O le tulafono o faatufugaga i Netherlands e lē o se tulafono e tasi ae o se seti o tulafono i le tagata e ana se galuega, o ai e mafai ona kopiina, pe mafai ona tuua le atunuu ma mea e tatau ona siaki e le tagata faatau. O punaoa autu o le Tulafono o Measina Faasolopito (Erfgoedwet), le Tulafono o Puletaofia (Auteurswet), le Tulafono Faasivile a Netherlands (Burgerlijk Wetboek, BW), le tulafono e tetee atu ai i le faaseseina o tupe Wwft ma nisi o tulafono faatonutonu a le EU; o le tuusaunoaga autu o se mea e mafai ona e faatau atu fua i Netherlands e mafai lava ona manaomia se laisene i le taimi lava e sopoia ai se tuaoi o le EU.
O lenei tusiga o loʻo faʻamatalaina ai tulafono mo tagata e aoina mea, falemataʻaga, tagata faʻatau oloa, tusiata ma falemataʻaga: mea faʻaleaganuʻu puipuia, auina atu i fafo ma faʻaulufale mai, puletaofia ma aia tatau toe faʻatau atu, moni ma feeseeseaiga o le puletaofia, siaki Wwft ma le toe totogiina o mea ua faaleagaina.
Lisi o mea
O a tulafono e pulea ai faatufugaga i Netherlands?
E fa tulafono a Holani e faia le tele o galuega. O le Tulafono o Measina Fa'asolopito, lea na fa'amalosia talu mai le aso 1 o Iulai 2016, e puipuia ai mea fa'aleaganu'u ma aoina ua fa'ailogaina; o le Tulafono o Puletaofia e puipuia ai le na faia; O Tusi 3, 6 ma le 7 BW e pulea ai le umiaina, mea sese ma le fa'atau atu; ma o le Wwft e fa'amalosia ai siaki a tagata fa'atau i luga o fefa'ataua'iga o faatufugaga.
E fa'atatau sa'o lava le tulafono a le EU i luga o lena mea. O le Tulafono Faatonutonu (EC) Nu. 116/2009 e aofia ai le auina atu i fafo o oloa fa'aleaganu'u i fafo atu o le EU, o le Tulafono Faatonutonu (EU) 2019/880 e aofia ai le aumaia i fafo, ma le Directive 2014/60/EU e aofia ai le toe fa'afo'iina mai o mea na ave'esea fa'asolitulafono mai se isi atunu'u auai. O le Heritage Act e fa'asino i pepa uma e tolu ma fa'afeso'ota'i ai fa'asā ma laisene a Holani i ai.
O afea e avea ai se mea faitino ma se mea faitino faaleaganuu e puipuia?
E na'o le pau lava le mea e puipuia pe afai ua tofia e le Minisita o A'oa'oga, Aganu'u ma Saienisi. I lalo o le Mataupu 3.7 o le Tulafono o Tofi Fa'asolopito, e mafai e le Minisita ona faia lea mea mo se mea e taua fa'apitoa i aganu'u-fa'asolopito po'o le fa'asaienisi e le mafai ona suia ma e le mafai ona suia mo le tofi fa'asolopito fa'aleaganu'u a Holani; e fa'apena fo'i i aoina.
O le tofiaina e lē aveesea ai le pule, ae e fa’atapula’aina ai mea e mafai ona e faia. I lalo o le Mataupu 4.4 o le Tulafono o Measina Fa’asolopito e tatau ona e tu’uina atu se fa’aaliga tusitusia muamua i le tagata su’esu’e measina fa’asolopito a’o le’i e siitia, fa’atau atu, fa’atau atu, folafola atu, lisi atu pe nonō atu se mea ua puipuia. Afai e tete’e le Minisita i se fa’atauga, e mafai e tagata fa’atau ona lesitala mo le ono vaiaso talu ona lolomiina i le Gazette a le Malo (Staatscourant), a mae’a lea ona faitaulia lea o tete’ega o se ofo a le Setete e fa’atau le measina, e aoga mo le tolu masina (Mataupu 4.10).
