O se feso'ota'iga tumaoti i luga o se nofoaga tau alamanuia, uafu, lotoa po'o se paka pisinisi, i tulaga fa'aletulafono, o se tasi lea o mea e tolu i lalo o le Dutch Energy Act (Energiewet): o se faiga tapuni, o se laina tuusa'o po'o se fa'apipi'iina. O lena fa'avasegaga e fa'ai'uina ai tulafono: o se faiga tapuni e mana'omia le aloa'ia e le Netherlands Authority for Consumers and Markets (ACM) i lalo o le Mataupu 3.7, o se laina tuusa'o na'o se fa'asilasilaga i lalo o le Mataupu 3.9, ma o se fa'apipi'iga i tua atu o se feso'ota'iga e tasi e leai.
Ua fa'aaogaina le Tulafono o le Malosiaga talu mai le aso 1 o Ianuari 2026 ma ua suia ai le Tulafono o le Eletise 1998 ma le Tulafono o le Kesi. O le mea sa ta'ua muamua o le faiga tufatufaina tapuni (gesloten distributiesysteem) ua avea nei ma faiga tapunia (gesloten systeem). O konekarate tuai ma tulafono faatonutonu o nofoaga e masani ona fa'aogaina pea tuutuuga tuai ma numera o mataupu, o lea siaki ia mea fa'atusatusa i le Tulafono fou.
Lisi o mea
O le ā le faiga tapuni i lalo o le Tulafono o le Malosiaga?
O se faiga tapuni o se feso'ota'iga eletise po'o le kesi i totonu o se nofoaga fa'apisinisi po'o se pisinisi ua fa'atulagaina fa'ale-nofoaga, po'o se nofoaga e iai auaunaga fa'asoa, lea ua aloaia e le ACM i lalo o le Mataupu 3.7 o le Tulafono o le Malosiaga. E tautua i se vaega fa'atapula'a o vaega feso'ota'i, e itiiti ifo i le 1,000, ma i le mataupu faavae e leai ni aiga.
O loʻo iai le faiga ona o tagata faʻaoga i luga o ia nofoaga e fesoʻotaʻi faʻatekinolosi poʻo le faʻagaioiga, o lea e le fetaui ai le faiga atoa mo le au faʻagaioiga o le upega tafaʻilagi a le malo. O se faiga mama e le o se faiga e le faʻatonutonuina: e tatau i le ACM ona tofia le tagata faʻagaioiga i lalo o le Mataupu 3.6, ma e iai tiute faʻaletulafono a le tagata faʻagaioiga i vaega fesoʻotaʻi. O tuutuuga mo le faʻailoaina o loʻo talanoaina auiliili i la matou tusiga i le faʻailoaina o le CDS mai le ACM ma la matou tusiga i le taimi e agavaa ai se upega tafaʻilagi e avea o se faiga tapuni.
O le ā e tupu pe a lē iloa se feso'ota'iga?
E tatau i le pule o se faiga tufatufaina ona faʻamautinoa o loʻo faʻatautaia e se tagata faʻatautaia ua faʻamaonia pe ua aloaia o se faiga tapunia, ma ua tofia se tagata faʻatautaia (Mataupu 3.1(1) Tulafono o le Malosiaga). Afai e leai se tagata faʻatautaia ua tofia, e tatau i le pule lava ia ona galue o se tagata faʻatautaia ma faʻatino galuega faʻaletulafono (Mataupu 3.1(3)). O le iʻuga masani lea e manaʻo se tagata e ona le nofoaga e ʻalofia.
E faʻapefea ona e iloa le eseesega o se faiga tapuni, se laina tuusaʻo ma se faʻapipiʻiina?
E le tāua le igoa e tuʻuina atu e vaega i le fesoʻotaʻiga; o le faʻatulagaga moni ma le galuega e filifili ai. Faaaoga nei faʻamatalaga e tolu e fai ma suega:
- Faiga tapuni: o se feso'ota'iga tufatufaina mo ni vaega feso'ota'i se tele i luga o se nofoaga ua fa'amatalaina, ua aloaia e le ACM (Mataupu 3.6 ma le 3.7).
