O le fa'a'ole'ole o se ituaiga sauāga fa'alemafaufau ae matuā fa'aleagaina lea e fa'amalosia ai se tagata ua a'afia e masalosalo i lona lava va'aiga i le mea moni. E le pei o le sauāga fa'aletino, lea e masani ona tu'ua ai ni fa'ailoga vaaia, o sauāga fa'alemafaufau e pei o le fa'a'ole'ole o se ituaiga e masani ona le o iloa—e faigata ai ona iloa ma faigata ai fo'i ona fa'amaonia.
O le upu e afua mai i le ata tifaga o le 1944 o le Gaslight, lea e fa'asesēina ai e se tane lana ava e talitonu o lo'o leiloa lona mafaufau e ala i le suia fa'alilolilo o lona siosiomaga ma le fa'afitia pea o ona aafiaga. I le fa'atinoina, o le gaslighting e aofia ai se mamanu faifai pea o amioga ua mamanuina e fa'avaivaia ai le mautinoa o se tagata, manatuaga, ma le pipi'i atu i le mea moni—e tu'ua ai i latou e fenumiai, tu'ua to'atasi, ma fa'alagolago i le tagata na faia le solitulafono.
O lenei tusiga o loʻo iloiloina ai le faʻavae faaletulafono i lalo o le tulafono a Holani mo le faʻatalanoaina o le gaslighting, e aofia ai fofo faʻasolitulafono ma faʻasivile o loʻo maua, luʻitau o faʻamaoniga e aofia ai, ma aia tatau a tagata na aʻafia ma itu ua molia.
O le ā le Gaslighting? Iloaina o le Fa'ata'ita'iga
O le gaslighting e fa'ailoaina i se mamanu faifai pea o le fa'a'ole'ole fa'alemafaufau nai lo ni mea na tutupu fa'atasi. O togafiti masani e aofia ai:
- Fa'afitia pea pe fa'aseseina manatuaga o mea na tutupu a le tagata ua a'afia
- Teena o lagona o lē ua aʻafia e pei o se mea e lē talafeagai pe soona fai
- Vavaeeseina o le tagata ua afaina mai uo, aiga, po o fesoʻotaʻiga lagolago
- Faaaogaina o vaivaiga o le tagata ua aafia e faasaga ia i latou
- Fa'atauva'a pe fa'atauemu i popolega o lē ua a'afia
- Suitulaga o le tuuaia o le tagata na aafia ona o amioga a le tagata solitulafono
I le aluga o taimi, o lenei mamanu e faʻaleagaina ai le talitonuga o le tagata ua aʻafia ia te ia lava ma le lagona o le mea moni, e masani ona tuʻua ai ni faʻaleagaina tumau faʻalemafaufau. E masani ona tupu faʻatasi ma isi ituaiga o sauāga i totonu o aiga, e aofia ai le pulea faʻamalosi—o se mamanu o amioga e taumafai e aveese le saʻolotoga ma le saolotoga o le tagata ua aʻafia.
O le Fa'avae Fa'aletulafono: Pe Aloaia e le Tulafono Holani le Gaslighting?
E le o aofia i le tulafono a Holani se solitulafono manino o le 'gaslighting.' Peita'i, o amioga e pa'ū i totonu o lenei vaega e aofia i le tele o aiaiga o tulafono tau solitulafono ma tulafono fa'asivile:
Tulafono o Soligatulafono
- O le fa'aosofia e mafua ai le fa'aleagaina o le mafaufau (Mataupu 300 Sr): Ua faamaonia e le Faamasinoga Maualuga a Holani e faapea, o le osofaiga e le gata i manu’a faaletino ae aofia ai foi manu’a matuia faalemafaufau (ECLI:NL:HR:2003:AF3410). Afai e mafua ai ona vaaia manu’a faalemafaufau i le faaaogaina o le kesi, e ono mafai ona molia faaletulafono mo le osofaiga faalemafaufau.
