Ua avea faiga taufaasese ma le phishing i luga ole initaneti ma faafitauli matuia i Netherlands, ma ua aafia ai le faitau afe o tagata i tausaga taitasi. I le 2023 lava ia, e 1 mai le 10 tagata Netherlands na aafia i faiga taufaasese i luga ole initaneti.
O nei solitulafono e aofia ai tagata solitulafono o loʻo faʻaaogaina meafaigaluega faatekinolosi e faʻasesē ai oe i le tuʻuina atu o tupe, faʻamatalaga patino, poʻo le avanoa i au teugatupe.

O le faʻamaoniaina o le taufaasese faatekinolosi i Netherlands e manaʻomia ai le aoina o faʻamaoniga patino e pei o imeli, ata o faʻamatalaga, faʻamaumauga o fefaʻatauaʻiga, ma faʻamaumauga o fesoʻotaʻiga e faʻaalia ai le faʻamoemoega o le tagata taufaasese e taufaasese. Holani tulafono E ui o loʻo faʻamaoni le taulimaina o nei solitulafono, ae o le fausiaina o se mataupu malosi e faʻalagolago i le faʻamaumauina lelei o le faiga taufaasese ma le malamalama i mea e taʻua o se faʻamaoniga faaletulafono.
Pe e te mauaina se imeli pepelo mai lau faletupe pe e te a'afia i se faiga phishing, o le iloa o le auala e aoina ma faasaoina ai faamaoniga e faia ai se eseesega tele.
O lenei taʻiala e faʻamatalaina ai le mea pepelo i luga ole laiga ma le foliga o faiga taufaasese i Netherlands, pe faʻapefea ona faʻamaonia e faʻamasinoga a Netherlands na tutupu nei solitulafono, ma laʻasaga e mafai ona e faia e puipuia ai oe lava.
O le a e aʻoaʻo e uiga i ituaiga o taufaasese faatekinolosi e te ono feagai, faʻamaoniga e manaʻomia e lagolago ai lau mataupu, ma le mea e lipotia ai taufaasese pe a tupu ia te oe.
Malamalama i Faiga Taufaasese ma le Phishing i luga ole Initaneti i Netherlands

Ua avea faiga taufaasese i luga ole initaneti ma le phishing ma ni faamataʻu tetele i Netherlands, faatasi ai ma faʻamatalaga faaletulafono patino ma aafiaga lautele.
I le 2023, e to’alua mai le to’atolu o tagata Holani na maua ni fe’au taufaasese, ma e to’atasi mai le to’asefulu na a’afia i faiga taufaasese i luga ole initaneti.
Fa'amatalaga Fa'aletulafono ma Manatu Autu
O le tulafono a Holani e fa'atatau i le taufaasese o se ituaiga o solitulafono fa'atekinolosi e aofia ai le taufaasese e maua ai tupe po'o fa'amatalaga patino. O le Phishing e fa'atatau i le metotia fa'apitoa lea e fa'afoliga ai tagata taufaasese o ni fa'alapotopotoga fa'atuatuaina e gaoi ai fa'amatalaga ulufale po'o fa'amatalaga taua.
Fa'asese fa'asinomaga e aofia ai le fa'aaogaina sese o au fa'amatalaga patino, a'o pepelo i luga ole laiga e aofia ai auala lautele o le taufaasese e ala i initaneti ma ala o faasalalauga lautele.
O nei solitulafono e aofia i lalo o tulafono o solitulafono tau initaneti i Netherlands.
O le eseesega taua faaletulafono e taulaʻi i le faʻamoemoega ma le metotia. E tatau i tagata taufaasese ona faʻasesēina oe ma le loto i ai i le sini o le tupe maua pe gaoia fa'amaumauga.
O auala taufaasese faatekinolosi e aofia ai imeli pepelo, uepisaite taufaasese, ma faiga taufaasesē ua mamanuina e faaaoga sese ai lou faatuatuaga.
Taatele ma le Aafiaga o Faiga Taufaasese
Ua taʻimua nei Netherlands i le European Economic Area i faiga taufaasese i totogi faatekinolosi. I le 2023, e tusa ma le 1.4 miliona tagata Dutch e 15 tausaga ma luga atu na avea ma tagata na aafia i faiga taufaasese i luga ole initaneti.
E tāua tele le fua faatatau. E to’alua mai le to’atolu o tagata nonofo na maua le itiiti ifo ma le tasi le imeli po’o se fe’au fa’apiopio i le 2023.
E to’atasi mai le to’asefulu na a’afia i nei faiga fa’apiopio, ma i’u ai i le leiloa o tupe ma le fa’aleagaina o fa’amatalaga patino.
E na'o se vaega itiiti o tagata na a'afia o lo'o lipotia mai le toe maua o a latou mea na leiloa. O le natura faigata o faiga taufaasese i aso nei e faigata ai ona iloa ma e seasea ona toe maua mai.
O loʻo faʻaauau pea ona atiaʻe e tagata solitulafono faʻatekonolosi ni auala fou e faʻaitiitia ai le saogalemu ma faʻaaogaina ai vaivaiga i faiga faʻatekinolosi.
Auala Masani e Faʻaaogaina e Tagata Taufaasese
E faʻaaogaina e tagata taufaasese ni metotia faʻaʻoleʻole autū e fitu e faʻatatau ia te oe:
Fuafuaga fa'afoliga e aofia ai le faafoliga o ni tagata o le aiga, faletupe, ofisa o le malo, poʻo auaunaga afifi. Latou te faʻaaogaina sese faʻasinomaga faʻapisinisi e foliga mai ai e moni.
Fa'aleaga lagona fa'aaogāina lou fefe, fia iloa, agaalofa, po'o le fa'atuatuaga. E fatuina e tagata solitulafono fa'atekinolosi ni savali e fa'aosofia ai ni tali malolosi fa'alagona e fa'apogisaina ai lau fa'amasinoga.
Omiga taimi e fa'amalosia ai fa'ai'uga vave. E te mauaina ni talosaga fa'anatinati e fa'afou ai fa'amatalaga, faia ni totogi, pe fa'amaonia loa tala tupe.
Fa'alavelave fa'afuase'i sese fa'amata'u i le tapunia o teugatupe, poloka totogi, po'o ni fa'asalaga fa'aletulafono pe afai e te le faia se gaioiga. E masani ona fa'aaoga sese le igoa o le Ofisa o Lafoga ma Tiute i nei faiga fa'apolopolo.
Ofo e le moni tuʻuina atu ni faʻaitiitiga poʻo ni faʻalauiloa e foliga mai e lelei tele e faigata ona talitonu i ai. O nei fefaʻatauaʻiga e faʻaosoosoina ai oe e faʻasoa atu faʻamatalaga totogi poʻo faʻamatalaga patino i luga o uepisaite taufaasese.
Ituaiga o Faiga Taufaasese i luga ole Initaneti ma le Taufaasese Faatekinolosi

E tele ituaiga o taufaasese i luga ole initaneti, mai imeli e faasese ai oe e faasoa atu upu faataga e oo atu i avanoa taufaasese e teu faafaigaluega ai e alu ese ai lau teugatupe i le faletupe.
