Afai e le mafai e le tamā ona tausia ma tausi se tamaititi, pe ua matuā lamatia le tamaititi i lona tuputupu aʻe, o le faʻamutaina lea o le pule a matua e ono mulimuli mai. O lenei faiga e taʻua foʻi o le aveesea o le pule a mātua ma o se fuafuaga faaletulafono e faʻamalosia e le faʻamasinoga. I le tele o mataupu, o le feutagaiga poʻo isi fesoasoani lautele e mafai ona ofoina atu se fofo, ae o le faʻamutaina o le pule a mātua o se filifiliga talafeagai pe afai e le manuia. E iai ni faʻavae faaletulafono patino mo le aveesea o le pule a mātua, lea o le a talanoaina i lenei tusiga. I lalo o a tulaga e mafai ai ona faʻamutaina le tausiga a le tamā? Aʻo leʻi mafai ona tatou taliina lenei fesili, e manaʻomia ona tatou iloa tonu poʻo le a le pule a mātua ma mea e aofia ai.
O le ā le pule faamatua?
A e maua tausiga o se tamaitiiti, e mafai ona e faia ni faaiuga taua e aafia ai le tamaititi. E aofia ai, mo se faataitaiga, le filifiliga o le aoga ma faaiuga i le tausiga ma le tausiga. O le pule a matua e aofia ai le tagata ma meatotino a le tamaititi, o lona uiga o matua e nafa ma le soifua manuia o le tamaititi faapea foi ma le puleaina o meatotino ma aseta a le tamaititi. Seia oo i se tausaga patino, e te e noatia mo soʻo se faʻaleagaina mafua mai i lau tama/teine. Faatasi ai ma le vaavaaiga faatasi, o matua uma e lua e nafa ma le tausiga ma le tausiga o le tamaititi. E galulue faatasi matua e toalua i le faatinoina o le pule faamatua ma le faia o faaiuga taua mo le tagata ma meatotino a le tamaititi. Ana faapea tasi afai e iai le vaavaaiga a mātua, matou te talanoa e uiga i le na o le toatasi le pule.
A fanau mai se tamaititi, e otometi lava ona iai le vaavaaiga a le tina. Afai ua faaipoipo le tina pe o loo i se faigapaaga faamauina, e iai fo'i le vaavaaiga a le tamā talu ona fanau mai. E leai se vaavaaiga otometi a le tamā i tulaga e le'i faaipoipo ai mātua pe o iai fo'i i se pa'aga resitalaina. E tatau loa i le tamā ona talosagaina lenei mea fa'atasi ai ma le maliega a le tinā. O le pule a mātua e aofia ai le puleaina o meatotino a le tamaititi ma le fai ma sui o mana'oga o le tamaititi se'ia o'o ina matua le tamaititi.
Manatua: E ese le vaavaaiga a mātua mai le pe ua talia e le tamā le tamaititi. E masani ona tele le fenumiai e uiga i lenei mea. Tagai i la matou isi blog, 'Acknowledgement and parental authority: the differences explained,' mo lenei mea.
Teena le pule faamatua tama
Afai e lē manaʻo le tinā e maua e le tamā le tausiga o le tamaititi e ala i le maliega, e mafai e le tinā ona teena le tuʻuina atu o lea maliega. I lenei tulaga, e naʻo faʻamasinoga e mafai ai e le tamā ona maua le tausiga. O le faʻamasinoga faʻaitumalo e nafa ma mataupu e fesoʻotaʻi ma le pule a mātua, e aofia ai mataupu e tulaʻi mai teteʻa.
Ona tatau lea i le tagata mulimuli ona faafaigaluegaina lana lōia e talosaga i le faamasinoga mo se faatagaga. O le a faia e le faamasinoga se faaiuga i le talosaga e tusa ai ma taualumaga faalemalo, ma o le iuga o le a avea ma se faaiuga aloaia a le faamasinoga.
Manatua! O le Aso Lua, 22 Mati 2022, na faamaonia ai e le Senate le pili e mafai ai e paʻaga e leʻi faaipoipo ona maua le puipuiga faʻatasi faaletulafono pe a faʻamaonia le la tama. O paaga e le'i faaipoipo ma e le'i resitalaina o le a otometi lava ona pulea le tausiga fa'atasi pe a iloa le tamaititi pe a tulafono e amata faamamaluina. Peitai, o lenei tulafono e le'i amata faamamaluina i le taimi nei.
O afea e muta ai le pule faamatua?
E muta le pule a mātua i tulaga nei, faatasi ai ma le avanoa e muta ai le pule a mātua i lalo o ni tulaga faaletulafono patino:
Pe a aulia e le tamaitiiti le matua o le 18. O lea ua aloaia aloaia ai le tamaitiiti ma e ono faia e ia lava ni faaiuga taua;
Afai e ulufale le tamaititi i le faaipoipoga a'o le'i atoa le 18 tausaga. E mana'omia se fa'atagaga fa'apitoa ona ua o'o i le matua o le tamaititi a'o le'i o'o i le tulafono e ala i le faaipoipoga;
Pe a avea se tamaitiiti e 16 pe 17 tausaga le matua ma tina nofofua, ma ua talia e le faamasinoga se talosaga e faailoa ai ua matua.