E na'o le Minisita e mafai ona fa'atagaina se mea ua puipuia e alu ese mai Netherlands (Mataupu 4.5(2)). I lalo o le Mataupu 4.2 e tatau fo'i ona e ta'u muamua i se tagata fa'atau po'o se tagata nono tupe ua atofaina le mea ua iai.
E te manaʻomia se laisene e auina atu ai pe faʻaulufale mai ai galuega taulima?

Mo le auina atu i fafo atu o le EU, e te manaʻomia se laisene pe afai o le mea faitino e pa'ū i totonu o se vaega i le Annex I i le Tulafono Faatonutonu 116/2009 ma ausia tulaga fa'atapula'a o tausaga ma le tau o lo'o fa'atulagaina iina. O le Mataupu 4.23 o le Tulafono o Measina Fa'asolopito ua fa'asaina ai le auina atu i fafo e aunoa ma lena laisene i le tulafono a Holani.
Mo le fa'aulufale mai, ua fa'aaogaina atoa le Tulafono Fa'atonutonu 2019/880 talu mai le aso 28 o Iuni 2025, ina ua fa'agaoioia le faiga fa'aeletoronika tutotonu a le EU mo oloa fa'aleaganu'u. E fa'atatau i le vaega, e te mana'omia se laisene fa'aulufale mai po'o se fa'amatalaga a le tagata fa'aulufale mai, e faila fa'aeletoronika a'o le'i fa'amaonia le tiute; O le Mataupu 4.23a o le Tulafono o Measina Fa'asolopito e fa'atinoina ai lenei mea. O mea fa'asolopito ma vaega o fa'amanatuga o lo'o i totonu o le vaega sili ona faigata.
I le faʻatinoina, o pepa o loʻo iai nei le galuega tau tiute. Afai e le mafai ona e faʻaali atu le mea sa i ai se mea aʻo leʻi ulufale atu i le EU, e le mafai ona e sainia ma le faʻamaoni se faʻamatalaga a le tagata faʻaulufale mai, ma o le a muta le fefaʻatauaʻiga i le tuaoi.
O ai e ana le puletaofia pe a e faʻatauina se galuega taulima?
E taofia e le na faia le puletaofia se'i vagana ua fa'aliliuina eseese. O le fa'atauina o se ata vali po'o se fa'atagata e na'o le mea faitino e te maua ai; o le fa'aliliuina o le puletaofia e mana'omia ai se pepa fa'amaonia (akte) i lalo o le Mataupu 2(3) o le Tulafono o Puletaofia, o lea e le lava ai se pili po'o se imeli fa'atau.
E otometi lava ona tula'i mai le puletaofia, e aunoa ma le resitalaina, mo so'o se galuega e iai lona lava uiga muamua. I lalo o le Mataupu 37 o le Tulafono o Puletaofia, e tumau se'ia o'o i le 70 tausaga talu ona maliu le na faia, e amata mai le aso 1 o Ianuari o le tausaga e soso'o ai.
E taofia fo'i e le na faia ia aia tatau tau amio i lalo o le Mataupu 25 o le Tulafono o Puletaofia, tusa lava pe ua uma ona fa'aliliuina. E aofia ai le aia tatau e ta'ua ai lona suafa ma le aia tatau e tete'e ai i suiga po'o le fa'aleagaina e ono fa'aleagaina ai le igoa ta'uleleia o le na faia. E tatau i ē e ana galuega taulima lautele ma falemata'aga o lo'o fuafua e suia, fa'anofo pe fa'aumatia se galuega ona mafaufau i lenei mea.
O le ā le aia tatau e toe fa'atau atu ai (volgrecht)?