E faʻaaogaina e tagata solitulafono i luga o le initaneti le tele o meafaigaluega faʻapitoa ma faiga faʻasesē mafaufau e faʻatatau i tagata aʻafia i luga o faʻavae eseese ma auaunaga.
Imeli Fa'a-phishing ma le Inisinia Fa'aagafesootai
O imeli phishing o savali ia ua mamanuina e fa'a'ole'ole ai oe e fa'aalia fa'amatalaga patino e pei o upu fa'alilolilo, fa'amatalaga o le faletupe, po'o fa'amatalaga patino.
E masani ona fa'afoliga mai tagata tau fa'asese e pei o ni fa'alapotopotoga fa'aletulafono e pei o faletupe, ofisa o le malo, po'o kamupani fa'atuatuaina ina ia maua ai lou talitonuga.
O le faiga fa'ainisinia fa'aagafesootai o le metotia fa'a'ole'ole fa'alemafaufau lea i tua atu o le tele o osofa'iga phishing. O tagata solitulafono i luga o le initaneti e fa'atupuina ai se lagona o le faanatinati po'o le fefe e aloese ai mai lou fa'aeteete masani.
Atonu latou te fai mai o le a tapunia lau teugatupe, faamata'u mai o le a faia se gaioiga faaletulafono, pe folafola mai o le a vave ona toe faafoi atu au tupe.
Ua sili atu ona faigata osofaʻiga faʻaonaponei o le phishing ona o le faʻaaogaina o le atamai faʻapitoa. Ua mafai nei e tagata taufaasese ona fatuina ni imeli faʻatalitonuina ma le kalama talafeagai ma le faʻailogaina e toetoe lava a faʻataʻitaʻi i faʻalapotopotoga moni.
Latou te faʻaaogaina foʻi faʻamatalaga mai le solia o faʻamaumauga e faʻapitoa ai savali ma faʻatuatuaina atili ai.
O auala masani e fa'aaoga ai le phishing e aofia ai:
- Talosaga pepelo mo le toe setiina o upu faataga
- Fa'asilasilaga tau fa'asese i totogi
- Imeli pepelo e toe faafoi ai lafoga
- So'otaga leaga o lo'o natia i savali e foliga mai e talafeagai
Fa'atauga i luga ole Initaneti ma Faiga Taufaasese i Tupe Fa'afaigaluega
O faiga taufaasese i fa'atauga i luga ole initaneti e aofia ai upegatafa'ilagi pepelo po'o tagata fa'atau oloa e ave lau tupe e aunoa ma le tu'uina atu o oloa.
E faia e nei tagata taufaasese ni faleoloa e foliga fa'apolofesa ae mou atu pe a uma ona latou maua le totogi. O nisi e tu'uina atu mea pepelo ae o isi e leai se mea e tu'uina atu.
E folafola atu e faiga taufaasese i tupe teufaafaigaluega ni tupe maua maualuga ma sina lamatiaga itiiti pe leai foi. O le ituaiga e sili ona taatele e fesoʻotaʻi ma solitulafono faatulagaina o le "pig-butchering," lea e fausia ai e tagata taufaasese le faatuatuaga i le aluga o taimi aʻo leʻi faʻatalitonuina oe e te faʻafaigaluega i cryptocurrency pepelo poʻo faʻavae fefaʻatauaʻiga.
I le va o le 2020 ma le 2024, o nei faiga taufaasese na maua ai le tusa ma le $75 piliona i tupe maua mai atotupe taufaasese o cryptocurrency.
E fa'aaogā e tagata tau fa'asese ala o faasalalauga fa'aagafesootai ma polokalama fe'au e o'o atu ai i tagata ua a'afia. Latou te fa'asoa atu molimau pepelo ma fa'amatalaga tau teugatupe ua fa'aseseina e fa'aalia ai tupe mama tetele.
O le taimi lava e te teu faafaigaluega ai, atonu latou te faatagaina ni talaina laiti i le taimi muamua e fausia ai le mautinoa a'o le'i talosagaina ni aofaiga tetele.
O faʻailoga lapatai e aofia ai:
- Tupe maua fa'amaonia po'o tupe teufaafaigaluega "e leai se lamatiaga"
- O le mamafa e vave ona teu faafaigaluega
- Upega tafaʻilagi e leai se tuatusi faʻaletino poʻo ni faʻamatalaga faʻafesoʻotaʻi
- Talosaga mo totogi e ala i le cryptocurrency poʻo le fesiitaiga uaea
Faiga Taufaasese i le Alofa ma le Fa'ata'ita'i Tagata
E tutupu faiga taufaasese i le alofa pe a tagata solitulafono fatuina ni talaaga pepelo i luga o uepisaite faamasani po o ala o faasalalauga faaagafesootai e faavae ai ni mafutaga faaleuo ma tagata o loo e tulimatai i ai.
Latou te fausia ni sootaga faalelagona i le tele o vaiaso po o ni masina a o lei talosagaina se tupe mo faalavelave faafuasei, tau o femalagaaiga, po o avanoa faapisinisi.
O faiga taufaasese e aofia ai tagata taufaasese o loʻo faafoliga mai o se tasi e te faʻatuatuaina. Atonu latou te faʻafoliga mai o ni tagata o le aiga o loʻo mafatia, o taitai o le malo o loʻo talosagaina le totogiina, poʻo taitai o le kamupani o loʻo talosagaina ni fesiitaiga faʻanatinati.
O nei togafiti taufaasesē e faʻaaogaina ai lou manaʻo masani e fesoasoani i e pele pe usitaʻi i manaʻoga o tagata maualuluga.
Ua sili atu ona mataʻutia faiga taufaasese o le taufaasesē ona o le faʻaaogaina o tekinolosi deepfake. Ua mafai nei e tagata solitulafono ona fatuina ni leo poʻo ni vitio faʻatalitonuina e foliga mai o loʻo faʻaalia ai tagata moni o loʻo faia ni talosaga.
Na vaaia e Asia i Sautesasae le faʻateleina o anotusi faʻatauvaʻa loloto na gaosia e le AI e fesoʻotaʻi ma taufaasese i le amataga o le 2024.
E masani ona aveese e tagata taufaasese ia talanoaga mai fausaga aloaia i polokalama fe'au tumaoti lea e itiiti ai le mataituina.
Latou te teteʻe i telefoni vitio poʻo fonotaga faafesagaʻi ma e iai lava 'alofaga e fai pe aisea latou te manaʻomia ai tupe nai lo le fesoasoani tuʻusaʻo.
Faoa faamalosi o le Teugatupe ma le Taufaasese o Faasinomaga
E tupu le faoa faamalosi o teugatupe (ATO) pe a maua e tagata taufaasese ni avanoa e aunoa ma se faatagaga i au teugatupe i luga ole laiga e ala i ni fa'amaoniga gaoi.