- Laini tuusa'o: tasi pe sili atu uaea e fesoʻotaʻi saʻo ai se faʻapipiʻiga gaosiga ma le tasi pe sili atu tagata faʻaoga mulimuli, pe ua vavaeʻese atoa pe ua fesoʻotaʻi i le grid e ala i le faʻapipiʻiga a le tasi vaega fesoʻotaʻi (Mataupu 3.9(1)). E tatau i le pule ona logoina le ACM i se taimi vave e mafai ai pe a uma ona faʻaaogaina, ma toe fai pe a uma soʻo se suiga taua (Mataupu 3.9(2)).
- faapipiiina: uaea ma masini e faʻaaogaina pe pulea e se tasi vaega fesoʻotaʻi, i tua atu o le nofoaga e fesiitaʻi ai lana fesoʻotaʻiga, mo lana lava faʻaaogaina, gaosiga poʻo le teuina (Matāʻupu 1.1).
E na'o le laina tuusa'o po'o se faiga tapuni e mafai ona tu'uina atu ai le eletise i aiga pe afai o tagata o lo'o a'afia ai e galulue mo, pe iai se mafutaga tutusa ma, le pule (Mataupu 3.7(1)(f) ma le 3.9(1)(b)).
Aiseā e tāua tele ai le fa'avasegaga?
E fuafua ai tiute o le fa'agaioiga, aia tatau a vaega e feso'ota'i, le avanoa o tagata fou ma le mafutaga ma le fa'agaioiga lautele o le upega tafa'ilagi. O se tagata e ona le 'upega tafa'ilagi e manatu o lo'o fa'agaoioia se feso'ota'iga i totonu e ono feagai ma tiute fa'asaga i tagata fa'aoga e le'i fa'atatauina i ai. I se isi itu, o se feso'ota'iga ua fa'ailogaina o se faiga tapuni e aunoa ma le ausia o le Mataupu 3.7 e ono fa'amalosia e le ACM.
O a suiga mo upega tafaʻilagi o loʻo iai nei i le aso 1 o Ianuari 2026?
I lalo o le Tulafono o le Eletise 1998, o faiga fa'asalalau tapuni e galulue fa'atasi ma se tuusaunoaga e fa'avae i luga o le Mataupu 15 o lena Tulafono. I lalo o le Mataupu 7.32 o le Tulafono o le Malosiaga, o sea tuusaunoaga e faitaulia, mo lona vaitaimi o totoe, o se fa'ailogaina i lalo o le Mataupu 3.7 ma se fa'ailoga i lalo o le Mataupu 3.6.
O le tulafono fesuia'i e tu'uina atu ai le taimi, ae le o le tumau. Siaki pe a mae'a lau tuusaunoaga ma saunia le talosaga mo le fa'ailoaina i le taimi talafeagai: e o'o atu i le ono masina le umi e faia ai se fa'ai'uga a le ACM, e mafai ona fa'alauteleina fa'atasi i le ono masina (Mataupu 3.54 o le Tulafono Fa'atonutonu o le Malosiaga). Toe iloilo konekarate, auala o lafoga ma tulafono fa'atonutonu o le nofoaga e fa'atatau i aiaiga fou nai lo le fa'apea o lo'o tausisia pea. Mo galuega fou, fa'avasega le feso'ota'iga i le la'asaga o le mamanu; o le toe fa'aleleia o se fausaga mulimuli ane e sili atu ona taugata.
O a tiute o le tagata e faʻagaoioia se polokalama tapuni?
