O le tulaga o vaega fesoʻotaʻi i luga o se faiga tapuni i lalo o le Dutch Energiewet

Paka fa'apisinisi ma se faiga tufatufaina tapuni

O se kamupani e fa'atuina o ia lava i luga o se paka fa'apisinisi ma lana lava upega eletise e le avea ma tagata fa'atau a Liander, Enexis po'o Stedin, ae o se vaega feso'ota'i i luga o se faiga tapuni (i le gagana Holani: gesloten systeem). Mo lana sapalai o le eletise, e fa'alagolago loa le kamupani i le tagata e fa'agaoioia lena faiga, e masani lava o le pule o le nofoaga, o se vaega e feso'ota'i ma le pule, po'o se tagata fa'agaoioia fa'apitoa o lo'o galue i lalo o se konekarate mo le paka. I le aso 1 o Ianuari 2026, na amata fa'amalosia ai le Energiewet (Holani Malosiaga Tulafono); o lenei Tulafono na suia ai le Elektriciteitswet 1998 (Electricity Act 1998) ma le Gaswet (Gas Act) ma talu mai lena taimi na fausia ai le fa'avae talafeagai mo faiga tufatufaina tapuni. I totonu o lenei tusiga, matou te fa'atulaga ai le tulaga o le vaega feso'ota'i e pei ona tatau ona iloiloina i lalo o le Energiewet, fa'atasi ai ma le gauai atu i le eseesega i le va o le feso'ota'iga, felauaiga, sapalai, va'ava'aiga ma le tulafono fesuia'i. O le fa'avae lautele o le faiga GDS o lo'o talanoaina i la matou tusiga aotelega i luga o feso'ota'iga tumaoti ma faiga tufatufaina tapuni.

O le ā ua suia i le Energiewet?

Talu mai le aso 1 o Ianuari 2026, ua suia e le Energiewet le Elektriciteitswet 1998 ma le Gaswet ma ua aumaia tulafono i luga o, faatasi ai ma isi mea, sapalai, fesoʻotaʻiga, felauaiga, vaavaaiga ma faiga tufatufaina tapuni i lalo o se faavae faaletulafono e tasi. Mo le vaega fesoʻotaʻi i luga o se GDS, e leʻi faʻaalia ai se motusia mai le taimi ua tuanaʻi, ae na faia ai se faavae faaletulafono fou e tatau ona iloiloina ai lona tulaga. Ua toe faatulagaina le tele o manatu ma malosiaga, ma mo faamoemoega faatino e taua tele le faasino i taimi uma i le aiaiga saʻo o le Energiewet nai lo le Elektriciteitswet 1998 ma le Gaswet ua soloia nei.

O se suʻesuʻega maeʻaeʻa e faʻavasega ai foʻi le va o sootaga faaletulafono eseese e pulea e le Energiewet: le sootaga i le va o le vaega fesoʻotaʻi ma le tagata tuʻuina atu, le sootaga i le va o le vaega fesoʻotaʻi ma le tagata faʻagaoioia o le polokalama, avanoa i fesoʻotaʻiga ma felauaiga, le puipuiga faʻakonekarate o nisi vaega o tagata faʻaoga mulimuli, le vaʻavaʻaia ma le faʻamalosia e le Pulega mo Tagata Faʻatau ma Maketi (ACM), ma le faʻaauauina o le polokalama ma le sapalai o le malosi. Mo polokalama tufatufaina tapuni, o sootaga lona lua ma le lona tolu e matua taua lava, e ui lava o le sootaga sapalai e mafai foi ona i ai ni taunuuga mo le vaega fesoʻotaʻi.

Muamua fa'amautu lenei mea: pe ua aloaia le faiga o se faiga tapunia?

I lalo o le Energiewet, e mafai e le ACM, pe a talosaga, ona iloa se faiga o se faiga tapuni, pe afai e ausia tuutuuga e faatatau i, faatasi ai ma isi mea, le faauigaga faafanua, le feso'ota'iga faatekinolosi po o le galuega faatino o le nofoaga, le aofaiga o vaega e feso'ota'i, le leai o ni tagata e faaaogaina i totonu o le aiga, ma le saogalemu ma le faatuatuaina o le faiga. A mae'a ona iloa, e tofia e le ACM se tagata faagaoioia i le talosaga. O le agavaa o se feso'ota'iga o se faiga tapuni e le o se mea otometi, e le o se fesili moni po o se fesili faatekinolosi: o se tulaga o le tulafono a le malo e tatau ona talosaga ma tuuina atu.