Atonu latou te maua ni upu faataga mai le solia o faʻamaumauga, osofaʻiga phishing, pe ala i le mateina o upu faataga vaivai. A oʻo loa i totonu, e mafai ona latou faia ni faʻatauga, fesiitaʻi tupe, pe loka oe mai lau lava teugatupe.
O faiga taufaasese o faasinomaga e aofia ai le faaaogaina o au faamatalaga patino e tatala ai ni teugatupe fou, talosaga mo se aitalafu, po o le faia o solitulafono i lou igoa.
E tuufaatasia e tagata solitulafono i luga o le initaneti faʻamaumauga mai le tele o punaoa e aofia ai ala o faasalalauga lautele, solia o faamatalaga, ma faamaumauga a le lautele e fausia ai ni talaaga atoatoa.
E fa'aaogā e tagata tau fa'asese ni auala eseese e pulea ai tala. O le fa'atumuina o fa'amaoniga e aofia ai le fa'ata'ita'iina o tu'ufa'atasiga o igoa fa'aoga ma upu fa'alilolilo na gaoia i le tele o 'upega tafa'ilagi.
O le fesuia'iga o SIM e fa'asesēina ai kamupani telefoni feavea'i e fa'aliliu atu lau numera telefoni i se masini e pulea e le tagata solitulafono, ma mafai ai ona latou pu'eina tulafono fa'asao.
O le aafiaga o faiga taufaasese o faasinomaga e sili atu nai lo tupe leiloa vave. Atonu e te feagai ma faigata i le mauaina o aitalafu, feutagai ma tagata ao aitalafu mo ni faatauga e te lei faia, pe faamamaina lou igoa pe a uma ni gaioiga solitulafono.
Auala e Faamaonia ai le Taufaasese Faatekinolosi i lalo o le Tulafono a Holani
E manaʻomia e faamasinoga Holani ni faʻamaoniga ma ni taualumaga faapitoa e faʻamaonia ai mataupu tau faʻasesega faʻatekinolosi.
E galulue fa’atasi leoleo ma vaega o solitulafono fa’atekonolosi e aoina fa’amaoniga fa’atekinolosi, fa’amaonia fa’asinomaga, ma fa’amautu na tupu faiga pi’opi’o e ala i auala fa’aeletoroni.
Faiga Faaletulafono mo le Faamautuina o le Taufaasese
O le Mataupu 326 o le Tulafono Fa'asolitulafono a Holani ua fa'amatalaina ai le taufaasese o le fa'aaogaina o le taufaasese e maua ai oloa, auaunaga, po'o tupe.
E tatau i le itu a leoleo ona faʻamaonia ni vaega autū se tolu: na tupu se amioga taufaasese, na mafatia se tasi i ni faʻaleagaina tau tupe poʻo meafaitino, ma na faia ma le loto i ai e le ua molia se mea.
E faʻatatau lea i faiga taufaasese masani ma faiga taufaasese faatekinolosi.
E tatau ona e lipotia muamua faiga taufaasese i luga ole initaneti i leoleo. Latou te fuafua pe lava faamaoniga e amata ai se suesuega faasolitulafono.
E mata'ituina fo'i e le Pulega mo Tagata Fa'atau ma Maketi (ACM) faiga taufa'asesē i luga o le initaneti lea e a'afia ai tagata fa'atau.
E mafai ona latou suʻesuʻeina pisinisi o loʻo faʻasesēina tagata faʻatau e ala i fausaga faʻatekinolosi numera.
O le avega o faʻamaoniga e paʻu i le itu a leoleo. E tatau ona latou faʻaalia na faia ni fefaʻatauaʻiga taufaasese ma na iloa lelei e le ua molia le faʻasesēina o le tagata na aʻafia.
Mo mataupu tau phishing, o lona uiga o le faʻamaonia lea o se tasi na fatuina ma le loto i ai ni uepisaite pepelo pe auina atu ni savali taufaasese e gaoi ai faamatalaga po o tupe.
Matafaioi o Faʻamaoniga Faʻatekinolosi
O faʻamaoniga faʻatekinolosi e avea ma poutu o mataupu tau faʻasese i luga ole initaneti i Netherlands. E aoina e leoleo faʻamatalaga mai le tele o punaoa e fausia ai a latou mataupu.
E aofia ai:
- Ulutala imeli ma anotusi o savali
- Fa'amaumauga o upega tafa'ilagi ma tuatusi IP
- Faamaumauga o fefaʻatauaʻiga a le faletupe
- Ata o ata ma itulau uepi ua teuina
- Fesootaiga i ala o faasalalauga faaagafesootai
- Fa'amaumauga ma taimi o masini
O loʻo galulue vaega o solitulafono faʻatekonolosi e faʻamaonia pe moni ma e leʻi faʻaleagaina nei faʻamaoniga.
Latou te faʻatuina se faasologa manino o le vaʻaia o meatotino mai le aoina mai o meatotino seʻia oʻo i le tuʻuina atu i le faʻamasinoga.
E taua tele le fa'amaoniga o fa'asinomaga pe a fuafua po'o ai na auina atu savali pe o lo'o pulea teugatupe.
O saini numera, faamaumauga e ulufale ai i totonu, ma tamatamailima o masini e fesoasoani e faafesootai ai e masalomia i gaoioiga taufaasese.
E talia e faʻamasinoga faʻamaoniga faʻatekinolosi pe afai e ausia tulaga faʻatonuina talafeagai. E tatau ona faʻatuatuaina, talafeagai, ma maua faʻaletulafono faʻamaoniga.
E le mafai ona e fa'aaogaina fa'amaoniga na aoina mai e ala i le fa'asalalauga fa'asolitulafono po'o le ulufale e le'i fa'atagaina.
Metotia ma Meafaigaluega Fa'asaienisi
E faʻaaogaina e vaega o solitulafono faʻatekonolosi ni metotia faʻapitoa faʻasaienisi e iloilo ai taufaasesega faʻatekonolosi.
Latou te fa'aaogaina meafaigaluega e poloka ai tusitusiga e fa'asaoina ai fa'amaoniga muamua e ala i le fa'aaogaina o fa'amaumauga mai komepiuta, telefoni ma 'au'aunaga.
O tau o le hash e faʻamaonia ai e tumau pea faila e le suia i le taimi o suʻesuʻega.
O le suʻesuʻega o fesoʻotaʻiga e suʻesuʻe ai le ala o fefaʻatauaʻiga ma fesootaʻiga taufaasese.
E fa'atulaga e le au su'esu'e ni fesoota'iga i le va o teugatupe imeli, uepisaite, ma faiga e totogi ai.
Latou te faʻaaogaina meafaigaluega e toe maua mai ai faila ua tapeina ma suʻesuʻe faʻamatalaga natia.
O le toe fa'atulagaina o le taimi atofaina e fesoasoani e fa'amautu ai le taimi na tutupu ai ni gaoioiga masalomia.
E fa'afeso'ota'i e tagata tomai fa'apitoa i mataupu tau solitulafono mea tutupu i totonu o faiga eseese e fa'aalia ai mamanu o amioga taufa'asesē.