E tatau i le tagata fa'agaoioia ona galue ma le talafeagai, manino ma e aunoa ma se fa'ailoga tagata pe a fa'atinoina ana galuega fa'aletulafono (Mataupu 3.24(1), e fa'atatau i faiga tapuni e ala i le Mataupu 3.104 o le Tulafono o le Malosiaga). O tiute autu nei:
- faia o se ofo, pe a talosagaina, mo le faʻaaogaina, pulega ma le tausiga o se fesoʻotaʻiga ma mo felauaiga i luga o le faiga (Mataupu 3.105(2));
- teena pe afai e le lava le gafatia o felauaiga, faatasi ai ma se mafuaaga talafeagai (Mataupu 3.105(3));
- o le totogiina o lafoga e faʻavae i luga o se metotia fuafuaina na lolomiina muamua e atagia ai le tau, manino ma e le faʻailoga tagata (Mataupu 3.114);
- tausia o se resitala o fesootaiga (Mataupu 4.6) ma le puipuia o faamatalaga faalilolilo a vaega e fesootai (Mataupu 3.77, e oo atu i le Mataupu 3.104);
- ofoina atu i vaega feso'ota'i ma se feso'ota'iga la'ititi se faiga fa'asea manino, faigofie ma taugofie (Mataupu 3.34 o le Tulafono o le Malosiaga).
O le umiaina o le nofoaga e lē faapea ai e mafai e le pule ona faagaoioia le atinae o le malosiaga i lana lava faitalia. O le taimi lava e aofia ai se faiga tapuni, o nei tiute faaletulafono a le malo e faatulaga ai konekarate tumaoti i luga o le nofoaga.
O a au aia tatau o se vaega e feso'ota'i?
I le avea ai ma se vaega e fesoʻotaʻi, e mafai ona e talosagaina se ofo mo fesoʻotaʻiga ma felauaiga, se teena talafeagai, ma tau o felauaiga e faʻavae i luga o se metotia ua lolomiina. E mafai ona e faʻamalosia nei aia tatau e ala i se faaseā i le ACM poʻo faʻamasinoga faʻalemalo.
E eseese ea ni fesili e uiga i le feso'ota'iga, felauaiga ma le sapalai?
Ioe. O le feso'ota'iga i le masini, felauaiga o le malosiaga i luga ma le sapalaiina o le malosiaga e se kamupani sapalai e fa'atonutonuina eseese, ma o se feeseeseaiga e taulimaina i se auala eseese e fa'atatau i le po o fea o mea e tolu e a'afia ai. I le avea ai ma se tagata fa'aoga mulimuli e te saoloto lava e filifili lau kamupani sapalai.
E tatau i le kamupani ona faaaloalo i lena filifiliga. Na faia e le Faamasinoga Apili a Arnhem-Leeuwarden se faaiuga e faapea, e tatau i se kamupani tumaoti ona amanaia le filifiliga saoloto a vaega ua fesoʻotaʻi i le kamupani e tuuina atu auaunaga, e ui lava e le faapea ai e otometi lava ona faamalosia ai o ia e faatulaga se numera EAN po o se fesootaiga ese (ECLI:NL:GHARL:2026:316). E le tatau ona faalagolago le avanoa i le polokalama i le faatauina mai o le malosiaga po o isi auaunaga e le o ni auaunaga fesoʻotaʻi mai le kamupani po o se kamupani e fesootai.
Aiseā e tatau ai ona e faamaumauina eseese le gafatia ua uma ona fa'akonekarate?
O le maualuga o le gafatia fa'apitoa o feso'ota'iga e le fa'amaonia ai le tutusa o le gafatia o felauaiga ua fa'amaonia. Afai e te fuafua e fa'aeletise le gaosiga po'o le fa'apipi'iina o le atina'e fa'atumuina o le eletise , e tatau ona ta'ua eseese i lau maliega feso'ota'iga ma felauaiga:
- le gafatia o fesoʻotaʻiga faʻapitoa;
- le gafatia fa'akonekarate o felauaiga mo le ave'esea ma le fafaga i totonu;
- le faʻagasologa ma le taimi e faʻatino ai le faʻateleina o le gafatia;
- o taunuuga o le sopoia o le gafatia ua fa'amaonia ua mae'a ona fa'akonekarate;
- le ta'iala o le vaevaeina pe afai e faigata ona maua le gafatia.
O ai e totogia le fa'amalosia o le upega?