Mo le vaega e fesoʻotaʻi i ai, e sili atu lenei mea nai lo na o se faiga masani. O le aloaia ma le tofiaina o le kamupani e fuafua ai, faatasi ai ma isi mea, po o fea vaega e nafa ma tiute faaletulafono agai i vaega e fesoʻotaʻi i ai, po o fea tulafono tau lafoga ma tulafono manino e faʻaaogaina, ma po o fea auala e foia ai feeseeseaiga o loʻo avanoa. Afai e iai se masalosalo e uiga i le tulaga o le faiga o loʻo fesoʻotaʻi i ai se kamupani, e fautuaina e talosagaina le aloaia ma le tofiaina o le kamupani mai le ACM poʻo le kamupani lava ia.

Tuusaunoaga o loʻo iai nei: tulafono fesuiaʻi nai lo le suia otometi

Mo faiga tufatufaina tapuni sa iai muamua a’o le’i oo i le aso 1 o Ianuari 2026, o le Energiewet ua saunia ai le tulafono fesuia’i. O se tuusaunoaga tuai na tuuina atu i lalo o le Elektriciteitswet 1998, mo lona vaitaimi o totoe, ua taulimaina o se aloaia ma se tofiga o le tagata faagaoioia i lalo o le Energiewet. O lona uiga o se GDS o lo’o iai nei e le’i tuua e aunoa ma se faavae faaletulafono mai le aso e tasi i le aso e sosoo ai, ae e le faapea ai o le a faaauau pea galuega faapisinisi o lo’o iai nei e aunoa ma se suiga.

E mafai fo'i ona fa'aauau pea ona aoga fausaga ma aiaiga o lafoga o lo'o iai nei: o fausaga ma aiaiga sa fa'amalosia i le taimi lava lea a'o le'i amata fa'amalosia le aiaiga talafeagai a le Energiewet, e mafai, i totonu o le fa'atulagaga fesuia'i, ona manatu o ni metotia po'o ni aiaiga ua fa'amaonia. O le mea lea e taua ai mo le kamupani fa'agaoioia ma le vaega e feso'ota'i i ai ona fa'atalanoa i le aiaiga fesuia'i tonu a'o le'i manatu ua na'o le muta o fa'atulagaga tuai, pe fa'afeagai o lo'o fa'aauau pea ona fa'aoga e aunoa ma se suiga. O mea o lo'o maua e le lagolagoina le fa'ai'uga o lo'o iai se tulafono lautele e tasi e fa'aoga tonu lava le faiga fesuia'i tutusa i tuusaunoaga uma, fausaga o lafoga po'o tuutuuga o konekarate; e tatau ona iloiloina lenei mea i lea mataupu ma lea mataupu.

Feso'ota'iga, felauaiga ma le sapalai: fesili eseese e tolu

O se iloiloga ma le fa'aeteete o le tulaga o le vaega e feso'ota'i e mana'omia ai se eseesega manino i le va o fesili e tolu e masani ona fenumia'i i le fa'atinoina: o le fesili o le feso'ota'iga i le faiga, o le fesili o le felauaiga o le malosi i luga o lena faiga, ma le fesili o le sapalai o le malosi e se tagata sapalai. O le Energiewet e fa'atonutonuina nei mataupu ta'itasi, ma o taunuuga o se feeseeseaiga e mafai ona matua'i eseese e fa'atatau i le pe o lo'o a'afia ai le feso'ota'iga, felauaiga po'o le sapalai.

E manaʻomia le tagata e faʻagaoioia se faiga tapuni, pe a talosagaina, e faia se ofo mo le saunia, puleaina ma le tausiga o se fesoʻotaʻiga, ma mo le saunia o felauaiga o le eletise poʻo le kesi i luga o lana faiga. E mafai ona teena pe afai, i luga o ni mafuaʻaga talafeagai, e le lava le gafatia o felauaiga; e tatau ona faʻamaonia lelei lea teena. Mo le vaega e fesoʻotaʻi, o lona uiga e le lava le na o le faʻasino i le leai o se gafatia: atonu e manaʻomia le tagata e faʻagaoioia e tuʻuina atu se malamalamaʻaga i le tapulaʻa faʻapitoa, le gafatia o loʻo avanoa ma manaʻomia, ma le auala e vaevaeina ai le gafatia o totoe.