Latou te iloiloina fa'amaumauga o lo'o iai e fa'aalia ai aso na faia ai pepa, talaaga o le fa'asa'oina, ma fesiitaiga o faila.
E galulue faʻatasi leoleo a Holani ma vaega faʻavaomalo o solitulafono faʻainitaneti pe a sopoʻia tuaoi o faiga taufaasese.
Latou te faʻasoa atu faʻamaumauga tau suʻesuʻega faʻasaienisi ma faʻamaopoopo suʻesuʻega e ala i fesoʻotaʻiga a Europa.
Fa'amaoniga Taua i Mataupu Tau Fa'asese ma Phishing i luga ole Initaneti
O le manuia o moliaga o faiga taufaasese i luga o le initaneti ma le phishing e manaʻomia ai ni ituaiga faʻamaoniga numera faapitoa e mafai ona faʻaalia ai faʻamoemoega solitulafono ma faiga taufaasese.
Tulagavae numera mai masini, ala tau tupe e ala i faiga totogi, ma le faʻamaoniga o le moni o meafaitino faʻatekinolosi ua avea ma faavae o nei mataupu.
Fa'apotopotoina ma Fa'asaoina Fa'amatalaga Fa'afuainumera
E manaʻomia ona e vave maua faʻamaoniga faʻatekinolosi auā e mafai ona suia pe tapeina i totonu o ni nai minute.
O faʻamaoniga autū e aofia ai ulutala o imeli, faʻamaumauga a le 'auʻaunaga, tuatusi IP, ma faʻamatalaga mai uepisaite poʻo savali.
E tatau i leoleo ona fa'amaumauina le filifili o le puipuiga mai le taimi latou te aoina ai faʻamaoniga ina ia mautinoa o loʻo taliaina pea i le faʻamasinoga.
E fa'apitoa tagata tomai fa'apitoa i mataupu tau fa'atekinolosi numera i le fa'aaogaina o fa'amatalaga mai komepiuta, telefoni feavea'i, ma le teuina o ao a'o fa'atumauina pea le sa'o o faila muamua.
Latou te faia ni kopi tonu e ta'ua o ata fa'asaienisi e su'esu'eina e aunoa ma le fa'aleagaina o punaoa o fa'amatalaga.
O lenei faagasologa e manaʻomia ai meafaigaluega faapitoa e siaki ai laʻasaga taʻitasi o le taulimaina o faʻamaoniga.
E tula'i mai lu'itau i le fa'ailoga faalilolilo pe a aoina fa'amaoniga aua e mafai ona taofia ai le mauaina o faila taua po'o fesoota'iga.
E ono manaʻomia e le faʻamasinoga i latou o loʻo masalomia e tuʻuina atu ki e tatala ai faʻamatalaga, e ui o lenei mea e fesoʻotaʻi ma aia tatau e faasaga i le moliaga o le tagata lava ia.
O fa'ailoga taimi ma fa'amaumauga o avanoa e fesoasoani e fa'amautu ai po'o afea na tutupu ai ni faiga tau fa'asese ma po'o ai na nafa.
E tatau i au faʻamaoniga ona ausia tulaga faʻaletulafono faigata i Netherlands ina ia taliaina i faʻamasinoga.
So'o se va i pepa fa'amaumauga po'o le taulimaina le sa'o e mafai ona i'u ai i le manatu e le taliaina o fa'amaoniga.
Su'esu'eina o Totogi ma Tupe Fa'aeletoronika
O faʻamatalaga tau tupe e maua ai se faʻamaoniga mautinoa o fefaʻatauaʻiga taufaasese ma le fegasoloaʻiga o tupe.
O fesiitaiga masani a faletupe e tu'uina mai ai fa'amaumauga manino ma igoa, numera o teugatupe, ma fa'ailoga taimi e mafai e tagata su'esu'e ona mulimuli ai.
O le a e iloa ai o loʻo tausia e le au faʻagasologa totogi ma faʻalapotopotoga tau tupe ni faʻamaumauga auiliili o fefaʻatauaiga.
E faʻateleina ai le lavelave o fefaʻatauaʻiga faʻaeletonika ona e ofoina atu ai le pepelo o le igoa e ala i le tekinolosi poloka poloka.
Peita'i, o fa'amaumauga a le blockchain e tumau ma fa'alaua'itele, e mafai ai e le au su'esu'e ona su'e tupe i le va o tuatusi o atotupe.
E mafai e meafaigaluega fa'apitoa e su'esu'e ai poloka poloka ona fa'ailoa mai mamanu ma fa'afeso'ota'i tuatusi o tupe numera i fa'asinomaga moni.
O faʻamaoniga masani o totogi e aofia ai:
- Fa'amatalaga a le faletupe ma fa'amaumauga o fesiitaiga
- Talafa'asolopito o fefa'ataua'iga a le fa'agasologa o totogi
- Tuatusi o le atotupe tupe numera ma fefaʻatauaʻiga blockchain
- Ata o talosaga po'o fa'amaoniga o totogi
- Galulue fa'atasi a fa'alapotopotoga tau tupe i le su'eina o tupe
E toʻatele tagata taufaasese e faʻaliliu tupe numera (cryptocurrency) i tupe masani e ala i fefaʻatauaʻiga, ma fausia ai ni tulaga e mafai ona faʻamaonia ai lo latou faasinomaga.
O fa'avae o fefa'ataua'iga e tausia fa'amaumauga o pepa fa'amaonia o fa'asinomaga o tagata fa'aoga ma tala'aga o fefa'ataua'iga e avea ma fa'amaoniga taua.
Auala Fa'amaonia ma Fa'amaoniga
O le faʻamaoniaina o le moni o faʻamaoniga faʻatekinolosi e manaʻomia ai ni faiga faʻamaonia malolosi. E tatau ona e faʻamaonia o imeli, upega tafaʻilagi, poʻo savali na afua mai moni lava mai le itu ua molia ma e leʻi faʻafoliga pepelo.
O saini numera, fa'amaumauga o tuatusi IP, ma tamatamailima o masini e fesoasoani e fa'amautu ai le moni. E avea fa'amaumauga o fa'amaoniga o fa'asinomaga ma fa'amaoniga pe a fa'afoliga tagata taufaasese o ni tagata ua a'afia pe faia ni teugatupe pepelo.
O fa'amaumauga fa'amaonia e tele-vaega e fa'aalia ai pe na fa'aaogaina ni puipuiga fa'aletulafono. O fa'amaumauga fa'amaonia fa'aletino, e pei o fa'amaumauga o tamatamailima po'o le iloaina o foliga, e mafai ona fa'amaonia ai po'o ai na ulufale i ni faiga fa'apitoa.
Ua fa'amaonia e le au'ili'iliga fa'apitoa pe na mamanuina uepisaite po'o imeli e fa'asesē ai tagata fa'aoga. E su'esu'e e tagata tomai fa'apitoa le code puna, fa'amatalaga resitalaina o igoa ole 'upega tafa'ilagi, ma fa'amatalaga talimalo e fa'amautu ai po'o ai na fatuina mea taufaasese.
