoina o galuega, le le lipotia mai, le itiiti ifo o le fua o galuega nai lo le fa'ai'uga na fa'amoemoeina, ma le fuaina o fuataga e le mafai ona toe fa'aleleia. O se fa'ai'uga o le fesoasoani tau tupe e le fa'atuina ai se aia tatau e totogi ai: na'o se aia tatau fa'apitoa, ua fa'amaonia i le mae'a ai o le fa'ai'uga.
Tete'e ma apili faasaga i se faaiuga a le RVO
O faaiuga uma a le SDE++ — o se teena, o se tupe fesoasoani e tusa ai ma tuutuuga, o se faaopoopoga ua teena, o se fetuunaiga o tupe maua muamua, o se faaiuga faaiu, o se toe maua mai — o se faaiuga faapulega (besluit) e mafai ona tetee i ai.
- Teteega (bezwaar) ua failaina i le RVO i totonu ono vaiaso o le faalauiloaina o le faaiuga, i lalo o mataupu 6:7 AwbE matuā faigata le aso e gata ai.
- E tatau i le RVO i mataupu faavae ona faia se faaiuga i totonu o le vaitaimi ua faatulagaina e mataupu 7:10 Awb, lea e mafai ona fa'alauteleina.
- Apili (beroep) faasaga i le faaiuga a le RVO i le tetee o loo i lalo o le mataupu 8:1 Awb, i totonu o le ono vaiaso, sa'o lava i le Kolisi van Beroep voor het bedrijfsleven, le faamasinoga faapitoa tau pulega mo mataupu tau tamaoaiga. E leai se auala muamua e ui atu i le rechtbank.
- O se tetee e lē taofia ai le faaiuga, o lea afai e taofia totogi pe poloaina le toe faaleleia, e masani lava ona manaʻomia se isi talosaga mo se fesoasoani le tumau (voorlopige voorziening).
O le tele o feeseeseaiga e vaevaeina i ni vaega se tolu: o le aso faatulagaina o galuega (pe na faia le fa'atinoina i le taimi atofaina, ma pe na tatau ona tu'uina atu se fa'aopoopoga); o fa'amaumauga o le fuaina (pe sa'o ma sa'o le fa'atatauina o le galuega na fa'amaumauina e ala i le VertiCer); ma le aofa'i o le fa'asa'oga. E seasea ona manuia lu'itau i fa'atulagaga lava ia, aua o le aofa'i fa'avae ma fa'asa'oga e fa'atulagaina e tulafono fa'atonutonu, ae le o le fa'ai'uga a le tagata lava ia. O le mea e aoga o finauga e uiga i mea moni, fa'amaoniga ma mafua'aga. O le aso faatulagaina o le fa'atinoina e pulea ai mataupu na lipotia mai, ma e le'i alofa le fa'amasinoga. I le CBb 28 Oketopa 2025, ECLI:NL:CBB:2025:576, na teena ai se talosaga mo le tuusaunoaga mai le aso faatulagaina ma aveese le fesoasoani ona e le'i fa'aaogaina le fa'apipi'iina i totonu o le sefuluvalu masina talu ona faia le fa'ai'uga; o tuutuuga mo le fa'alauteleina o le aso faatulagaina e le'i ausia, e leai ni tulaga e le o i lalo o le pule a le tagata e mauaina, leai ni tautinoga e le mafai ona toe suia mo le fa'apipi'iina lava ia ma leai se amataga o le fausiaina. I le CBb 29 Oketopa 2024, ECLI:NL:CBB:2024:756, sa fa'amaonia fo'i le fa'aui i tua ona o le tuai o le fa'atinoina, ma teena ai e le fa'amasinoga finauga e uiga i le tiute e fa'alogo, le fa'aeteete ma le fuaina o aia tatau. O le lesona mo se tagata atia'e o le fa'amalosia lea o le aso fa'atulagaina e tusa ai ma ona tuutuuga ma e tatau ona maua se fa'aopoopoga e fa'atatau i fa'amaoniga, a'o le'i mae'a.
Fesoasoani a le Malo
O le SDE++ o se fesoasoani a le setete: ua logoina ma faamaonia e le Komisi Europa, ma o teuteuga taua taitasi i le fuafuaga e toe foi atu i le Komisi mo le faamaoniga. E faaaoga e le RVO le faavae o fesoasoani tau siosiomaga ma le malosi a Europa — le MSK i faiga faa-Holani — e ala i se suega tuufaatasi (le MSK-toets) e faamautinoa ai e le o maua e se galuega faatino se lagolago a le lautele e sili atu nai lo le mea e faatagaina.
O le taunuuga moni o le tulafono o le faʻaputuga. O le faʻaputuina o le SDE++ faʻatasi ma faʻatagaga faʻafaigaluega, fesoasoani faʻaitulagi poʻo fesoasoani a le EU e le faʻasaina, ae e tatau ona tumau le aofaʻi i totonu o le malosi faʻatagaina, ma o le soona fai e mafai ona oʻo atu ai i le faʻaitiitia poʻo le toe faʻaleleia.