O le aia tatau e toe fa'atau atu ai e maua ai e le tufuga se totogifuapauina i so'o se toe fa'atau atu o se galuega muamua e aofia ai se fa'atau'oloa fa'apolofesa, se'i vagana ai le fa'atauga muamua a le tufuga lava ia (Mataupu 43a o le Tulafono o Puletaofia). E le mafai ona fa'aleaogaina pe fa'aliliuina le aia tatau, se'i vagana ai ona o se tofi tu'ufa'atasi.
E tatau i le tagata fa'atau oloa fa'apolofesa ona totogi, ma afai e aofia ai ni tagata fa'atau oloa se to'atele, e noatia fa'atasi i latou ta'ito'atasi (Mataupu 43c). E tatau ona totogi le totogifuapauina pe a o'o i le taimi e tatau ai ona totogi le tau, ma a itiiti ifo i le tolu masina talu ona mae'a le fa'atau; o fua faatatau e fa'atulaga e le tulafono a le malo. O fesili e uiga i le laiseneina ma le puipuia o galuega taulima i se tulaga lautele e taulimaina e a matou loia o meatotino tau atamai.
O le ā e mafai ona e faia pe afai e iʻu ina lē moni se galuega?

E lua au auala autū: o le lē tausisia o tuutuuga ma aiaiga i lalo o le Mataupu 7:17 BW, poʻo le faaleaogaina ona o se mea sese (dwaling) i lalo o le Mataupu 6:228 BW. O le fea auala e aoga e faʻalagolago i mea na fai ma tusia aʻo leʻi faʻatauina atu, le tomai o itu uma e lua ma le faʻaupuga o soʻo se faʻamaumauga o le lisi poʻo le tusi faʻamaonia.
O le lē tausisia o tuutuuga o lona uiga o le galuega e leai ni meatotino e te ono faʻamoemoeina i lalo o le konekarate, e pei o le faʻamaoniga o loʻo taʻua i luga o le inivoisi. I lalo o le Mataupu 7:23 BW e tatau ona e logoina le faʻatau i totonu o se taimi talafeagai pe a uma ona maua; mo se tagata faʻatau, o le faʻaaliga i totonu o le lua masina e masani lava ona i ai i le taimi. O se tagi e faʻatonuina i le lua tausaga talu ona maeʻa lena faʻaaliga.
O le mea sese e mafai ai ona e faaleaogaina le konekarate pe afai e te leʻi faʻatauina ma se ata saʻo, mo se faʻataʻitaʻiga ona sa sese faʻamatalaga a le faʻatau. O le faaleaogaina e faaleaogaina ai le faʻatau: e toe foʻi le galuega ma toe faʻafoʻi le tau.
E mafai ona e leiloa se galuega na e faʻatauina ma le faʻamaoni?
Ioe, pe afai na gaoia. I lalo o le Mataupu 3:86 BW, o se tagata faʻatau e totogi ma galue ma le faʻamaoni e masani ona puipuia mai se tagata faʻatau e le o ia le ana, ae o le tagata muamua e ana le mea na gaoia e mafai ona toe maua mai mo le tolu tausaga mai le aso na gaoia ai.
E sili atu le faigata o le pulega o oloa faaleaganuu. O se atunuu auai e toe maua mai se mea faaleaganuu ua aveesea faasolitulafono mai lona teritori e le noatia i le puipuiga faamaoni (Mataupu 3:86a BW). O lana tagi e faatulaga i le tolu tausaga talu ona iloa e lana pulega tutotonu po o fea oi ai le mea ma po o ai e umia, ma i soo se tulaga 30 tausaga talu ona aveeseina (Mataupu 3:310a BW). O se va i le talafaasolopito o le umiaina i le va o le 1933 ma le 1945, po o se mea e aunoa ma ni pepa mai se itulagi o loʻo i lalo o tapulaa o le aumaia, o lea la o se lamatiaga faaletulafono e faasolo atu i isi tagata e ona.
E fa'apefea ona e puipuia galuega o lo'o lafoina atu?