- Fa'amata'u (Mataupu 285 Sr): O amioga e aofia ai ni taufaamata'u ua fuafuaina e fa'amata'u pe pulea ai le tagata ua a'afia e mafai ona ta'ua o ni taufaamata'u fa'asolitulafono.
- Fa'amata'u ma le fa'asauā (Mataupu 285b Sr): Afai e aofia ai i le gaslighting le fa'asauā fa'asolosolo po'o le mata'ituina, e mafai ona ta'ua o se solitulafono o le fa'amata'uvalea.
Tulafono Tau le Va o Tagata
- Poloaiga le tumau (Wet tijdelijk huisverbod): O le Tulafono o le Poloaiga Fa'aesea Fa'alotoifale Le Tumau e tu'uina atu ai le ave'esea o le tagata solitulafono mai le fale e nonofo fa'atasi i tulaga o sauaga i totonu o aiga, e aofia ai sauaga fa'alemafaufau, pe afai e iai se taufa'amata'u matuia ma ogaoga.
- Poloaiga Fa'atulafonoina (Mataupu 3:296 BW): E mafai e le faamasinoga fa'alemalo ona fa'atulafonoina se poloaiga e taofia ai le fa'afeso'ota'i po'o le fa'ate'aina o le tagata solitulafono.
- Tupe fa'aleagaina ona o fa'alavelave fa'alemafaufau (Mataupu 6:162 ma le 6:106 BW): E mafai e tagata ua aʻafia ona fai se tagi mo se taui mo manuʻaga faalemafaufau na mafua mai i le kesi, e aofia ai mea ua faaleagaina e le tino mo manuʻaga patino.
Fa'amaonia o le Gaslighting: O le Lu'itau o Fa'amaoniga
O le fa'aaogaina o le Gaslighting e tu'uina mai ai ni lu'itau tetele i fa'amaoniga. I lona natura lava ia, o le fa'asauā e le ma'ale'ale, e fa'asolosolo malie, ma ua fuafuaina e fa'atupu ai le masalosalo o le tagata ua a'afia i lana lava tala. E mana'omia e fa'amasinoga ni fa'amaoniga e le fa'amaoni fa'atasi ai ma le molimau a le tagata ua a'afia.
O ituaiga faʻamaoniga sili ona aoga i le faʻatinoga e aofia ai:
- Faʻamaumauga patino auiliili: O se api talaaga o loʻo faʻamaumauina ai mea na tutupu, aso, ma le tulaga o lagona o lē na aʻafia i le taimi lenā.
- Fesootaiga fa'atekinolosi: Imeli, feʻau tusitusia, talanoaga i luga o le WhatsApp, ma faʻamaumauga i luga o ala o faasalalauga faaagafesootai e faʻaalia ai le mamanu o faiga taufaasese.
- Lipoti faafoma'i ma mafaufau: O manatu o tagata tomai faapitoa mai foma'i mafaufau po'o foma'i mafaufau o lo'o fa'amaonia ai manu'a fa'alemafaufau (ECLI:NL:RBAMS:2025:5663). Ua fa'amaonia e le Fa'amasinoga Maualuga a Holani e mafai ona tu'uina atu ni taui mo manu'a fa'aletagata i nisi tulaga e tusa lava pe leai se fa'amaoniga aloa'ia o le mafaufau, pe afai e fa'amaonia e le natura ma le mamafa o le amioga (ECLI:NL:HR:2026:48).
- Faʻamatalaga molimau: Molimau mai tagata na matauina suiga i amioga a le tagata na aafia po o le tulaga o lagona (ECLI:NL:RBNHO:2025:6690).
- Lipoti mai Veilig Thuis poo leoleo: Fa'amatalaga tuusa'o na faia e tagata tomai faapitoa ua uma ona fesoota'i ma le tagata na a'afia.