O le faʻatusatusaga o uepisaite faʻatulafonoina ma uepisaite pepelo ua faʻaalia ai taumafaiga faʻamoemoeina e faʻataʻitaʻi i faʻalapotopotoga faʻatuatuaina. O le faʻafesoʻotaʻiina o faʻailoga o masini, taimi e ulufale ai, ma nofoaga faʻafanua e maua ai se ata atoatoa o gaioiga taufaasese.
Puipuia Oe Lava ma le Puipuia o Faiga Taufaasese Faatekinolosi
O le puipuiga malosi o faiga taufaasese e manaʻomia ai le tuʻufaʻatasia o masaniga atamai, faʻatuatuaina mea faigaluega cybersecurity, ma tali vave i taufaamataʻu e ono tulaʻi mai. O nei laasaga aogā e fesoasoani ia te oe e faʻaitiitia ai lou vaivai i osofaʻiga phishing ma isi ituaiga o taufaasesega faatekinolosi.
Fautuaga Aogā mo le Saogalemu i luga ole Initaneti
Aua lava ne'i kiliki i so'otaga masalomia i imeli e le'i talosagaina, tusa lava pe foliga mai e sau mai fa'alapotopotoga fa'aletulafono. E masani ona faia e tagata taufaasese ni kopi fa'amaonia o uepisaite a faletupe ma faitoto'a a le malo e gaoi ai au fa'amaoniga.
Faaaoga upu faataga malolosi e tuufaatasia ai mataitusi, numera, ma faailoga. E fesoasoani le pule o upu faataga ia te oe e fatuina ma teuina upu faataga tulaga ese mo teugatupe taitasi e aunoa ma le manaʻomia ona manatua uma.
Sui loa au upu faataga pe afai e te masalomia ua fa'aleagaina se teugatupe. Fa'agaoioia le 2FA (fa'amaoniga lua-vaega) i teugatupe uma o lo'o ofoina atu.
E fa'aopoopoina ai se isi puipuiga e ala i le mana'omia o se isi ituaiga fa'amaoniga e ese mai lau upu fa'alilolilo. Ia fa'afouina pea lau polokalama faakomepiuta.
E masani ona aofia i fa'afouga o polokalama faakomepiuta ni fa'aopoopoga puipuiga e puipuia ai mai vaivaiga fou ua maua. Seti au masini e fa'afouina otometi pe a mafai.
'Alo'ese mai le faia o fefa'ataua'iga tau tupe i luga o feso'ota'iga Wi-Fi faitele. Afai e tatau ona e fa'aogaina le initaneti faitele, fa'afeso'ota'i e ala i se VPN e fa'alilolilo ai au fa'amatalaga.
Meafaigaluega ma Polokalama Fa'apitoa mo le Puipuiga ua Fautuaina
Fa'apipi'i se polokalama antivirus ta'uleleia i au masini uma. O polokalama antivirus fa'aonaponei e iloa ai taumafaiga phishing, malware, ma uepisaite masalomia a'o le'i fa'aleagaina.
Fa'agaoioia ni faamama spam i au fa'atulagaga imeli e fa'aitiitia ai le a'afia i savali taufaasese. O le tele o kamupani e tu'uina atu imeli e ofoina atu ni faamama ua uma ona fausia i totonu e a'oa'o ai e iloa ai mamanu taufaasese i le aluga o taimi.
Mafaufau e fa'aaoga fa'aopoopoga o le browser e fa'ailoa mai ai uepisaite taufaasese. O nei meafaigaluega e lapata'ia oe a'o le'i fa'aofiina fa'amatalaga patino i itulau e masalomia.
Ia mata'ituina au lipoti aitalafu i taimi uma e ala i auala aloaia. I Netherlands, e mafai ona e talosagaina lau faila aitalafu mai le Bureau Kredit Registratie (BKR) e siaki ai tala tupe e le'i fa'atagaina pe faia ni gaioiga masalomia.
Tali atu i Soliga Fa'amaumauga ma Gaoioiga Masalosalo
Lipotia taumafaiga phishing i lau kamupani imeli ma tape loa savali. Lafo imeli masalomia o loʻo fai mai e mai faletupe poʻo ofisa o le malo i Holani i le tuatusi aloaia a le faʻalapotopotoga e lipotia ai faiga taufaasese.
Fa'afeso'ota'i loa lau faletupe pe a e matauina ni fefa'ataua'iga e le'i fa'atagaina. E masani ona ofoina atu e faletupe Holani le puipuiga mai faiga taufaasese, ae e tatau ona e lipotia vave ina ia agavaa ai mo se toe totogiina.
Fa'ailoa atu se lipoti i leoleo pe afai ua e a'afia i faiga taufaasese. E te mana'omia nei pepa mo tagi inisiua ma gaioiga fa'aletulafono e ono tula'i mai.
E le gata i lea, lipoti atu le mea na tupu i le Fraud Help Desk (Fraudehelpdesk) i le 0900-8000. Sui upu faataga mo teugatupe uma ua aafia ma soʻo se teugatupe e tutusa a latou faʻamaoniga.
Toe iloilo au fa'atulagaga o teugatupe e fa'amautinoa ai e le'i fa'aopoopoina e tagata taufaasese ni tuatusi imeli po'o ni numera telefoni e toe fa'aleleia. Tu'u se fa'ailo mo taufaasese i au teugatupe tau tupe pe afai ua fa'aleagaina au fa'amatalaga patino.
O le mea lea e faigata ai i tagata solitulafono ona tatala ni teugatupe fou i lou igoa.
Lipotiina, Fa'amalosia, ma le Lagolagoina o Tagata ua A'afia i Netherlands
O i latou ua aʻafia i faiga taufaasese i luga ole initaneti ma le phishing i Netherlands e tele auala e mafai ona lipotia ai, mai ofisa o leoleo i le lotoifale e oʻo atu i ofisa faapitoa. iunite solitulafono numera. E galulue faʻatasi pulega a Holani ma faʻalapotopotoga faʻavaomalo e suʻesuʻe ma molia tagata solitulafono i luga o le initaneti, aʻo tuʻuina atu e faʻalapotopotoga eseese le lagolago aoga ma faʻalagona e fesoasoani ai i tagata ua aʻafia e toe faʻaleleia.
O Fea ma le Auala e Lipoti ai le Taufaasese
E te tatau ona e lipoti uma pepa o solitulafono faakomepiuta i leoleo Holani i le taimi lava lena. Vala'au le 0900-8844 po'o le +31 (0)34 357 8844 e faia ai se taimi atofaina i se ofisa o leoleo i le lotoifale.
Talosaga atu i se leoleo su'esu'e numera e auai pe a faila lau lipoti, aua e fesoasoani lea e fa'amautinoa ai o lo'o fa'amaumauina lelei fa'amatalaga fa'apitoa uma. A'o le'i lipotia, ia aoina mai le tele o fa'amaoniga e mafai ai.