O galuega ua tu'uina atu i se falemata'aga e fa'atau atu e tumau pea ona avea ma meatotino a le tusiata po'o le tagata e tu'uina atu le nonogatupe, pe afai e mafai ona e fa'amaonia. O se maliega tusitusia o lo'o lisiina ai galuega, le vaitaimi, le tau maualalo, inisiua ma le taimi e pasia ai le pule e puipuia ai oe pe a gau le falemata'aga; a aunoa ma lea mea, e mafai e le tausi mavaega ona va'aia galuega o se vaega o le meatotino. Mo nonogatupe i fa'aaliga, o le lipoti o tulaga i le taimi e tu'uina atu ai e filifili po'o ai e totogia mea ua fa'aleagaina pe a toe fa'afo'i mai.
O a siaki a le Wwft e fa'aoga i tagata fa'atau ata?
O tagata fa'atau oloa ma tagata e fesoasoani i galuega taulima o fa'alapotopotoga ia a le Wwft mo fefa'ataua'iga e €10,000 pe sili atu, e aofia ai totogi fa'atatau e o'o atu i lena aofa'i. E tatau ona latou fa'ailoa ma fa'amaonia le tagata fa'atau ma le pule mulimuli, mata'ituina le mafutaga ma lipotia fefa'ataua'iga e le masani ai i le Financial Intelligence Unit (FIU-Nederland).
O le suega a Holani o se fefaʻatauaʻiga e le masani ai, ae le o se mea e masalomia, lea e faʻaitiitia ai le tulaga faʻatapulaʻaina o lipoti. O le eseesega o loʻo faʻamatalaina i la matou tusiga e uiga i fefaʻatauaʻiga e le masani ai i lalo o le tulafono a Holani . O le taliaina o tupe aʻo faia ma le iloa le lamatiaga o le solitulafono e mafai foʻi ona avea ma faʻasolitulafono tupe i lalo o le Tulafono Faʻasolitulafono (Wetboek van Strafrecht), o se faʻaaliga solitulafono patino mo le tagata faʻatau.
Mai le 2027, o le tulafono a le EU e faʻasaga i faiga faʻasolitulafono tupe na faʻaaogaina i le 2024 o le a suia ai le tele o le faiga faʻavae o loʻo iai nei e faʻavae i luga o faʻatonuga ma faʻaopoopo i ai se pulega vaʻavaʻaia a Europa. E tatau i pisinisi faatufugaga ona fuafua a latou siakiina o tagata faʻatau ma le mafaufau i lena suiga.
E fa'apefea ona fa'atino tagi mo le toe fa'afo'isia o tupe?

O tagi mo galuega na leiloa e o latou e ana i le vaitaimi o le Nasi e iloiloina e le Komiti o Toe Fa'aleleia (Restitutiecommissie). E fautuaina le Minisita i mea faitino o lo'o i totonu o le aoina a le atunu'u ma, i le talosaga fa'atasi a itu e lua, e tu'uina atu fautuaga fa'amalosia i feeseeseaiga ma isi e ana.
Sa toe teuteuina e le komiti lana faʻavae o le iloiloga ina ua maeʻa se iloiloga mai fafo i le 2020, ma ua le toe iloiloina ai manaʻoga o le e umia nei le fanua ma ua taulaʻi atu i le faʻamasinoga le tonu na mafatia ai le e ona muamua. O lana auala e fai ma le loto i ai: e naʻo le maliliega e auai ai se e umia tumaoti.
O se komiti faufautua ese a le setete e iloiloina talosaga mai atunuu na afua mai ai mo mea na maua mai i se tulaga faakolone ma teuina i le aoina a le Setete. O toe faafoi atu i Initonesia ma Sri Lanka ua mulimuli mai i lena faiga faavae. Mo tagata tumaoti e ona, o le lesona aoga o se mea e leai se faamaumauga o talafaasolopito e faigata ona faatau atu, inisiua ma nonō atu.
Ae fa'apefea NFT ma galuega e gaosia e le AI?