E tāua tele, i lalo o le Mataupu 342 mataupu 2 o le Tulafono o Taualumaga Tau Solitulafono, e lē lava le molimau a se tagata ua aʻafia mo se faʻasalaga faʻasolitulafono. E manaʻomia ni faʻamaoniga faʻamaonia mai se punaoa tutoʻatasi. Ua faʻamaonia e le Rechtbank Zeeland-West-Brabant o se mamanu o le faʻaʻoleʻole faʻalemafaufau, e lagolagoina e faʻamaoniga tusitusia, e mafai ona iʻu ai i le faʻamautuina o le gaslighting (ECLI:NL:RBZWB:2025:1078).
Fofo Fa'alemalo: O le Poloaiga Taofia Fa'avaitaimi
Mo i latou ua afaina i sauaga i totonu o aiga, e tele lava ina faigofie ona maua fofo o le va o tagata nai lo moliaga tau solitulafono. O le puipuiga aupito vave o lo'o maua o le fa'atonuga le fa'aaofia i totonu o aiga (tijdelijk huisverbod) i lalo ole Wet tijdelijk huisverbod.
Mafua'aga mo se Poloaiga
E mafai ona tuʻuina atu e le pulenuʻu (poʻo se ofisa ua tofia) se poloaiga e faʻateʻaina ai pe afai o loʻo i ai se taufaʻamataʻu matuia ma vave o sauaga i totonu o aiga—e aofia ai sauaga faʻalemafaufau. E maualalo le tulaga faʻatapulaʻa nai lo moliaga faʻasolitulafono, ae e tatau ona faʻaalia se taufaʻamataʻu matuia. O le poloaiga e aveʻese ai le tagata solitulafono mai le fale e nonofo faʻatasi mo se vaitaimi muamua e sefulu aso, e mafai ona faʻalauteleina i le maualuga e 28 aso.
Matāʻupu 8 ECHR: O le Aia Tatau i le Olaga Faaleaiga
So'o se poloaiga e fa'asa'olotoina ai o se fa'alavelave lea i le aia tatau i le aiga ma le olaga patino i lalo o le Mataupu 8 o le Feagaiga a Europa i Aia Tatau a Tagata. O le mea lea, e fa'amasinoina ai e fa'amasinoga ia poloaiga i se suega fa'atusatusa: e tatau ona talafeagai le fa'alavelave i se sosaiete fa'atemokalasi ma e le tatau ona sili atu nai lo le mea e mana'omia. I le fa'atinoina, pe a fa'amautuina se taufa'amata'u moni, o le saogalemu o tagata o le aiga e sili atu nai lo le aia tatau a le ua molia e nofo ai i le fale, pe afai o le poloaiga e sa'o lelei lona mafua'aga ma fa'avae i luga o mea moni mautu (ECLI:NL:RBLIM:2025:13174).
O le Aia Tatau e Faalogoina ai
E fa'aoga le mataupu fa'avae o le audi alteram partem (fa'alogoina o itu e lua). E tatau ona tu'uina atu i lē ua molia se avanoa e fa'aalia ai o latou manatu a'o le'i faia le poloaiga, se'i vagana ua taofia lenei mea e ni tulaga fa'anatinati (Mataupu 7 Wth). O le le tausisia o lenei aia tatau e ono i'u ai i le fa'aleaogaina o le poloaiga i le iloiloga fa'amasino (ECLI:NL:RVS:2018:2118).
Taui mo Fa'aleagaina o le Mafaufau
E mafai e i latou ua a'afia i le fa'amumuina o le kesi ona talosagaina ni taui fa'alemalo i lalo o le Mataupu 6:162 BW (gaioiga e le tusa ai ma le tulafono) mo ni fa'aleagaina fa'alemafaufau na mafua mai i amioga a le tagata na faia le solitulafono. O taui e le o ni mea faitino mo manu'aga patino e maua i lalo o le Mataupu 6:106 BW.