E ala i le fa'ate'aina po'o le fa'ate'aina mai le tausiga a matua o se tasi pe sili atu tamaiti.
Atonu e le toe iai le pule faamatua pe afai ua maliliu uma mātua. I ia tulaga, e mafai e le faamasinoga ona tofia se tausi po o se matua o loo soifua pea e faatino le pule faamatua.
O le aveesea o le pule faamatua
E manaʻo ea le tina e aveese le tausiga a le tama? Afai o lea, e tatau ona amata se faiga o talosaga ma le faamasinoga mo lenei faamoemoega. I mataupu e fitoitonu i le aveesea o le pule a matua, e mafai e le faamasinoga ona faia se gaioiga i lana lava talosaga pe i le talosaga a se vaega e fiafia i ai. Pe a iloiloina le tulaga, o le popolega autu a le faamasino o le pe o le suiga o loo i ai i le manuia o le tamaititi. O le a faia e le faamasinoga se faaiuga e faavae i luga o mafuaaga faaletulafono mo le aveesea o le pule a matua, ma o le iuga o se faaiuga aloaia a le faamasinoga. I le mataupu faavae, e faaaoga e le faamasino le mea ua taʻua o le "criberity clamping" mo lenei faamoemoega. E tele le saolotoga o le faamasino e fuafua ai manaoga. O le suega o le criberity e aofia ai vaega e lua:
E i ai se tulaga le taliaina o le tamaititi e maileia pe leiloa i le va o matua ma e le o faʻamoemoeina o le a lava le faʻaleleia i le lumanaʻi lumanaʻi, poʻo le suiga o le puipuiga e manaʻomia mo le manuia o le tamaititi.
I le faʻavae, o lenei fua e faʻaaogaina i tulaga e matua afaina ai le tamaititi. Atonu e aofia ai se tasi pe sili atu o amioga nei:
Amioga fa'aleaga/solitulafono aga'i po'o le i ai o le tamaititi;
Amioga leaga/solitulafono ile tulaga ole paaga muamua. Amioga e fa'amautinoa ai e le mafai ona fa'amoemoeina le isi matua o lo'o tausia (se toe umi) e fa'atalanoa ma le matua fa'aleagaina;
Fa'atuai po'o (le fa'aosofia) le taofia o fa'ai'uga taua tele i le tamaititi. Le mafai ona fa'afeso'ota'i mo fa'atalanoaga po'o 'le mafai ona iloa';
Amioga e fa'amalosia ai le tamaititi i se fete'ena'iga fa'amaoni;
Teena o le fesoasoani mo matua ia i latou lava ma/poʻo le tamaititi.
O le aveesea o le pule a mātua e ono iʻu ai i le tofiaina o se tausi poʻo le fesiitaiga o le tausiga pe afai e le mafai e se tasi o mātua ona faʻatinoina le pule a mātua. E taua le faʻaaloalo i le nofoaga o loʻo nofo ai le tamaititi ma aia tatau a mātua o le tamaititi pe a faia ni faʻaiuga e uiga i le aveesea o le pule a mātua.
O le aveesea o le pule a mātua e aʻafia ai le mafai e le matua ona faʻaauau le faʻatinoina o le pule a mātua i luga o le tamaititi.
Aafiaga i Tamaiti Laiti
O faaiuga e faatatau i le pule a mātua e iai sona aafiaga loloto i tamaiti laiti, e le gata ina faatulaga ai a latou faasologa i aso taitasi ae faapea foi i lo latou atinaeina ma le soifua manuia i le lumanaʻi. A faatino faatasi e matua uma le pule faamatua, e nafa faatasi i laʻua i le faia o faaiuga taua e uiga i le tausiga o le tamaititi, aoaoga, ma le soifua maloloina. O lenei auala galulue faatasi e masani ona manatu o le mea sili lea mo le tamaititi, aua e mafai ai e matua uma ona saofagā i le tuputupu aʻe ma le mautu o le tamaititi.
Peita’i, afai e aveesea le pule fa’amatua a le tasi matua, e ono tu’uina atu i le isi matua le tausiga e na’o ia. O lenei suiga e mafai ona o’o atu ai i ni suiga tetele i le olaga o le tamaititi, tausiga i aso ta’itasi, ma le natura o la la’ua fesoota’iga ma le matua e le o ia te ia le tausiga. E iloilo ma le fa’aeteete e le fa’amasinoga tulaga ina ia mautinoa o so’o se fa’ai’uga e faia e aoga mo le tamaititi, ma amana’ia ai mea e pei o le matua o le tamaititi, soifua maloloina, sootaga fa’alagona, ma le mafai e matua ta’itasi ona saunia se siosiomaga saogalemu ma lagolago.