O le NFT e lē o se puletaofia. O le faʻatauina o se tasi e te maua ai se ulufale i le blockchain ma soʻo se laisene e tuʻuina atu e le faʻatau; e naʻo le pasia o le puletaofia e ala i se pepa faʻamaonia i lalo o le Mataupu 2 o le Tulafono o Puletaofia. O mea e te faia ma mea e te le mauaina o loʻo faʻamatalaina i la matou tusiga i aia tatau e umia ai le NFT.
O NFT tulaga ese e pa'ū i fafo atu o le EU Markets in Crypto-Assets Regulation (MiCA) i le mataupu faavae, ae o faasologa tetele ma faailoga vaevaega e mafai ona pa'ū i totonu. Mo le gaosiga AI, o tulafono a le Dutch ma le EU e manaʻomia ai filifiliga fatufatuaʻi faaletagata mo le puipuiga o puletaofia, o lea e le puipuia ai le gaosiga e aunoa ma ni sao taua mai tagata. E mafai e i latou e umia aia tatau ona taofia a latou galuega mai le eliina o tusitusiga ma faamatalaga, ma o le EU AI Act (Regulation (EU) 2024/1689) e faaopoopo ai tiute o le faailogaina mo anotusi na gaosia e le AI. O le noataga o loo talanoaina i la matou tusiga i anotusi na gaosia e le AI.
O le ā e tatau ona e siakiina i le avea ai ma se tagata faʻatau pe o se tagata e aoina mea?
O le tele o feeseeseaiga taulima e amata i se pepa e leʻi talosagaina lava. Aʻo leʻi totogiina, siaki nei manatu:
- Pe ua puipuia le mea faitino i lalo o le Tulafono o Tofi Faasolopito? E tatau i le tagata fa'atau ona ta'u atu ia te oe muamua (Mataupu 4.2).
- Ua maeʻa le talafaasolopito o le umiaina, aemaise lava mo le 1933-1945 ma mo meafaitino mai fafo atu o le EU?
- Pe o taʻua le faʻamaoniga i le konekarate poʻo le inivoisi, ina ia puipuia ai oe e le Mataupu 7:17 BW pe a sese?
- E aofia i le tau le toe fa'atau atu pe afai o lo'o a'afia ai se faioloa?
- E te manaʻomia le puletaofia faʻapea foʻi ma le mea faitino? Ona saini lea o se pepa faʻamaonia ese.
- O le a sopoʻia e le galuega se tuaoi o le EU? Siaki muamua le laisene auina atu i fafo poʻo le faʻamatalaga a le tagata faʻaulufale mai.
O a mea e tatau ona e siakiina i le avea ai ma se fa'atau'oloa, falemata'aga po'o se faioloa?
I le avea ai ma se tagata fa'atau'oloa fa'apolofesa e te tauaveina le tele o tiute fa'aletulafono. Siaki:
- Fa'amaoniga o le kalani ma le e ona le manuia mo so'o se fefa'ataua'iga e €10,000 pe sili atu (Wwft).
- Lau faʻamatalaga o le galuega: o faʻamaoniga uma e te taʻua e avea ma meatotino faʻakonekarate e tusa ai ma le Mataupu 7:17 BW.
- Totogiina o le aia tatau e toe fa'atau atu ai i le sosaiete e aoina mea, lea e te noatia ai i lalo o le Mataupu 43c o le Tulafono o Puletaofia.
- Maliega tusitusia mo galuega uma e te umia mo tusiata po'o tagata nono tupe.
- Fa'asilasilaga muamua i le tagata asiasi o measina a'o le'i fa'atau atu pe fa'aliliuina se mea ua puipuia (Matā'upu 4.4 o le Tulafono o Measina).
- Auina atu ma fa'aulufale mai pepa a'o le'i tu'uina atu so'o se pepa i totonu o le atunu'u.
O le ā se mea e mafai ona matou faia mo oe i le tulafono o faatufugaga?