Ua faasolosolo malie ona atiina ae e le Faamasinoga Maualuga a Holani le tulafono i lenei vaega. E ui o faamaoniga mautu ma faamaonia o manuaga faalemafaufau e masani ona manaomia, ae ua faailoa mai e le Faamasinoga e faapea i mataupu o le solia o tulafono faatonutonu matuia, e mafai ona tuuina atu se taui e faavae i luga o le mamafa o le amioga ma ona taunuuga mo le tagata ua aafia—tusa lava pe leai se faamaoniga aloaia o le mafaufau (ECLI:NL:HR:2026:48; ECLI:NL:HR:2025:774; ECLI:NL:GHARL:2025:7534).
O le aofaʻi o mea ua faʻaleagaina e fuafuaina i luga o se faʻavae talafeagai, ma amanaʻia ai tulaga uma o le mataupu. O mea taua e aofia ai le umi ma le ogaoga o le sauāina, o taunuuga faʻalemafaufau mo le tagata ua aʻafia, ma le tulaga o le nofosala o le tagata na faia le solitulafono.
Aia Tatau a Lē ua Molia: Lu'iina o se Poloaiga Fa'ate'aina
O se itu ua molia o loʻo feagai ma se poloaiga faʻateʻaina e iai ana aia tatau taua i taualumaga. E aofia ai:
- Talosaga vave mo le fa'amalologa: I lalo o le Mataupu 6 o le Wet tijdelijk huisverbod, e mafai e le ua molia ona talosaga i le faamasino e vaavaaia (voorzieningenrechter) mo se faʻalavelave faʻafuaseʻi poʻo le aveeseina o le poloaiga.
- Tete'e fa'apulega ma apili: E mafai e lē ua molia ona faila se tetee (bezwaar) i le pulenuu i lalo o le Mataupu 6:4 Awb ma, afai e le manuia, e mafai ona apili i le faamasinoga faafoe.
- Fa'amaoniga a le tagata tomai faapitoa ma molimau: E iai le aia tatau a lē ua molia e tuʻuina atu faʻamaoniga, e aofia ai lipoti a tagata tomai faapitoa ma molimau a molimau, e faʻamaonia ai tuʻuaʻiga (Mataupu 165 ma le 192 Rv; ECLI:NL:HR:2026:147).
- Lu'itau o le fa'atusatusaga: E ono finau lē ua molia e faapea, e lē tutusa le poloaiga pe e lē lava le faamaoniga o le faamata’u ua tuuaia. Ua faaleaogaina e faamasinoga poloaiga pe afai e faavae faamaoniga i faamatalaga patino e aunoa ma se faamaoniga moni (ECLI:NL:RVS:2024:4154).
Taui mo se Poloaiga e le tusa ai ma le Tulafono
Afai e maua ua fa'atulafonoina se fa'asalaga po'o se poloaiga fa'afeso'ota'i—mo se fa'ata'ita'iga ona e le'i lava le fa'amaoniaina o le taufa'amata'u—e mafai e le ua molia ona talosaga mo se taui i lalo o le Mataupu 6:162 BW po'o, mo poloaiga fa'apulega, i lalo o le Mataupu 8:88 Awb. E tatau i le ua molia ona fa'aalia e le tusa ai ma le tulafono le poloaiga, na a'afia i se fa'aleagaina, ma o lo'o i ai se sootaga mafua'aga i le va o mea e lua. E le otometi lava ona maua se taui i le fa'aleaogaina; e mana'omia se fa'amaoniga mautu o le fa'aleagaina (ECLI:NL:RVS:2017:2339).
Taiala Aogā: Mea e Tatau Ona Fai e i Latou ua A'afia
Afai e te talitonu o loʻo e aʻafia i le gaslighting poʻo le sauāga faʻalemafaufau i totonu o aiga, e matuā fautuaina lava laasaga nei:
- Faʻamaumau mea uma. Tausi se api talaaga auiliili ma le aso o mea na tutupu. Fa'asaoina fesoota'iga fa'atekinolosi uma. O lenei fa'amaumauga o le taimi nei o le a matua'i taua tele i so'o se fa'agasologa fa'aletulafono.
