E lē manaʻomia ona faʻamaumauina se mafutaga faapisinisi mo se taimi umi i se tusitusiga ina ia iai ni āuga faaletulafono. O lenei mea e mafua mai i se faaiuga a le Rechtbank Midden-Nederland (Faamasinoga Faaitumalo o Netherlands Tutotonu) o le aso 22 Oketopa 2025 (ECLI:NL:RBMNE:2025:6129), e faatatau i se galulue faatasi i le va o se fale lomitusi Holani o se mekasini e uiga i taavale tuai ma se fale lomitusi Suiselani.
Sa galulue faʻatasi vaega e lua mo le tele o tausaga e faʻavae i luga o faʻatulagaga tautala. Ina ua faʻamutaina e le fale lomitusi Suiselani le galulue faʻatasi i le po lava lea, sa tulaʻi mai se feeseeseaiga pe na faʻatagaina lenei mea, ona o loʻo i ai se maliega faʻaauau tuufofoga. Sa i ai foʻi se fesili pe o le toe faʻaaogaina o mea na tuʻuina atu muamua o se soliga o le puletaofia.
Na faia e le faamasinoga se faaiuga e faapea o loo i ai se maliega faifai pea tuufofoga mo se vaitaimi e le faatapulaaina. O lona faamutaina vave e le tusa ai ma le tulafono. Sa agavaa le kamupani lolomi Holani mo se taui e tutusa ma se vaitaimi faasilasilaga e sefululua masina. Peitai, na teena tagi tau puletaofia.
Le galulue faatasi
Talu mai le 2010, na tuʻuina atu e le kamupani lomitusi Holani ni tusiga ma ni ata i le fale lomitusi Suiselani mo se totogi. Na faʻaaogaina e le kamupani Suiselani ia mea i lana lava mekasini e uiga i taʻavale tuai, ma mulimuli ane lolomiina foʻi ata mai le galulue faʻatasi i luga o lana upega tafaʻilagi.
I le taimi muamua, sa faia foʻi e le kamupani lomitusi Holani le galuega faʻatulagaina. Mulimuli ane, o le galulue faʻatasi sa aofia ai le tuʻuina atu o meafaitino i lea taimi ma lea taimi ma le totogiina o pili mo ia mea.
Pule a le faamasinoga a Holani
Talu ai ona sa faavaeina le fale lomitusi Suiselani i Suiselani, sa tatau muamua i le faamasinoga ona iloilo pe iai le pule a le faamasinoga Holani.
Sa faʻaaogaina e le faʻamasinoga le Lugano Convention. Sa auai le itu Suiselani i le faʻamasinoga e aunoa ma le finauina o le pule faʻamasino a le faʻamasinoga Holani. O le iʻuga, sa manatu o le faʻamasinoga Holani e iai le pule faʻamasino i lenei mataupu.
E lē fa’apea ai o le fa’amasinoga a Holani e iai lava le pule fa’amasino i mataupu uma e fa’asaga i se kamupani Suiselani. E tatau ona iloiloina i taimi uma le pule fa’amasino e fa’atatau i tulaga ma tulafono fa’avaomalo e fa’atatau i ai.
O le fea tulafono na fa'aoga?
Na fa'avasega e le fa'amasinoga le eseesega i le va o tagi fa'akonekarate ma tagi tau puletaofia.
Le fa'amutaina: Tulafono a Holani
O le tagi e faatatau i le faamutaina faasolitulafono sa faavae i luga o le maliega i le va o itu e lua. O le mea lea na faaaoga ai e le faamasinoga tulafono feteenai o tulafono o le Tulafono Faatonutonu a Roma I.
E leʻi faia e vaega se filifiliga o le tulafono. I se tulaga faapena, e masani ona faʻaaogaina le tulafono a le atunuu o loʻo faʻatuina ai le vaega o loʻo faʻatinoina le matafaioi faʻapitoa. I lenei tulaga, o le fale lomitusi Holani lea, auā na tuʻuina atu le anotusi faʻatonu.
O le mea lea, sa faʻaaogaina ai le tulafono a Holani i le faʻamutaina o le galulue faʻatasi.
O tagi tau puletaofia: Tulafono a Suiselani
O se isi amataga na faʻaaogaina i tagi mo le solia o le puletaofia. E le o ni tagi faʻakonekarate nei, ae o tagi e faʻavae i luga o le faʻaaogaina faʻasolitulafono o mea e puipuia e le puletaofia.