Sefe pili pepelo, ata o savali masalomia, ma faamaumauga o soʻo se fefaʻatauaʻiga. E faʻaaogaina e leoleo ma le Ofisa o Moliaga Lautele nei faʻamaoniga e suʻesuʻe ai lau mataupu ma atonu e faʻafesoʻotaʻi ai i isi gaioiga solitulafono.
E mafai ona e lipotia nisi o solitulafono i luga ole initaneti e ala i le upega tafaʻilagi a leoleo Holani, e ui o loʻo maua pepa i le gagana Holani. Afai e te tautala Holani pe iai se fesoasoani e maua, e mafai ona e faila lipoti mo ni solitulafono faapitoa i luga ole initaneti.
Mo fa'alavelave tau ransomware, e mafai e tagata fai pisinisi tuto'atasi ona fa'aogaina se fomu i luga ole laiga, ae e te mana'omia se teugatupe DigiD. E tatau i sui o pisinisi ona telefoni mai e fa'atulaga se taimi atofaina.
Afai ua gaoia e tagata solitulafono lou faasinomaga pe faʻaaogaina sese au faʻamatalaga patino, lipoti atu i le Ofisa Tutotonu o Faʻamatalaga Taufaasese o Faasinomaga (CMI). O le a manaʻomia e lau kamupani inisiua se kopi o lau lipoti a leoleo pe afai e te fuafua e tuʻuina atu se tagi mo se taui e fesoʻotaʻi ma solitulafono faʻatekinolosi.
Matafaioi a Pulega Holani ma Faavaomalo
O le Nofoaga Tutotonu mo le Puipuiga o Fa'asalalauga Fa'atekinolosi Fa'ale-Atunu'u (NCSC) e va'ava'aia le saogalemu fa'atekinolosi i le Netherlands atoa ma galue e fa'amalosia le tete'e atu o le atunu'u i solitulafono i luga o le initaneti. O lo'o fa'agaoioia le NCSC i lalo o le Fa'atonu Fa'ale-Atunu'u mo le Tete'e atu i Faiga Fa'atupu Fa'alavelave ma le Puipuiga (NCTV).
E taulimaina e leoleo fa'alotoifale lipoti ma su'esu'ega o solitulafono fa'atekinolosi ta'itasi. E su'esu'eina e le ofisa taufaasese a Holani (FIOD) mataupu tau taufaasese matuia, aemaise lava i latou e aofia ai pisinisi po'o ni gau tele tau tupe.
E tuʻufaʻatasia e ofisa faʻamalosia tulafono faʻamatalaga mai lipoti eseese e faʻailoa ai mamanu ma metotia o solitulafono. O le Netherlands Enterprise Agency (RVO) e tuʻuina atu taʻiala i le lipotia o faiga taufaasese e fesoʻotaʻi ma faʻagaioiga faapisinisi ma le faʻatupeina.
E lomia e le Fraud Help Desk ni faʻamatalaga ma ni faʻamatalaga e uiga i faiga taufaasese o loʻo iai nei e puipuia ai tagatanuu ma pisinisi a Holani. Latou te tausia pea lapataʻiga fou i luga o la latou upega tafaʻilagi ma faʻasalalauga faʻaagafesootai.
E galulue faʻatasi pulega a Holani ma faʻalapotopotoga faʻavaomalo pe a faʻagaoioia tagata solitulafono faʻatekonolosi i luga o tuaoi. E faʻamaopoopo e le Europol le lipotia o solitulafono faʻatekonolosi i atunuʻu o le Iuni a Europa, auā o le tele o faiga taufaasese faatekinolosi e aofia ai fesoʻotaʻiga faʻavaomalo.
O lau lipoti i le lotoifale e fesoasoani i lenei fesoʻotaʻiga lautele o faʻamatalaga atamai.
Punaoa mo le Lagolagoina o ē ua A'afia ma le Toe Fa'aleleia
E tuʻuina atu e le Victim Support Netherlands se fesoasoani faaletulafono, aogā, ma fesoasoani faʻalagona e aunoa ma se totogi i ē ua aʻafia i faiga taufaasese. E mafai ona e faʻafesoʻotaʻi i latou mo fautuaga i le faʻatautaia o le faagasologa o lipoti ma le puleaina o aafiaga o solitulafono faʻatekinolosi.
Latou te ofoina atu le lagolago e tusa lava pe ua e failaina se lipoti a leoleo pe leai. E tuʻuina atu e le ConsuWijzer faʻamatalaga patino e uiga i faiga taufaasese i faʻatauga i luga ole laiga ma e mafai ai ona e lipotia faiga taufaasese e aofia ai pisinisi.
O lenei fa'avae e fesoasoani ia te oe e malamalama i ou aia tatau o se tagata fa'atau ma la'asaga e mafai ona e faia e saili ai se taui. Mafaufau i le lautele o mea ua fa'aleagaina pe a fa'amaumauina au mea ua leiloa.
Fuafua tau tupe, taimi e faaalu e foia ai le faafitauli, ma tupe faaalu e manaomia e toe faaleleia ai soliga o le puipuiga. E tatau foi ona maitauina i lau lipoti mea ua faaleagaina e le taua, e pei o le atuatuvale ma avanoa faapisinisi ua leiloa.
E na'o le 7% o faiga taufaasese o lo'o lipotia mai i Netherlands i le taimi nei, o lona uiga e na'o le 0.05% o tagata solitulafono i luga o le initaneti ua maua. O lau lipoti e fa'amalosia ai le mafai e leoleo ona siaki gaioiga solitulafono ma fa'afou faiga saogalemu.
E fesoasoani foʻi le lipotia i kamupani polokalame faakomepiuta mo le puipuiga e fetuʻunaʻi a latou polokalame e tau ai ma metotia fou o faiga taufaasese.
Faiga Taufaasese Fou ma le Lumanai o le Taufaasese Faatekinolosi
O le atamai fa'apitoa ua suia ai le auala e faia ai e tagata solitulafono ni faiga taufaasese, ma fa'avavevave ai ma faigata ai ona iloa osofa'iga. Ua matua fa'aitiitia lava fa'alavelave fa'apitoa mo le faia o faiga taufaasese i luga ole initaneti, a'o fa'aogaina nei e tagata solitulafono ni meafaigaluega fa'akomepiuta ma galulue fa'atasi i tua atu o tuaoi.
Atina'e Fa'atekonolosi i Faiga Taufaasese
Ua lautele le avanoa o meafaigaluega taufaasese e faʻaaogaina ai le AI i le 2025. Ua mafai nei e tagata solitulafono ona faʻatau ni polokalama atoatoa o taufaasese o ni afifi ua uma ona saunia, e aofia ai tauvaga faʻainisinia faʻaagafesootai otometi ma tekinolosi deepfake.
O lenei atinaʻe ua taʻua o Faiga Taufaasese e Fai ma Auaunaga 2.0O leo ma vitio pepelo loloto e mafai ai e tagata taufaasese ona fa'afoliga e pei o ni tagata moni ma le talitonuina.