- Saili lagolago faapolofesa. Fa'afeso'ota'i se foma'i mafaufau po'o se tagata e togafitia oe lava ia, e le gata mo lou lava soifua manuia ae ia maua ai fo'i se iloiloga fa'apolofesa o le a'afiaga fa'alemafaufau—lea e ono avea mulimuli ane ma fa'amaoniga.
- Fa'afeso'ota'i Veilig Thuis. E mafai e le nofoaga tutotonu mo fautuaga ma le lagolago a le atunuu mo sauaga i totonu o aiga (0800-2000) ona tuuina atu ni taiala vave ma, afai e manaomia, amata ni fuafuaga e puipuia ai.
- Saili se fautuaga faaletulafono faapitoa. E mafai e se loia o tulafono faaleaiga e iai le poto masani i sauaga i totonu o aiga ona fautuaina le tele o filifiliga faaletulafono—faitioga solitulafono, poloaiga faalemalo, poloaiga e taofia ai, po o se tagi mo mea ua faaleagaina—ma fesoasoani ia te oe e filifili le fuafuaga sili ona aoga mo lou tulaga.
Fesili e Masani ona Fesiligia
1. O se solitulafono ea le fa'amumuina o kasa i lalo o le tulafono a Holani?
E le o manino mai. E le o aofia i le tulafono a Holani se solitulafono faapitoa o le gaslighting. Peita’i, o amioga e pa’ū i totonu o lenei vaega e mafai ona molia i lalo o aiaiga o lo’o iai nei, aemaise lava o le osofa’iga fa’alemafaufau i lalo o le Mataupu 300 Sr (pe a mafua ai se fa’aleagaina matuia o le mafaufau), fa’amata’u i lalo o le Mataupu 285 Sr, po’o le tuliloaina i lalo o le Mataupu 285b Sr. Na fa’amaonia e le Fa’amasinoga Maualuga a Holani i le ECLI:NL:HR:2003:AF3410 o le osofa’iga e aofia ai fa’aleagaina fa’alemafaufau fa’apea fo’i ma fa’aleagaina fa’aletino.
2. O a fa'amaoniga ou te mana'omia e fa'amaonia ai le fa'aaogaina o le gaslighting i le fa'amasinoga?
E manaʻomia e faʻamasinoga ni faʻamaoniga faʻamaoni faʻatasi ai ma le molimau a le tagata ua aʻafia. O faʻamaoniga sili ona aoga e aofia ai se api talaaga i le taimi nei, fesoʻotaʻiga faʻatekinolosi (imeli, savali WhatsApp), lipoti faafomaʻi poʻo le mafaufau e faʻamaonia ai le faʻaleagaina o le mafaufau, faʻamatalaga a molimau mai i latou na matauina suiga i au amioga, ma lipoti mai Veilig Thuis poʻo leoleo. E le lava le molimau a se tagata ua aʻafia mo se faʻasalaga faʻasolitulafono; e manaʻomia ni faʻamaoniga faʻamaonia mai se punaoa tutoʻatasi i lalo o le Mataupu 342 lid 2 WvSv.
3. E mafai ona ou maua se poloaiga e taofia ai a'u mai le falepuipui e fa'avae i luga o sauaga fa'alemafaufau?
Ioe. E mafai ona tuʻuina atu se poloaiga faʻasaʻoloto faʻaleaiga le tumau (tijdelijk huisverbod) e faʻavae i luga o sauaga faʻaleaiga faʻalemafaufau, e aofia ai le faʻaaogaina o le kesi, pe a iai se taufaʻamataʻu matuia ma vave. E maualalo le tulaga faʻatapulaʻa nai lo le moliaga faʻasolitulafono. E mafai foʻi ona tuʻufaʻatasia le poloaiga ma se poloaiga e le fesootaʻi. E iai le aia tatau a le ua molia e faʻalogoina ma e mafai ona luʻitauina le poloaiga i luma o le faʻamasinoga faʻapulega.