O le puipuiga o le puletaofia, i le mataupu faavae, e pulea e le tulafono a le atunuu o loʻo sailia ai le puipuiga. O le soliga o le tulafono na tuʻuaia e fesoʻotaʻi ma se upega tafaʻilagi a Suiselani ma se mekasini na faʻatatau i le maketi a Suiselani. O le mea lea na faʻaaogaina ai e le faʻamasinoga le tulafono a Suiselani i lenei vaega o le mataupu.
O le galulue fa'atasi o se maliega tu'ugutu faifai pea
Sa agavaa le faamasinoga e avea le galulue faatasi o se maliega faifai pea tuufofoga mo se vaitaimi e le o mautinoa.
O tulaga nei, faatasi ai ma isi, sa talafeagai:
- sa tusa ma le sefulufa tausaga o le galulue faatasi
- sa faia fa'aaliga i lea taimi ma lea taimi
- o le autū o le faatulagaga sa tumau pea le tutusa mo se taimi umi
- na saunia e le fale lomitusi Holani ni mea fa'atulagaina
- na totogia e le vaega Suiselani lenei mea i taimi masani
I le fuafuaina o se vaitaimi talafeagai e faasilasila atu ai, o le umi o le galulue faatasi, o manaoga o le isi vaega, ma taunuuga o le faamutaina o galuega e iai sona sao.
I lenei mataupu, na faamutaina le galulue faatasi i le po e tasi. E lei tuuina atu e le fale lomitusi Suiselani se lapataiga ma e lei ofoina atu foi se taui. E tusa ai ma le faamasinoga, ona o le umi o le galulue faatasi ma taunuuga mo le fale lomitusi Holani, e le taliaina lenei mea.
O le mea lea na faatulaga ai e le faamasinoga se vaitaimi talafeagai mo le sefululua masina. Na maua e le kamupani lomitusi Holani se taui e tutusa ma le tupe maua na ono mafai ona ia faamoemoe e maua i lena vaitaimi.
Sa teena tagi tau puletaofia
Sa teena e le faamasinoga ia tagi mo le solia o le puletaofia.
O se tasi o māfuaaga tāua, o le fa’aauau pea lea ona totogi e le fale lomitusi Suiselani le fa’aaogaina o meafaitino i le vaitaimi o le fa’aaliga pepelo. I lalo o nei tulaga, o le fa’aaogaina o meafaitino i le taimi o lena vaitaimi e le mafai ona ta’ua o se mea e le tusa ai ma le tulafono.
O le maua fa'atekinolosi o lomiga tuai e le'i taitai atu ai i le lagolagoina o tagi. Sa iloa e le kamupani lomitusi Holani le fa'aogaina fa'atekinolosi o lomiga tuai mo sina taimi e aunoa ma le fa'aalia o ni tete'ega i le taimi atofaina.
Mo le faʻatinoga, o mea nei e taua:
- faamaumau maliega i le umi ma le faamutaina i le tusitusiga
- aofia ai se fuaiupu manino o le fa'amutaina
- fuafua le mea e tupu i faʻatinoga ua uma ona totogi muamua poʻo faʻatinoga o le a tuʻuina atu pea
- faamaumau pe mafai lava ona faaaogaina meafaitino pe a uma ona faamutaina
- faia ni maliliega e uiga i le lolomiina faafuainumera ma le teuina o faamaumauga
- fa'amaumau ni tete'ega i le fa'aaogaina e le'i fa'atagaina i se taimi talafeagai
- siaki, i le tulaga o le galulue faʻatasi faʻavaomalo, o le fea tulafono ma o le fea faʻamasinoga e faʻaaogaina
E lē taofia e se konekarate tusitusia feeseesea’iga uma, ae e faamanino mai ai mea e ono faamoemoeina e itu e lua mai le tasi ma le isi.
iʻuga
E mafai e se galulue fa'atasi tu'ugutu ona tuputupu a'e i se maliega fa'aauau tu'ugutu mo se vaitaimi e le fa'atapula'aina. I se mafutaga umi, o le fa'amutaina e aunoa ma se vaitaimi fa'aaliga ma e aunoa ma se taui e mafai ona feteenai ma le talafeagai ma le tonu.
I lenei mataupu, na iʻu ai i se taui e faʻavae i luga o se vaitaimi faʻaaliga e sefululua masina. Na le manuia tagi a le puletaofia, aua na faia se totogi mo le faʻaaogaina i lena vaitaimi ma e leai se teteʻe vave na laga faasaga i le faʻaaogaina faatekinolosi o lomiga tuai.