E leai se tulafono a le Tulafono o le Malosiaga i lenei mea, o lea e filifili ai le metotia o le fuafuaina ma le konekarate. O se tupe teufaafaigaluega e aoga mo le faiga atoa e le mafai ona na o le totogiina atoa i se tasi vaega e fesoʻotaʻi i lalo o le tulaga faʻatulagaina o le tau o le Mataupu 3.114. Afai e te mauaina se talosaga tele mo tupe teufaafaigaluega, fesili mo le faʻamaoniga faʻapitoa, le umi e faʻamoemoeina o le tautua ma le tele e aoga ai isi tagata faʻaoga.
E fa'apefea ona a'afia e le upega tafa'ilagi lautele se faiga tapuni?
O se faiga tapuni e fesoʻotaʻi i le upega lautele, ma o le tele o faʻafitauli moni e tulaʻi mai i lena nofoaga e fesiitaʻi ai: le gafatia o felauaiga, le feʻaveaʻi o upega , le faʻalauteleina o le fesoʻotaʻiga ma le fafaga mai le gaosiga i le lotoifale. O le puleaina o le feʻaveaʻi i luga o le upega lautele e pulea e le tulafono o le faiga eletise (Systeemcode elektriciteit) na faʻaaogaina i lalo o le Tulafono o le Malosiaga.
Afai e le lava le gafatia i le nofoaga e fesiita’i ai, e tatau lava i le kamupani ona vaevaeina le gafatia i totonu i ni tuutuuga talafeagai, manino ma e le faailoga tagata (Mataupu 3.24(1) e oo atu i le Mataupu 3.104). O le teena o le gafatia e tatau ona faamaonia ma le manino (Mataupu 3.105(3)); e le lava le na o se faamatalaga lautele i le fegasoloa’iga.
E fa'apefea ona toe iloiloina lafoga ma tuutuuga lautele?
E lē fa’amaonia muamua e le ACM ni lafoga o le faiga tapuni, ae o le Mataupu 3.114 o le Tulafono o le Malosiaga e mana’omia ai se metotia o le fuafuaina ua lolomiina muamua e tau atu ai i ni lafoga e atagia ai tau, manino ma e lē fa’ailoga tagata. E mafai e se vaega e feso’ota’i ona talosagaina le ACM e fa’ata’ita’i le metotia po’o se lafoga; afai e le lava, e poloa’ia e le ACM se fetu’una’iga (Mataupu 3.114(2)). O la matou tusiga i lafoga o le faiga tapuni e aofia ai lenei mea i auiliiliga.
O tuutuuga ma aiaiga lautele o loʻo faʻataʻitaʻiina i lalo o le Tulafono Faʻa-Holani (BW). O se fuaiupu mamafa e le talafeagai e mafai ona faʻaleaogaina i lalo o le Mataupu 6:233 BW, ae o se kamupani e lolomiina tala faʻaletausaga pe faʻafaigaluegaina le 50 pe sili atu tagata e le mafai ona faʻaaogaina lena faʻavae (Mataupu 6:235 BW). O le mea lea, o tagata faʻaoga tetele tau alamanuia e faʻalagolago tele lava i mea o loʻo i totonu o le konekarate lava ia ma luga o tulaga faʻatulafonoina o le Tulafono o le Malosiaga.
E tatau ona e alu i le ACM poʻo le faamasinoga lautele?
O auala uma e lua e maua ma e le fa'aesea le tasi ma le isi. O se fa'aseā i le ACM i lalo o le Mataupu 5.4 o le Tulafono o le Malosiaga e fa'asaga i feeseesea'iga e uiga i tiute fa'aletulafono, e pei o le avanoa, lafoga ma le le fa'ailoga tagata. E faia e le ACM se fa'ai'uga i totonu o le lua masina, e mafai ona fa'alauteleina mo le lua masina, ma o lana fa'ai'uga e fa'amalosia (Mataupu 5.4(2)-(3)).