4. E mafai ona ou talosaga mo se taui mo ni faʻaleagaina faʻalemafaufau na mafua mai i le gaslighting?
Ioe. E mafai ona e sailia ni taui mo tagata lautele i lalo o le Mataupu 6:162 BW (gaioiga faasolitulafono) mo manu'aga fa'alemafaufau. O taui e le o ni mea faitino mo manu'aga fa'aletagata lava ia e maua i lalo o le Mataupu 6:106 BW. Ua fa'ailoa mai e le Fa'amasinoga Maualuga a Holani, i mataupu o le solia o tulafono fa'atonutonu matuia, e mafai ona tu'uina atu se taui e fa'atatau i le mamafa o le amioga ma ona taunuuga—tusa lava pe leai se su'esu'ega aloaia o le mafaufau (ECLI:NL:HR:2026:48). O le aofa'i e fuafuaina i luga o se fa'avae talafeagai.
5. Fa'apefea pe afai ua a'afia fo'i tamaiti i le fa'amumuina o le kesi?
Afai e tupu le gaslighting i totonu o se aiga ma ua aafia pe faamanu'alia tamaiti i sauaga faalemafaufau, e ono i ai ni aafiaga i le pule a matua ma faatulagaga o fesootaiga. I mataupu ogaoga, e ono aofia ai le Komiti Puipuiga o Tamaiti (Raad voor de Kinderbescherming) ma fautuaina se poloaiga vaavaaiga (OTS) i lalo o le Mataupu 1:255 BW. O le a iloiloina pea e le faamasinoga a tamaiti ia faatulagaga mo le manuia sili o le tamaititi.
6. O a le pulea faamalosi ma le faatosinaga lē talafeagai, ma e faapefea ona fesootaʻi ma le gaslighting?
O le pulea faamalosi e faasino i se mamanu o amioga e taumafai e aveesea le saolotoga o se tagata ua aafia e ala i le vavae ese, mataituina, faamaasiasia, ma le taufaasese. O le faamalamalamaina o mea i fafo o se tasi o auala autu e faaaogaina i le pulea faamalosi. Ua faateleina le iloa e faamasinoga Holani o faamaoniga o le pulea faamalosi ma le faatosinaga le talafeagai i faamasinoga faalemalo, e aofia ai feeseeseaiga e uiga i le vaevaeina o aseta ma le pule a matua (ECLI:NL:RBZWB:2025:1078). E mafai foi ona faaaoga faamaoniga mai faamasinoga faasolitulafono i mataupu faalemalo.
7. O le ā se mea e mafai ona ou faia pe afai ua tuuaia sese aʻu i le faʻaaogaina o le kesi?
E iai au aia tatau taua tau faiga e te puipuia ai oe lava. E mafai ona e tuʻuina atu ni faʻamaoniga tusitusia ma valaʻau molimau, faʻatonuina se lipoti tutoʻatasi a se tagata tomai faapitoa, luʻitauina soʻo se faʻasalaga poʻo se faʻatonuga faʻafesoʻotaʻi i luma o le faʻamasinoga faʻapulega, ma talosaga mo se faʻamalologa faʻanatinati o le poloaiga. Afai e faʻamalosia faʻasolitulafono se poloaiga ona o le le lava o faʻamaoniga, e mafai ona e talosaga mo se taui i lalo o le Mataupu 6:162 BW (ECLI:NL:RVS:2017:2339). E matua fautuaina lava le avea ma sui faaletulafono.
8. E mafai ona fa'aaogaina fa'amaoniga mai fa'amasinoga fa'asolitulafono i mataupu fa'asivile e fa'atatau i le fa'aaogaina o le kesi (gaslighting)?
