O le pule a mātua (gezag) o le aia tatau ma le tiute e fai ai faaiuga e uiga i le tausiga o lau tama, aʻoga, tausiga faafomaʻi ma le nofoaga e nofo ai. E maua otometi lava e se tina pe a fanau, seʻi vagana ua laʻititi o ia. Talu mai le aso 1 o Ianuari 2023, o se paaga e leʻi faaipoipo ma ua ia taliaina se tamaititi e maua foʻi le pule faʻatasi otometi, faʻatasi ai ma le tina.
Lisi o mea
O le a le uiga o le pule a matua?
O le pule a mātua e te maua ai le pule e filifili ai mataupu tāua i le olaga o lau tama/teine, e pei o togafitiga faafomaʻi, filifiliga o le aʻoga ma le mea e nofo ai lau tama/teine. Ua iloa e le tulafono Holani le tausiga o le tama/teine e toatasi (eenhoofdig gezag), e umia e le tasi matua, ma le tausiga faatasi (gezamenlijk gezag), e faatinoina faatasi e matua uma e toalua.
E mafai ona suia le pulega soofaatasi i le pulega e toatasi?
O le vaavaaiga fa'atasi sa i ai i le taimi o le faaipoipoga po'o le mafutaga fa'apa'aga e masani ona fa'aauau pea pe a uma se tete'a, aua e masani ona sili atu ona lelei mo lau tama. Peita'i, i fa'agasologa o tete'a po'o fa'agasologa o le tete'a, e mafai e so'o se matua ona talosaga i le fa'amasinoga e tu'uina atu le vaavaaiga e na'o le to'atasi.
E na'o le pau lava le tulaga e tu'uina atu e le fa'amasinoga o le vaavaaiga a le tagata lava ia:
- o loʻo i ai se lamatiaga e le taliaina e ono maileia pe leiloa lau tama i le va o oe ma le isi matua, e aunoa ma se faʻamoemoe moni o le faʻaleleia atili i se taimi lata mai; pe
- A leai o lea, e manaʻomia se suiga o le vaavaaiga o tamaiti mo le lelei sili o lau tama.
O lenei tulaga fa'avae o le "maua pe leiloa" (klem-of-verloren-criterium) e mulimuli mai i le mataupu 1:251a o le Tulafono Fa'a-Holani. I le fa'atinoina, e na'o tulaga fa'apitoa e tu'uina atu ai e fa'amasinoga le tausiga o le tamaititi e to'atasi, pe a mae'a ona ausia se tasi o nei fa'avae. O le taimi lava e tu'uina atu ai i se matua le tausiga o le tamaititi e to'atasi, e le toe mana'omia e lena matua ona feutagai ma le isi matua i fa'ai'uga taua, ma e leai se avanoa e fai ai e le isi matua se tala i na fa'ai'uga.
E faapefea ona iloilo e le faamasinoga le mea sili e manuia ai le tamaititi?
“O le mea e sili ona lelei mo le tamaititi” e leai se faʻamatalaga faaletulafono mautu; e faʻatumu e le faʻamasinoga e faʻatatau i tulaga o aiga taʻitasi. I le avea ai o se amataga, e taumafai faʻamasinoga e faʻasaoina le pule faʻatasi pe a uma se teteʻa, ina ia mafai ai e oe ma le isi matua ona faia faʻaiuga taua e uiga i lau tama faʻatasi.
O fesootaiga le lelei po o le faigata i le va o matua, e le lava lea e faamuta ai le vaavaaiga faatasi. O le a faatoa faia e le faamasinoga se gaioiga pe afai ua mafua ai ona lamatia moni lau tama i le va o oulua, e aunoa ma se faamoemoe moni o le faaleleia atili i se taimi puupuu.
I le taimi o taualumaga, e mafai e le faamasinoga ona talosagaina se fautuaga mai se tagata tomai faapitoa tutoatasi, mo se faataitaiga, le Komiti Puipuiga o Tamaiti (Raad voor de Kinderbescherming), e suʻesuʻe ma lipoti mai pe sili ona aoga le tausiga a lau tama/teine e toatasi pe faatasi.
E mafai ona toe suia le pule tuto'atasi i le pule soofaatasi?
Afai o loʻo ia te oe le tausiga faʻatasi ma e manaʻo mātua uma e siitia atu i le tausiga faʻatasi, e mafai ona e faʻatulaga lenei mea e ala i le faʻamasinoga, i le tusi pe ala i se pepa numera. Ona resitala lea e le faʻamasinoga le tausiga faʻatasi i le resitala o le tausiga.