O le faamasinoga tau le va o tagata lautele e taulimaina feeseeseaiga faakonekarate, toe totogiina o aofaiga ua sili atu ona totogi, faaleagaina, faaleaogaina o fuaiupu ma le faamutaina. E le tuuina atu e le ACM ni faaleagaina, o lea a maeʻa se faaiuga lelei a le ACM e masani ona manaʻomia se tagi tau le va o tagata lautele (O le Mataupu 5.4(4) e taofia ai lena auala). I le tulaga o se motusia vave ona o se pili ua finauina, e mafai ona faia ni taualumaga fesoasoani faavaitaimi (kort geding) pe afai e iai se manaoga faanatinati moni.
O le ā e tupu pe a fa'atau atu le kamupani po'o le 'upega tafa'ilagi?
O tiute faaletulafono e fa'apipi'i i le tagata e fa'agaoioia le polokalama, po'o ai lava; e tatau i le ACM ona tofia se tagata e fa'agaoioia fou i lalo o le Mataupu 3.6, ma e ono a'afia ai le fa'ailoaina o suiga. Pe o le a tu'uina atu maliega o lo'o iai i le tagata e fa'agaoioia fou e fa'alagolago i le fausaga o fefa'ataua'iga.
I le fa'atauina atu o sea, e tumau pea le fa'alapotopotoga fa'aletulafono o lo'o faia le konekarate. I le fa'atauina atu o aseta, e le otometi lava ona fesiita'i konekarate; o le fesiita'iga o konekarate e mana'omia ai le galulue fa'atasi a le vaega e feso'ota'i (Mataupu 6:159 BW) se'i vagana ua tu'uina atu muamua le maliega. Afai e lamatia le gaumativa o le fa'agaoioiga, e tatau i vaega e feso'ota'i ona feutaga'i vave mo se puipuiga, e pei o se fa'amaoniga a le kamupani matua, se teuga tupe mo le tausiga po'o ni fa'atulagaga pe a le fa'aauau pea ona fa'agaoioia e se tausi mavaega le faiga.
O le ā e tatau ona e siakiina i le avea ai ma se tagata e faʻagaoioia se faiga tapuni?
- Ua sa'o lelei ea le fa'ailoaina, fa'ailogaina o le kamupani fa'afoe ma le vaitaimi o totoe o so'o se tuusaunoaga tuai?
- Pe ua lomiaina muamua le metotia o le fuafuaina o lafoga ma e mafai ona faʻamaonia tau uma?
- E talafeagai ea le teena o le gafatia pe a tusia i luga o ni faavae faapitoa maoti?
- Pe manino ma mafai ona puipuia au tuutuuga lautele ma fuaiupu o teuteuga?
- Ua e faatulagaina ea le faaauauina o le galuega pe a iai se faatau atu, toe faatulagaina, po o ni faafitauli tau tupe?
O le ā e tatau ona e siakiina i le avea ai ma se vaega e feso'ota'i?
- Ua e talosaga mo se fa'amaoniga o le aloaia ma le fa'ailogaina o le kamupani fa'afoe?
- Pe e vavae'eseina ea e lau maliega le gafatia o feso'ota'iga fa'apitoa mai le gafatia o felauaiga ua fa'akonekarateina?
- E te mauaina le metotia o le fuafuaina ma le fa'amaoniga o le tau pe a suia tau?
- Pe o fa'amaumauina tusitusia talosaga ma te'ena o agava'a?
- E te teuina ni pili, fesoota'iga ma fuafuaga o le gafatia mo se fa'asea a le ACM po'o se mataupu fa'amasino e ono tula'i mai?
- Pe ua e vave lu'ia lafoga e masalosalo i ai, ma ua e mafaufauina ni vaitaimi fa'atapula'a?
O a ni mea e mafai ona matou faia mo oe i feso'ota'iga tumaoti ma faiga tapuni?
E fautuaina e a matou loia o le malosiaga ia i latou e ona nofoaga, kamupani fa'agaoioia ma vaega e feso'ota'i i ai i le fa'atulagaga, fa'agaioiga ma feeseesea'iga e si'omia ai atina'e o le malosiaga ua tapunia.
- Matou te faʻavasegaina lau fesoʻotaʻiga o se faiga tapuni, laina tuusaʻo poʻo se faʻapipiʻiina i lalo o le Tulafono o le Malosiaga.