Ioe. I lalo o le Mataupu 161 Rv, o se faʻasalaga faʻasolitulafono mulimuli o se faʻamaoniga faʻamautu o mea moni ua faʻasalaina i faʻamasinoga faʻasivile. O isi faʻamaoniga faʻasolitulafono—e pei o lipoti a leoleo, iloiloga a tagata tomai faapitoa, ma faʻamatalaga a molimau—e mafai foi ona faʻaaogaina i faʻamasinoga faʻasivile, faʻatasi ai ma le faʻamasinoga faʻasivile e iloiloina lo latou mamafa ma le talafeagai. Ua faʻamaonia e le Hoge Raad ma le tele o faʻamasinoga maualalo le faʻaaogaina o faʻamaoniga e fesoʻotaʻi ma le pulea faʻamalosi ma le faʻaʻoleʻole faʻalemafaufau i le vaevaeina o aseta faʻasivile ma mataupu faʻaletulafono faʻaleaiga.
9. O le ā le umi e tumau ai se poloaiga e taofia ai tagata mai totonu o le atunuu?
O le poloaiga muamua e sefulu aso le umi ma e mafai ona fa'aopoopoina e le pulenu'u mo le aofa'i e o'o atu i le 28 aso. I le taimi lea, e le tatau i le ua molia ona toe fo'i i le fale, fa'afeso'ota'i le tagata ua a'afia, pe aoina ana meatotino e aunoa ma se fa'atagaga. O le solia o le poloaiga o se solitulafono. A mae'a le vaitaimi o le fa'asa'olotoina, e mafai e le fa'amasinoga ona fa'atino se poloaiga umi atu e le fa'afeso'ota'i ai tagata lautele pe fa'asa'olotoina pe afai e fa'aauau pea le fa'amata'u.
10. Pe puipuia e le Mataupu 8 ECHR (aia tatau i le olaga faaleaiga) se tagata ua molia mai se poloaiga e taofia ai?
E fa'aoga le Mataupu 8 ECHR ae e le taofia ai se poloaiga fa'ate'aina pe afai o lo'o iai se taufa'amata'u moni. E fa'aoga e fa'amasinoga se suega fa'atatau: e tatau ona talafeagai le poloaiga, ae le o'o atu i se tulaga e mana'omia, ma e tatau ona fa'avae i luga o ni mea moni mautu. Afai e ausia nei tuutuuga, e fa'amuamua le saogalemu o le tagata ua a'afia. Peita'i, afai e le tutusa le poloaiga pe le lava le fa'amaonia, e mafai e le ua molia ona fa'aaoga le Mataupu 8 ECHR e lu'i ai (ECLI:NL:HR:2025:1219).
11. E talafeagai ea le feutagaiga i mataupu e aofia ai le fa'aaogaina o le kesi (gaslighting)?
O le feutagaiga e manaʻomia ai le paleni ma le faʻatuatuaga lelei i le va o vaega. I tulaga ua faʻamalosia ai e le tasi vaega le isi vaega i se faiga faifai pea o le faʻasesēina o le mafaufau, e masani lava e le talafeagai le feutagaiga masani—o le le paleni o le malosi e le mafai ai ona faia se feutagaiga moni ma e ono faʻaalia ai le tagata ua aʻafia i nisi faʻalavelave. O le lagolago faʻapitoa, e aofia ai le sui faaletulafono ma le fesoasoani faʻafomaʻi, e sili atu i ia tulaga.
12. O fea e mafai ona ou maua ai se fesoasoani vave pe afai o loʻo ou aʻafia i le gaslighting?
E mafai ona e faʻafesoʻotaʻi Veilig Thuis (0800-2000), le nofoaga tutotonu mo fautuaga ma lipoti a le atunuʻu mo sauāga i totonu o aiga, lea e faʻagaoioia i le 24 itula i le aso ma e leai se totogi. E mafai foʻi e lau fomaʻi ona faʻasino oe i se lagolago faʻapitoa tau mafaufau ma mafai ona faʻamaumauina lou tulaga faʻapolofesa. I mataupu faʻanatinati, faʻafesoʻotaʻi leoleo. Mo fautuaga faaletulafono e patino i lou tulaga, Law & Moreloia o tulafono faaleaiga i totonu Eindhoven ma Amsterdam o loo avanoa mo se feutagaiga faalilolilo.