Sa taugata ma faigata ona faʻaaoga nei meafaigaluega i se taimi muamua, ae o lea ua toetoe lava o tagata uma e mafai ona maua i se tau taugofie. E faʻaaogaina e tagata solitulafono ni vaega faʻatauvaʻa ma ni bots gaoi e aoina ai au mea. faamatalaga patino otometi.
O tagata gaoi fa'amatalaga o lo'o tumau pea o se tasi o fa'amata'u tetele e te feagai i luga ole initaneti. O nei polokalame e maua ai au teugatupe ma fa'asinomaga numera e ala i osofa'iga i luga ole upega tafa'ilagi.
E masani ona latou fa'atamala i polokalama antivirus masani. O le taimi lava e te ulufale ai i totonu o lau polokalama, e mata'ituina e tagata osofa'i au gaioiga, aoina fa'amatalaga patino, ma iu ai ina fa'atau atu le avanoa i isi tagata solitulafono.
Popo ua avea nei ma luʻitau tulaga ese. Faatasi ai ma le avea o fefaatauaiga a sui ma mea moni, e tatau i kamupani ona iloa le eseesega i le va o fesoasoani faatau otometi aoga ma robots leaga ua mamanuina e faia ni taufaasese.
Atina'eina o Togafiti Taufaasese
Ua alualu i luma le phishing mai uepisaite pepelo faigofie i ni osofaʻiga e tele vaega. Ua faʻaaogaina nei e tagata solitulafono auaunaga faʻatulafonoina e fausia ai lou faʻatuatuaga aʻo leʻi gaoia faʻamatalaga.
Latou te fa'aleagaina tala moni e lafo ai savali, ma ave'ese ai fa'ailoga lapata'i masani e ono lapata'ia ai oe. E tutupu osofa'iga taufaasese i totogi i totonu o ni nai minute nai lo ni nai itula.
E vave ma sa'o ona su'esu'eina e tagata solitulafono le tele o kata fai aitalafu na gaoia e ala i teugatupe ua fa'aleagaina. Latou te taula'i faapitoa i kata mai itulagi patino e pei o Sepania ma Sigapoa.
E fa'aopoopo atu le solia o fa'amaumauga i ni faiga fa'apitoa e fa'aaoga ai le spear phishing. E fa'alogologo fa'alilolilo tagata osofa'i i au tala, ma su'esu'e au mamanu o fesoota'iga ma fegalegaleaiga.
Latou te faʻaaogaina nei faʻamatalaga e fatu ai ni savali faʻatalitonu e foliga mai e sau mai tagata e te iloa. Ua matua faʻateleina lava le faʻaaogaina sese o tupe toe faʻafoʻi.
O nisi tagata faʻatau e faʻatuai ma le loto i ai le aoina o afifi ina ia fai mai e leʻi pikiina mea ina ua maeʻa vaitaimi o suʻesuʻega. O loʻo faʻaalia ai le leaga o faiga taufaasese ua faia.
Suiga Fa'atonutonu ma Fuafuaga Puipuiga Fa'akomepiuta
O tulafono faatonutonu a le PSD3 ma le PSR o loʻo fausia ai ni faavae mo ni faʻavae soofaatasi e teteʻe atu ai i faiga taufaasese i Europa atoa. O faletupe, kamupani fesoʻotaʻiga, ma kamupani tuʻuina atu auaunaga ua sili atu nei ona galulue faʻatasi e faʻasoa atu faʻamatalaga tau taufaasese.
Tali atu kamupani i aga masani o faiga taufaasese e ala i le poloka vave o le atina'e o le osofa'iga. A e lipotia ni gaioiga masalomia, e fa'ailoa ma fa'agata e 'au puipuiga ia 'au'aunaga ma 'upega tafa'ilagi e fa'aaogaina e tagata solitulafono.
O lenei mea e faʻamalosia ai tagata taufaasese e toe fausia a latou polokalama, ma mafua ai ona tau ma faʻatuai. Ua tuʻuina atu nei e faʻalapotopotoga aʻoaʻoga faʻapitoa e faʻavae i luga o mamanu o osofaʻiga o loʻo iai nei ma faʻamatalaga taufaʻamataʻu moni.
O le aʻoaʻoina e iloa auala fou e faʻasese ai e fesoasoani ia te oe e puipuia ai oe lava ma lau pule. Ua suia e kamupani e tuʻuina atu totogi a latou faiga e iloa ai faiga faʻasese.
Nai lo o tulafono mautu, ua faʻaaogaina nei e faiga faʻavae mo tulaga lamatia ma siaki saogalemu faʻaonaponei. O nei auala fetuutuunaʻi e tali atu lelei i togafiti taufaasese o loʻo faʻagasolo pea aʻo faʻatumauina pea le sologa lelei o aafiaga a tagata faʻatau.
Fesili e Masani ona Fesiligia
E manaʻomia e i latou ua aʻafia i faiga taufaasese i luga ole initaneti i Netherlands ni faʻamaoniga patino ma e tatau ona mulimuli i faiga talafeagai o lipoti atu i leoleo. Ua faʻatuina e pulega a Netherlands ni faʻavae faaletulafono manino ma puipuiga o tagata faatau e faʻafetaiaʻia ai faiga taufaasese faatekinolosi ma faiga taufaasese.
O a faʻamaoniga e manaʻomia e faʻamaonia ai se mataupu o faiga taufaasese i luga ole initaneti i Netherlands?
E manaʻomia ona e aoina ma faʻasaoina faʻamaoniga numera i le taimi lava e te masalomia ai se faiga taufaasese. E aofia ai ata o imeli poʻo savali e masalomia, faʻamaumauga o fefaʻatauaʻiga, ma soʻo se fesootaʻiga ma le tagata taufaasese e masalomia.
Ia teu ni kopi o au faʻamatalaga tau faletupe o loʻo faʻaalia ai fefaʻatauaʻiga e leʻi faʻatagaina. Ia teu uma fesootaʻiga i lona faatulagaga muamua pe a mafai.
E aofia ai ulutala o imeli, o loʻo i ai faʻamatalaga faʻapitoa e uiga i le tagata na auina mai. E tatau foʻi ona e faʻamaumauina le taimi o mea na tutupu, e aofia ai aso ma taimi o fegalegaleaiga uma.
E ono talosagaina e pulega Holani le avanoa i au masini mo suʻesuʻega faʻamasino. E mafai ona latou suʻesuʻeina tuatusi IP, metadata, ma isi faʻamatalaga faʻapitoa e fesoasoani e toe suʻe ai le faiga taufaasese e oʻo lava i lona pogai.
O fea fa'alapotopotoga fa'atonutonu a Holani e taulimaina su'esu'ega ma moliaga o gaioiga fa'a-phishing?
O Leoleo Holani (Politie) e avea ma au feso'ota'iga muamua mo le lipotia o faiga taufaasese i luga o le initaneti ma faiga taufaasese i luga o le initaneti. Latou te su'esu'eina mataupu o solitulafono fa'akomepiuta ma galulue fa'atasi ma vaega fa'apitoa ua a'oa'oina i faiga fa'atekinolosi numera.