I tulaga tulaga ese, e pei o popolega e uiga i le faoa faamalosi o se tamaititi mai fafo po o isi tulaga lamatia matuia i le saogalemu o le tamaititi, e mafai e le faamasinoga ona faia ni puipuiga faaopoopo po o ni tapulaa. O le mataupu faavae autu i mataupu uma o le manuia sili lea mo le tamaititi, ma ia mautinoa o lo latou soifua manuia, aoga, ma le saogalemu faalelagona e faamuamua i lo isi mea uma. O le faaiuga a le faamasinoga e mafai foi ona aafia ai le avanoa o le tamaititi i matua uma e toalua, faatasi ai ma le faamoemoe e faaitiitia ai le faalavelave ma faalauiloa se tausiga mautu pe a mafai.
Matafaioi a le Isi Matua
O le a'afia o le isi matua o lo'o avea pea ma se manatu taua i mataupu e fa'atatau i le pule a matua, e tusa lava pe na'o le tasi le matua e tu'uina atu le tausiga. Ua iloa e le tulafono, i le tele o tulaga, e aoga mo tamaiti laiti le fa'atumauina o ni mafutaga anoa ma matua uma e lua. O le mea lea, o le matua e le o ia te ia le tausiga e masani ona i ai ni tiute ma aia tatau fa'apitoa, e pei o le tiute e tu'uina atu le lagolago tau tupe ma le avanoa e fa'atumauina ai fesoota'iga masani ma le tamaititi.
E mafai e le faamasinoga ona faatuina se faatulagaga mo le vaavaaiga o le tamaititi e faamautinoa ai o loo faaauau pea ona manuia le tamaititi mai le taitaiga ma le auai o matua uma e lua, sei vagana ua i ai ni mafuaaga malolosi e faatapulaaina ai pe faatapulaaina ai lena fesootaiga. I tulaga e le mafai ai pe le agavaa le isi matua e faatino le pule faamatua—ona o le soifua maloloina, amioga, po o isi tulaga—e mafai e le faamasinoga ona tofia se leoleo po o le tuuina atu o le vaavaaiga i se isi vaega, e pei o se aiga po o se matua tausi, e puipuia ai le manuia o le tamaititi.
I le faagasologa atoa o nei taualumaga, e taialaina le faamasinoga e le mataupu faavae o le manuia sili o le tamaititi, ma iloilo ma le faaeteete tulaga tulaga ese o aiga taitasi. O le sini ia faatuina se faatulagaga e lagolagoina ai le tausiga o le tamaititi, aoaoga, ma le soifua manuia faalelagona, ae ia faaaloalo i aia tatau ma tiutetauave o matua uma e lua. O le faia o lea mea, e taumafai le faamasinoga e tuuina atu le mautu ma le faaauauina mo le tamaititi, tusa lava pe feagai ma suiga tetele i le pule a matua.
E fa'amutaina ea le puipuiga?
O le faamutaina o le puipuiga e masani lava ona tumau ma e le aofia ai se faiga le tumau. Ae afai ua suia tulaga, e mafai ona talosaga le tamā ua leiloa i le faamasinoga ina ia “toe faafoi” lana vaavaaiga. O le mea moni, e tatau i le tama ona faʻaalia, i le taimi nei, e mafai ona ia tauaveina (tumau) le tiute mo le tausiga ma le tausiaina.
Puleaga
I le tulafono, e seasea maua e le tama le le maua o le pule faamatua. O le le lelei o fesootaiga i le va o matua e foliga mai e le o toe faia se faaiuga. Ua atili ai foi ona tatou iloa e tusa lava pe ua le toe iai se fesootaiga i le va o le tamaitiiti ma le isi matua, ae o loo faatumauina pea e le faamasino le pule faamatua; ina ia aua nei motusia lenei 'fusia mulimuli.' Afai e usitai le tama i uiga masani ma e naunau ma avanoa mo feutagaiga, o se talosaga mo le puipuiga toatasi e itiiti se avanoa e manuia ai. Ae afai, i le isi itu, ua lava faamaoniga e faasaga i le tamā e faatatau i mea leaga na tutupu e faaalia ai e lē o aogā le tiute tauave soofaatasi a mātua, o lona uiga e sili atu le taulau manuia o se talosaga.
iʻuga
E lē lava se faiā leaga i le va o mātua e aveesea ai le pule faamatua. O se suiga o le tausiga e iloagofie pe a iai se tulaga e saisaitia pe leiloa ai tamaiti i le va o matua, ma e leai se faʻaleleia i lenei mea i se taimi puʻupuʻu.
Afai e mana'o se tina i se suiga o le tausiga, e taua tele le auala na te amataina ai nei taualumaga. O le a va'ava'ai fo'i le fa'amasino i lona sao i le tulaga ma mea na ia faia e fai pule a matua galuega.
E i ai ni au fesili ona o lenei tusiga? Afai o lea, fa'amolemole fa'afeso'ota'i la matou loia aiga e aunoa ma se noataga. Matou te fiafia e fautua ma taʻitaʻia oe.