iʻuga
O le fa'a'ole'ole o se ituaiga ogaoga o sauāga fa'alemafaufau i totonu o aiga ua saunia e tulafono Holani e foia, tusa lava pe leai se solitulafono faapitoa. O tulafono fa'asolitulafono ma fa'alemalo e maua ai ni auala taua mo tagata ua a'afia—mai le molia mo sauāga fa'alemafaufau i poloaiga fa'alemalo, poloaiga fa'ate'aina, ma tagi mo mea ua fa'aleagaina.
O le luʻitau autū o faʻamaoniga. O le faʻaalia o le gaslighting e faigata ona faʻamaumauina ma faigofie ona faʻafitia. O le mea lea e fautuaina malosi ai tagata ua aʻafia e amata faʻamaumauina o latou aafiaga i se taimi vave e mafai ai, saili se lagolago faʻapolofesa faʻalemafaufau, ma faʻafesoʻotaʻi loa se loia o loʻo i ai le poto masani i tulafono faʻaleaiga.
I le taimi nei, e tatau i itu ua molia ona iloa o loo ia i latou aia tatau taua e tetee ai i tuuaiga, lu’ia poloaiga e taofia ai, ma saili se taui pe afai e fa’atinoina ma le le tusa ai ma le tulafono ni faiga fa’avae.
At Law & More, o matou loia o tulafono faaleaiga e tele lo latou poto masani i mataupu o sauaga i totonu o aiga, e aofia ai sauaga faalemafaufau ma le gaslighting. Matou te fautuaina ma fai ma sui o tagata ua aafia o loo sailia le puipuiga ma tagata taitoatasi o loo feagai ma moliaga. Matou te tuuina atu le lagolago faaletulafono faautauta, aoga, ma lelei i laasaga uma.
Fa'afeso'ota'i matou i le asō mo se feutagaiga fa'alilolilo.
Punaoa Faaletulafono Autū
- Matā’upu 300 Sr – Osofa’iga (e aofia ai ma fa’aleagaina fa’alemafaufau)
- Matāʻupu 285 Sr – Faʻamataʻu Faʻasolitulafono
- Matā'upu 285b Sr – Faasolitulafono
- Matā’upu 6:162 BW – Gaoioiga e le tusa ai ma le tulafono / noataga fa’asala
- Matā'upu 6:106 BW – Fa'aleagaina e lē o ni meafaitino
- Wet tijdelijk huisverbod (Wth) – Tulafono o Poloaiga Le tumau i totonu o Aiga
- Matā'upu 3:296 BW – Fa'atonuga fa'alemalo
- Matā'upu 342 tapuni 2 WvSv – Mana'oga fa'amaonia
- Matāʻupu 8 ECHR – Aia Tatau i le Aiga ma le Ola Tumaoti
- ECLI:NL:HR:2003:AF3410 – Fa'aleagaina fa'alemafaufau e pei o se osofa'iga
- ECLI:NL:RBZWB:2025:1078 – Fa'ata'ita'iga o le fa'amumuina o le kesi e fai ma fa'amaoniga
- ECLI:NL:RBAMS:2025:5663 – Sauāga fa'alemafaufau, fa'amaoniga a tagata tomai fa'apitoa
- ECLI:NL:HR:2026:48 – Fa'aleagaina e aunoa ma se fa'amaoniga aloaia
- ECLI:NL:HR:2025:774 – Fa'aleagaina e lē o ni meafaitino mo manu'aga patino
- ECLI:NL:RVS:2024:4154 – Poloaiga fa'ate'aina, mana'omia se fa'amaoniga fa'amaoni
- ECLI:NL:RVS:2017:2339 – Taui mo le poloaiga fa'asa'oloto fa'asolitulafono
- ECLI:NL:HR:2025:1219 – Mataupu 8 ECHR ma poloaiga fa'afeso'ota'i