O le lesona aogā autū lenei: soʻo se tasi e fia faʻamutaina se galulue faʻatasi mo se taimi umi e tatau ona lē gata ina vaʻai pe mafai ona faʻamutaina, ae faʻapea foʻi i le auala e faia ai ma ona taunuuga mo le isi vaega.
Fesili e Masani ona Fesiligia
E mafai ea ona avea se maliega tuugutu ma se maliega faifai pea?
Ioe. E le manaʻomia ona faʻamaumauina se maliega i le tusi. Afai e fefaʻasoaaʻi e vaega ni faʻatinoga i taimi uma mo se vaitaimi umi atu, e mafai ona tulaʻi mai se maliega mai a latou amioga. Pe iai se maliega faifai pea e tuʻu gutu e faʻalagolago i le tulaga atoa: le umi o le galulue faʻatasi, le masani o faʻatinoga, soʻo se tulaga faʻapitoa, ma le tele o le faʻalagolago o vaega le tasi i le isi.
E mafai ea ona fa'amutaina se maliega fa'aauau tu'ugutu mo se vaitaimi e le fa'atapula'aina?
I le mataupu faavae, e mafai ona faamutaina se maliega faifai pea tuufofoga mo se vaitaimi e le faatapulaaina. Peitai, e tatau i le faamutaina ona faamalieina manaoga o le talafeagai ma le tonu. E fuafua i tulaga, e ono manaomia se vaitaimi faasilasila, se mafuaaga malosi, po o se taui tau tupe. I se galulue faatasi mo se taimi umi, e le faigofie ona manatu o le faamutaina vave e aunoa ma se vaitaimi fesuiai.
E tatau ea ona tusia se fa'amutaina o le galuega?
E lē o taimi uma. O se fa’amutaina, i le mataupu faavae, e leai se fa’atulagaga, se’i vagana ua malilie vaega i se fa’atulagaga patino. O lea la, e lava se fa’aaliga tu’ugutu pe afai e manino ma o’o atu i le isi vaega. Peita’i, o se fa’amutaina tusitusia e masani ona fautuaina, aua e mafai ona taofia ai le talanoaga e uiga i le anotusi, taimi, ma le lautele o le fa’amutaina.
O le fea faamasinoga e iai le pule faaletulafono i se feeseeseaiga ma se itu mai fafo?
E fa'alagolago lea i le mea o lo'o fa'atuina ai vaega, so'o se filifiliga o le fono, ma tulafono fa'avaomalo e fa'atatau i ai. I feeseesea'iga ma se vaega mai Sueteselani, e ono i ai se sao o le Lugano Convention. E mafai fo'i e se ua molia ona talia le pule fa'amasino a le fa'amasinoga ua faoa e ala i le auai i fa'amasinoga e aunoa ma le finauina o lena pule fa'amasino. E tatau ona iloiloina i taimi uma lenei mea i mataupu ta'itasi.
O le fea tulafono e faʻatatau pe afai o loʻo faʻavaeina vaega i atunuʻu eseese?
Mo tagi fa'akonekarate, e masani ona fa'aaogaina tulafono o le Rome I Regulation. Afai e le'i faia e vaega se filifiliga o le tulafono, e masani ona fa'aaogaina le tulafono o le atunu'u e sili ona feso'ota'i vavalalata i ai le maliega, lea e mafai ai ona taua le tulaga o le fa'atinoga fa'apitoa. E fa'aaogaina se isi faiga i tagi tau puletaofia: i le mataupu faavae, e fa'aaogaina le tulafono o le atunu'u o lo'o sailia le puipuiga o le puletaofia.
E mafai lava ona fa'aaogaina meafaitino pe a mae'a le galulue fa'atasi?
E faʻalagolago lea i maliega na faia ma tulaga o le mataupu. I lenei mataupu, e tāua le totogiina o le faʻaaogaina i le vaitaimi e fetaui ma le vaitaimi talafeagai o le faʻaaliga, ma sa iloa e le kamupani lomitusi Holani le faʻaaogaina faʻatekinolosi o lomiga tuai mo sina taimi e aunoa ma se tetee. E lē faʻapea ai e mafai ona faʻaaogaina pea meafaitino pe a maeʻa se galulue faʻatasi; e tāua le faia o maliega e uiga i mataupu e pei o le toe faʻaaogaina, lolomiina faʻatekinolosi, teuina o faʻamaumauga, ma le faʻaaogaina pe a maeʻa.