Matou te fautuaina tusiata, tagata e aoina mea, falemataaga, tagata fa'atau oloa ma fa'alapotopotoga i fefa'ataua'iga ma feeseesea'iga; mo le fausaga fa'apisinisi e fa'atatau i lau pisinisi faatufugaga, taga'i i la matou itulau loia fa'apisinisi.
- Matou te iloiloina le maliega o le faʻatauga poʻo le felauaiga ma le faila o le amataga aʻo leʻi sainia.
- Matou te iloiloina se feeseeseaiga i le moni ma auina atu le faasilasilaga o le le usitaia i totonu o le vaitaimi o le Mataupu 7:23 BW.
- Matou te tusia ni pepa o le fesiitaiga o puletaofia, laisene ma maliega o nonogatupe mo faaaliga.
- Matou te siakiina pe manaʻomia se faʻasilasilaga o le Heritage Act, laisene auina atu i fafo poʻo se faʻamatalaga a le tagata faʻaulufale mai.
- Matou te faʻatulagaina ni siaki a le kalani a le Wwft ma iloilo pe tatau ona lipotia se fefaʻatauaʻiga i le FIU-Nederland.
- Matou te fai ma sui o oe i taualumaga o le toe maua mai, toe faʻafoʻisia ma le toe faʻaleleia.
aotelega
- O tulafono taulima a Holani e tuufaatasia ai le Heritage Act, Copyright Act, Civil Code, Wwft ma tulafono a le EU mo le auina atu i fafo ma le faaulufale mai.
- O mea ua puipuia e manaʻomia se faʻaaliga muamua aʻo leʻi faʻatauina atu ma le faʻatagaga a le minisita aʻo leʻi auina atu i fafo; o oloa auina atu i fafo ma oloa faaulufale mai e le o se EU e mafai ona manaʻomia se laisene poʻo se faʻamatalaga a le tagata faʻaulufale mai.
- O le faʻatauina o se galuega e lē faʻaliliuina atu ai le puletaofia; e manaʻomia ai se pepa faʻamaonia, ma e taofia e le na faia ia aia tatau tau amio ma le aia tatau e toe faʻatau atu ai.
- E mafai ona toe maua mea na gaoia mo le tolu tausaga, ma e mafai ona aveesea faasolitulafono oloa faaleaganuu mai se setete o le EU mo le oo atu i le 30 tausaga.
- E tatau i fa'atau oloa ona fa'aoga siaki Wwft mai le €10,000.
Soo fesili
E iai ea la'u puletaofia pe a ou fa'atauina se ata vali?
Leai. O oe e ana le galuega faaletino. E tumau pea le puletaofia i le na faia se'i vagana ua faaliliuina atu i se maliega i lalo o le Mataupu 2 o le Tulafono o Puletaofia, ma e taofia pea e le na faia ia aia tatau tau amio.
O le ā le umi e mafai ai e le e ana ona toe maua se galuega taulima na gaoia?
I lalo o le Mataupu 3:86(3) BW e mafai e le tagata muamua e ana le meatotino ona toe maua se mea feaveaʻi na gaoia mo le tolu tausaga mai le aso na gaoia ai, tusa lava pe mai se tagata faʻatau ma le faʻamaoni. Mo oloa faʻaleaganuʻu na aveeseina faʻasolitulafono mai se atunuʻu o le EU, e mafai ona faʻaauau le tagi mo le 30 tausaga.
E tatau i se falemata'aga Holani ona fa'ailoa mai ona tagata fa'atau?
Ioe, mo fa'atauga o galuega taulima e €10,000 pe sili atu, e aofia ai totogi fa'afeso'ota'i e o'o atu i lena aofa'i. E tatau i le falemata'aga ona fa'ailoa mai le tagata fa'atau ma le pule sili e ana le aoga i lalo o le Wwft ma lipotia fefa'ataua'iga e le masani ai i le FIU-Nederland.