- Matou te saunia talosaga mo le faailoaina ma le tofiaina o le tagata faigaluega faapea foi ma le faasilasilaga o se laina tuusao.
- Matou te tusia ma iloilo maliega mo fesoʻotaʻiga ma felauaiga, auala e totogi ai lafoga ma tulafono faatonutonu o nofoaga.
- Matou te faila pe puipuia ni faitioga i luma o le ACM ma faia ni taualumaga fa’alemalo, e aofia ai ma se fesoasoani fa’avaitaimi.
- Matou te faʻatulagaina le fesiitaiga o se fesoʻotaʻiga i le faʻatauina atu poʻo le toe faʻatulagaina o se 'upega tafaʻilagi.
aotelega
- O se fesoʻotaʻiga tumaoti e tusa ai ma le tulafono o se faiga tapunia, o se laina tuusaʻo poʻo se faʻapipiʻiina; o le faʻatulagaga moni lava e filifili.
- O se faiga tapuni e manaʻomia le iloagofieina o le ACM (Mataupu 3.7) ma se faʻagaioiga ua atofaina (Mataupu 3.6); o se laina tuusaʻo e manaʻomia se faʻasilasilaga (Mataupu 3.9).
- O tuusaunoaga tuai o le Tulafono Eletise e faitaulia o se aloaia mo na o le vaitaimi o totoe (Mataupu 7.32).
- E tatau i le kamupani fa'agaoioia ona ofoina atu feso'ota'iga ma felauaiga, fa'amaonia le te'ena o totogifuapauina ma totogi tau i lalo o se metotia lolomiina ma iloilo ai le tau.
- E mafai e vaega e fesoʻotaʻi ona faitio i le ACM (Matāʻupu 5.4) ma o atu i le faamasinoga tau le va o tagata lautele mo tagi faakonekarate ma mea ua faaleagaina.
Soo fesili
E tutusa ea se feso'ota'iga tumaoti ma se faiga tufatufaina tapuni?
Leai. O le "Private network" e lē o se faaupuga faaletulafono. I lalo o le Energy Act, o se private network o se faiga tapuni (ua aloaia e le ACM i lalo o le Mataupu 3.7), o se laina tuusa'o (ua logoina i lalo o le Mataupu 3.9) po'o se fa'apipi'iga i tua atu o se feso'ota'iga e tasi.
O a mea ua suia e le Tulafono o le Malosiaga mo feso'ota'iga tumaoti o lo'o iai nei?
O le faiga tufatufaina tapuni ua ta'ua nei o se faiga tapuni ma e mana'omia le fa'ailoaina e le ACM. O se tuusaunoaga ua tu'uina atu i lalo o le Mataupu 15 o le Tulafono o le Eletise 1998 e faitaulia o se fa'ailoaina ma se fa'ailoga mo na'o lona vaitaimi o totoe (Mataupu 7.32 Tulafono o le Malosiaga).
E mafai e le tagata fa'aoga ona teena se feso'ota'iga po'o se fa'alautelega?
Pe afai e le lava le gafatia o felauaiga i lana faiga, ma e tatau ona fa'amaonia lelei le teena (Mataupu 3.105(3) Tulafono o le Malosiaga).
E mafai e le kamupani telefoni ona faatulaga ma le saoloto ana tau?
Leai. E tatau ona mulimulita'i tau o lafoga mai se metotia fuafuaina na lolomiina muamua e atagia ai tau, manino ma e le fa'ailoga tagata (Mataupu 3.114). E mafai e le ACM ona fa'atonuina se fetu'una'iga pe a uma se fa'asea.
O le ā e tupu pe a fa'atau atu le tagata fa'agaoioia?
O tiute faaletulafono e tumau pea i le faiga ma e tatau ona tofia se tagata e faagaoioia fou. I se faatauina atu o aseta, e na o le tuuina atu o lau maliega i le tagata faatau pe afai e te galulue faatasi (Mataupu 6:159 BW), sei vagana ua e malie muamua.