Fesiitaiga o le galuega faatino po o le kamupani
O se taui e tuʻuina atu i se gaosi oloa ua faaigoaina mo se faʻapipiʻiga ua faaigoaina, ma e le o se malaga otometi ma le aseta. O le fesiitaiga o aseta - faʻatau atu o le faʻapipiʻiga, poʻo le siitia atu i totonu o se SPV o le poloketi - e manaʻomia ai le fesiitaiga o le fesoasoani faʻatasi ai ma le maliega muamua a le RVO, ma o le maliega e le o se faiga aloaia: O le a iloilo e le RVO pe mafai e le tagata e mauaina ona faʻatino matafaioi. O se faʻatauga e tapunia aʻo leʻi oʻo i le maliega e tuʻua ai le tagata faʻatau e umia se aseta e aunoa ma le ala o tupe maua na faʻamaonia ai le tau, o lea ia tusia tuutuuga muamua e tusa ai. O le fesiitaiga aʻo leʻi faʻaaogaina le faʻapipiʻiga e le faʻatagaina i soo se tulaga, vagana ai ua tuʻuina atu se tuusaunoaga (mataupu 61 Faʻamalosiauga o le malosiaga o le gaosiga ma le fesuiaiga o le tau).
E ese le fa'aliliuina o sea i le mataupu faavae: e le suia le tagata e mauaina le fesoasoani, o lea e leai se fa'aliliuina o le fesoasoani e tupu. O suiga e talosagaina e le RVO e ta'u atu i ai e ese le fa'asologa - o se fa'aliliuga, o se suiga o le tagata e fa'afeso'ota'i pe o le teugatupe i le faletupe, o se suiga i le nofoaga o le fa'apipi'iina - ma o se suiga i tagata e umia sea a le tagata e mauaina le fesoasoani e le o aofia ai i na suiga; o le faiga o le fa'aliliuga e na'o le mea e tatau ona fa'aliliuina ai le fesoasoani i se isi vaega. O le suiga o le pulega e mafai lava ona fa'aosofia ai fa'asilasilaga po'o ni noataga o maliega i lalo o le maliega o feso'ota'iga grid, le PPA, le lisi po'o pepa fa'atupeina, ma o na mea e tatau ona siakiina i se fefa'ataua'iga o sea.
E totogi e le SDE++ le fausiaina o le fa'apipi'iga?
Leai. O se fesoasoani tau tupe mo le fa'agaioiga o galuega, o lea e leai se mea e totogia mo tupe fa'aalu tetele. E amata totogi pe a uma ona fa'atonuina ma gaosia le fa'apipi'iina, ma e fa'atino i le iunite o le malosi na gaosia pe tone o le CO2 na 'alofia i le sefululua pe sefululima tausaga. Afai e le'i fausia lava le galuega, e leai se mea e totogia ma o le a fa'aui i tua le taui.
O le ā le mea e tupu i le fesoasoani tau tupe pe a si'itia le tau o le eletise?
E pa'ū. O le fesoasoani tau tupe o le eseesega i le va o le aofaʻi faʻavae ma le aofaʻi o le faʻasaʻoga faʻaletausaga, lea e atagia ai tupe maua mai maketi ua ausia. Afai e sili atu tupe maua mai maketi nai lo le aofaʻi faʻavae, o le fesoasoani tau tupe o lena tausaga e leai se totogi. O le tau faʻavae o le malosi e fai ma tau maualalo, o lea la, o le pa'ū o le tau e leai se totogi e le faʻatapulaʻaina.
E tatau ona matou talosaga i le taimi muamua pe faatali mo le aofaiga aupito maualuga?
E faʻalagolago lea i le tele o le saofaga i le taamilosaga, ae o le aofaʻi maualalo na ofoina atu i le taimi muamua e masani ona sili atu nai lo le aofaʻi aupito maualuga na ofoina atu i le tuai, aua e ono uma le paketi aʻo leʻi oʻo i vaega mulimuli ane. O le eseesega, o le aofaʻi autu na tuʻuina atu e faʻamautu mo le vaitaimi atoa ma e le mafai ona faʻateleina. Faʻataʻitaʻi i le tau moni.
E mafai ona matou talosaga e aunoa ma se feso'ota'iga grid?
Mo vaega o le eletise toe fa'afouina e fa'aaogaina se feso'ota'iga mo tagata fa'atau tetele, e tatau ona o fa'atasi ma le talosaga se fa'ailoga o felauaiga talafeagai mai le kamupani e fa'agaoioia le upega. I vaega o le upega e tumu i tagata, e fa'apea: leai se gafatia o felauaiga o lona uiga e leai se fa'ailoga, ma leai se fa'ailoga o lona uiga e leai se fa'aoga. O filifiliga e aofia ai se gafatia la'ititi e fafaga ai, felauaiga e le mautu, teuina, po'o le alu i tua atu o le mita.
O le ā le umi e tatau ona tatou tetee ai i se faaiuga a le RVO?
Ono vaiaso mai le faʻalauiloaina o le faʻaiuga, i lalo o le mataupu 6:7 o le Tulafono Faʻatonutonu Lautele. E faigata le aso e gata ai ma e masani lava ona le taliaina se tetee tuai. O se tetee e le taofia ai le faʻaiuga, o lea afai ua taofia totogi pe ua poloaina le toe maua mai, e masani ona manaʻomia se isi talosaga mo se fesoasoani faʻavaitaimi. E mulimuli mai le apili, i totonu o le ono vaiaso.
E mafai ona tatou fa'atau atu le poloketi fa'atasi ai ma lana taui SDE++?
E na'o le maliega a le RVO pe afai e fa'atau atu le fa'apipi'iina lava ia, auā o le taui e tu'uina atu i se gaosi oloa ua faaigoaina mo se fa'apipi'iina ua faaigoaina ma e le otometi lava ona fesiita'i. E tatau ona avea le maliega ma se tulaga muamua a'o le'i mae'a. E ese le fesiita'iga o sea, auā e le suia le tagata e mauaina, ae o le suiga o le pulega e ono mafua ai pea ni noataga i lalo o le maliega feso'ota'iga, le PPA ma pepa fa'atupeina.