O le Public Prosecution Service (Openbaar Ministerie) e fa'atautaia le moliaga o tagata solitulafono i luga ole laiga pe a mae'a e leoleo a latou su'esu'ega. Mo mataupu e aofia ai faʻalapotopotoga tau tupe, o le Dutch Central Bank (De Nederlandsche Bank) ma le Pulega mo Maketi Tupe (Autoriteit Financiële Markten) e tuʻuina atu le vaaiga.
E auai fo'i Netherlands i le galulue fa'atasi fa'ava-o-malo e ala i le Nofoaga Autu mo Solitulafono Fa'atekonolosi a Europa a le Europol. E fesoasoani lea i le fo'ia o mataupu tau fa'asese i le va o atunu'u.
E faʻapefea ona foʻia e le faʻavae faaletulafono a Netherlands le mataupu o le taufaasese faatekinolosi?
O le tulafono a Holani e fa'atatau i faiga taufaasese i luga ole initaneti i lalo o le Mataupu 326 o le Tulafono Fa'asolitulafono a Holani (Wetboek van Strafrecht). O lenei aiaiga e fa'asolitulafono ai le fa'asesēina o se tasi ma le fa'amoemoe e maua ni fa'amanuiaga e le tusa ai ma le tulafono.
E mafai ona aofia i fa'asalaga le fa'a falepuipui e o'o atu i le fa tausaga. O le Tulafono o Solitulafono Fa'akomepiuta (Wet Computercriminaliteit) e fa'atatau tonu lava i solitulafono fa'atekinolosi.
E aofia ai le ulufale e aunoa ma se faatagaga i polokalama faakomepiuta ma le gaoi o faamatalaga. O le phishing e pa'ū i lalo o nei tuutuuga aua e aofia ai faiga taufaasese e maua ai faamatalaga patino.
le Faʻamaumauga Lautele o Puipuiga Faʻamatalaga (GDPR) e faʻaaogaina foʻi i Netherlands. E tatau i faʻalapotopotoga ona puipuia au faʻamatalaga patino ma lipotia soliga i totonu ole 72 itula talu ona maua.
O a laasaga e tatau ona faia e se tagata pe afai latou te masalomia o loo aafia i latou i faiga taufaasese i luga ole initaneti i Netherlands?
Fa'afeso'ota'i loa lau faletupe pe a e matauina ni fefa'ataua'iga masalomia. O le tele o faletupe i Holani e ofoina atu laina telefoni mo faiga taufaasese e 24 itula ma e mafai ona taofia au teugatupe e puipuia ai nisi gau.
E tatau fo'i ona e suia au upu fa'alilolilo ma fa'agaoioia le fa'amaoniga e lua-vaega i tala uma ua a'afia. Fa'ato'a faila se lipoti i Leoleo Holani e ala i la latou upega tafa'ilagi i le politie.nl pe asiasi i lau ofisa o leoleo i le lotoifale.
Tu'uina atu fa'amaoniga uma na e aoina, e aofia ai ata o le lau ma fa'amaumauga o fefa'ataua'iga. Lipotia le mea na tupu i le Fraud Help Desk (Fraudehelpdesk) i le fraudehelpdesk.nl.
Latou te ofoina atu ni taiala ma mata'ituina aga masani o faiga taufaasese i Netherlands. E mafai foi ona e lesitalaina lau mataupu i le European Consumer Centre Netherlands pe afai o le taufaasese e aofia ai se kamupani i se isi atunuu o le EU.
E faʻapefea ona puipuia e tulafono a Holani tagata faʻatau mai fefaʻatauaʻiga taufaasese i luga ole initaneti?
O le Tulafono Fa'a-Sivile a Holani e puipuia ai fa'atauga i luga ole initaneti. E iai lau aia tatau e fa'aleaogaina ai le tele o oka i luga ole initaneti i totonu ole 14 aso e aunoa ma se fa'ailoa mai o se mafua'aga.
O lenei vaitaimi e malolo ai e fesoasoani e puipuia ai mai togafiti fa'amalosi e fa'aaogaina e tagata taufaasese. E tatau i kamupani e tu'uina atu auaunaga totogi i Holani ona fa'atino se fa'amaoniga malosi o tagata fa'atau mo totogi fa'aeletoronika.
E masani ona aofia ai le fa'amaoniga e lua vaega. Afai e tupu ni fefa'ataua'iga e le'i fa'atagaina, e mafai ona e talosaga mo se toe fa'afo'i tupe mai lau faletupe i totonu o le 13 masina talu mai le aso o le fefa'ataua'iga.
E tatau i faletupe ona toe fa'afo'i tupe na totogi e le'i fa'atagaina se'i vagana ua mafai ona latou fa'amaonia na e faia se gaioiga fa'a'ole'ole pe na e le puipuia au fa'amaoniga saogalemu ona o le fa'atamala tele. O le avega o le fa'amaoniga e pa'u i le fa'alapotopotoga tau tupe, ae le o oe.
O a ni togafiti masani e faʻaaogaina e tagata solitulafono i luga o le initaneti i Netherlands e faʻatino ai faiga taufaasese o le phishing?
E masani ona fa'atagā tagata solitulafono i luga o le initaneti i faletupe Holani e pei o le ING, ABN AMRO, ma le Rabobank i imeli taufaasese. O nei savali e fai mai ai o lo'o i ai se fa'afitauli i lau teugatupe ma talosagaina oe e fa'amaonia vave au fa'amatalaga.
O lo'o iai i imeli ni so'otaga i uepisaite pepelo ua mamanuina e gaoi ai au fa'amatalaga e ulufale ai.
Ua fa'ateleina le taatele o faiga taufaasese i le tu'uina atu o afifi. E te mauaina se fe'au tusitusia po'o se imeli e fai mai o lo'o mai le PostNL po'o se isi tautua tu'uina atu.
O le savali o loʻo taʻu mai ai e manaʻomia ona e totogia se totogifuapauina laʻititi pe faʻafou faʻamatalaga o lou tuatusi ina ia maua ai se afifi.
O taumafaiga taufaasese e fesoʻotaʻi ma lafoga e faʻatatau i tagatanuu Holani i le vaitau o lafoga. E auina atu e tagata taufaasese ni imeli e faafoliga mai o ni tagata mai le Belastingdienst (Pulega o Lafoga Holani), ma fai mai e te agavaa mo se toe faʻafoʻi tupe.
Latou te talosagaina oe e kiliki i se so'otaga ma tusi au fa'amatalaga patino ma fa'amatalaga tau faletupe e fa'agasolo ai le totogi.
O faiga taufaasese i luga o le WhatsApp e aofia ai tagata solitulafono e faomea pe fa'afoliga o se tasi e te iloa. Latou te fa'afeso'ota'i oe ma fai mai o lo'o ia te oe se numera telefoni fou ma fai atu ia te oe e lafo vave tupe mo se fa'alavelave fa'afuase'i.
O nisi o taufaasese e aofia ai teugatupe pepelo a le auaunaga a tagata faatau e faafesootaʻi oe pe a uma ona e lafoina se faitioga e uiga i se kamupani i luga ole initaneti.