Afai e te lē ioe ma le isi matua, e mafai lava e le matua e leai se vaavaaiga ona talosaga i le faamasinoga e tuuina atu le vaavaaiga faatasi i lalo o le Mataupu 1:253c BW. O le a teena e le faamasinoga lenei talosaga i luga o le mafuaaga lava e tasi o le "maua pe leiloa" o loo faamatalaina i luga, pe afai e manaomia le teena mo le manuia o lau tama/teine. I le faatinoga, o ia talosaga e masani ona taliaina, e atagia ai le mataupu faavae o le tutusa o le avea ma matua: e tatau i matua uma e toalua, i le mataupu faavae, ona faia se matafaioi tutusa i le tausiaina o la la’ua tama/teine.
O afea e muta ai le pule faamatua?
E muta le pule a mātua e ala i le tulafono pe a atoa le 18 tausaga o lau tama (Mataupu 1:233 BW). Mai lea taimi, ua avea lau tama ma tagata matua faaletulafono ma ua ia filifili lona lava olaga.
O le ā e tatau ona e siakiina pe afai e te manaʻo i le pule e toʻatasi?
- Siaki pe ua a'afia moni lau tama i le feeseeseaiga: o le le lava o fesootaiga e le ausia ai le tulaga o le Matā'upu 1:251a BW.
- Ao mai ni faʻataʻitaʻiga mautu ma tuai o le auala na maua ai lau tama i le va o oulua, e pei o lipoti mai le aʻoga poʻo le fomaʻi.
- Mafaufau muamua i se talosaga e fa'atapula'a: i lalo o le Matā'upu 1:253a BW e mafai e le fa'amasinoga ona faia se fa'ai'uga i se mataupu e tasi e finauina, e pei o le filifiliga o le a'oga.
- Ia fa'amoemoe o le a talosagaina e le fa'amasinoga se fautuaga mai le Child Protection Board, lea e fa'aopoopoina ai ni masina i le fa'agasologa.
O le ā e tatau ona e siakiina pe afai e te manaʻo e faatumauina le pule soofaatasi?
- Ia faaali atu o loo e feutagai ma le isi matua i faaiuga taua ma tali atu i a latou talosaga i le tusi.
- Ia tausia au savali e pei o se savali faapisinisi; e mafai ona tuuina atu i le faamasinoga.
- Fautua se feutagaiga po'o se fa'amaopoopo o matua e fa'aali atu ai e mafai ona fa'aleleia atili.
- Afai ua leiloa lau pule i le taimi ua tuanai, e mafai ona e talosaga mo se pule soofaatasi i lalo o le Matā‘upu 1:253c BW.
O le ā se mea e mafai ona matou faia mo oe i le pule a mātua?
E galulue la matou 'au loia fa'aleaiga mo mātua i itu uma e lua o feeseeseaiga a le pulega.
- Matou te iloiloina pe ua ausia e lou tulaga le suega o le Mataupu 1:251a BW a'o le'i amataina au taualumaga.
- Matou te tusia ma faila le talosaga mo le pule tuto’atasi po’o le pule tu’ufa’atasi ma le fa’amasinoga itumalo, po’o le itu tete’e i le fa’amasinoga a le itumalo.
- Matou te saunia oe mo le faamasinoga ma le suesuega a le Child Protection Board.
- Matou te failaina se apili i le faamasinoga o apili i totonu o le tolu masina talu ona faia le faaiuga.
aotelega
- O le pule a mātua e aofia ai faaiuga taua e uiga i le tausiga o lau tama, aʻoga, tausiga faafomaʻi ma le mea e nofo ai.
- Talu mai le aso 1 o Ianuari 2023, e otometi lava ona maua e mātua e le’i faaipoipo le pule fa’atasi pe a uma ona fa’amaonia le tamaititi.
- E na'o le fa'amasinoga e tu'uina atu ai le tausiga e le tagata e to'atasi, pe toe suia le tausiga e le tagata e to'atasi i le tausiga fa'atasi, i luga o le fa'avae "ua maileia pe leiloa" i lalo o le mataupu 1:251a BW po'o se isi fa'avae e feso'ota'i ma le manuia sili o le tamaititi.
- E mafai ona talosagaina le Komiti Puipuiga o Tamaiti e fautuaina le faamasinoga i mea e sili ona aoga mo lau tama.
- E muta otometi lava le pule a mātua pe a atoa le 18 tausaga o lau tama/teine.
Soo fesili
E otometi lava ona taofia e mātua uma le fanau pe a uma ona tete'a?
Ioe. E faaauau pea le vaavaaiga faatasi pe a uma le teteaga sei vagana ua faia se isi faaiuga e le faamasinoga, aua o le faaauauina o le tausiga e masani ona auauna atu i le manuia o lau tama.
E mafai ona ou aveesea le aia tatau e vaavaaia ai a’u ona e masani ona ou lē ioe ma le isi matua?
Leai. E lē lava le na o fesoota’iga faigata; e na’o le taimi lava e tula’i mai ai se lamatiaga moni e ono maileia ai lau tama i le va o oulua, e tatau ona faia e le fa’amasinoga se gaioiga.