E tusa ai ma le sapalai, o le amataga o le saolotoga lea o le tagata faʻaoga mulimuli e faia se maliega ma se sapalai e filifilia e ia. Mo kamupani GDS o loʻo sapalai foʻi le malosiaga i latou lava pe o loʻo aʻafia faapisinisi i le nofoaga, o lona uiga e le mafai ona na o le tuʻufaʻatasia o le pulega o le polokalama i le tasi itu ma le sapalai poʻo isi auaunaga faapisinisi i le isi itu. O le avanoa i le polokalama, i le faatinoga, e le mafai ona faia i se tulaga faʻalagolago i le aveina o le malosiaga poʻo isi auaunaga e le fesoʻotaʻi ma le fesoʻotaʻiga mai le kamupani poʻo se vaega e fesoʻotaʻi ma ia.

Malosiaga felauaiga ua fa'akonekarate: fa'amaumau eseese le gafatia ua fa'akonekarate

O se mataupu e masani ona tulaʻi mai ai feeseeseaiga i le faʻatinoina o le manatu lea e tutusa le gafatia o fesoʻotaʻiga faʻatekinolosi ma le gafatia o felauaiga o loʻo avanoa i le konekarate. E le o lona uiga moni lena. O le tulafono o mataupu e faʻatatau i fesoʻotaʻiga lautele e faʻaalia ai o le tagata talosaga lava ia e fuafua le gafatia o felauaiga na faʻatulagaina ma ia faʻamaonia pe tutusa le ofo a le kamupani fesoʻotaʻiga ma lea. O lenei tulafono e faʻatatau i fesoʻotaʻiga lautele ma o lea e le o se tulafono tuusaʻo a le GDS, ae o le itu taua e tutusa lava le taua mo se GDS: o se gafatia maualuga o fesoʻotaʻiga faʻatekinolosi e le ofoina atu se faʻamaoniga o se gafatia maualuga tutusa o felauaiga na faʻatulagaina.

Mo kamupani o loʻo faʻaaogaina le eletise mo a latou gaosiga, pe manaʻo e faʻapipiʻi ni atinaʻe e faʻatumu ai le eletise, pe vaʻaia foʻi le faʻatupulaia o latou manaʻoga mo le malosi, e taua tele lenei eseesega. I le maliega o fesoʻotaʻiga ma felauaiga, e fautuaina e faʻamaumauina eseese: le gafatia faʻapitoa o fesoʻotaʻiga, le gafatia o felauaiga ua faʻamaonia mo le aveʻesea ma soʻo se fafaga, le faiga mo le faʻateleina o lena gafatia, taunuuga o le sili atu i ai, ma taʻiala e faʻaaoga pe a le lava le gafatia.

Le lava o le gafatia, fe'avea'iga ma fa'afitauli o tupe teufaafaigaluega

Faatasi ai ma le faateleina o le fenumiai i luga o le upega eletise a Holani, o le fesili o le vaevaeina o le gafatia ma le faafaigaluegaina i le faamalosia o le upega ua avea foi ma mea e sili atu ona taua i totonu o faiga tufatufaina tapuni. O mea o loo maua e le lagolagoina ai le faaiuga e faapea o le faiga tutusa o le puleaina o le fenumiai e faatatau i faiga tapuni uma e pei ona faatatau i le fesoʻotaʻiga lautele; o se faamatalaga faavasega faapena o le a faafaigofieina ai le moni faaletulafono. Peitai, e talafeagai e tatau i se tagata faagaoioia e faalagolago i le le lava o le gafatia ona faamaonia lenei mea ma le mautinoa, ma e le mafai ona vaevaeina le gafatia o totoe i se auala faafuasei pe na o le lagolagoina o vaega e fesootai.

E manaʻomia foʻi le taofiofia o faʻamatalaga mautinoa i le fesili poʻo ai e tatau ona faʻatupeina se faʻamalosiaga talafeagai o le upega eletise. E leai se tulafono lautele e faʻamaonia ai e le tatau ona tuʻuina atu tau o se faʻamalosiaga o se faiga i se vaega e tasi e fesoʻotaʻi; peitaʻi, e talafeagai le le mafai ona vaevaeina atoa se tupe teufaafaigaluega e manuia ai le faiga atoa, ma o lea la, o vaega uma e fesoʻotaʻi, i se vaega e tasi e aunoa ma se isi faʻamaoniga. O vaega e fesoʻotaʻi ma se talosaga tele mo tupe teufaafaigaluega e tatau ona fesili mo le faʻamaoniga faʻapitoa, le umi e faʻamoemoeina o le aoga o le tupe teufaafaigaluega, ma le tele e manuia ai isi vaega e fesoʻotaʻi mai ai.

Tau o lafoga, tuutuuga ma aiaiga lautele, ma le manino

O se eseesega tāua mai le fesoʻotaʻiga lautele, o le leai lea o ni lafoga faʻamaonia muamua e le ACM mo le faʻagaioiga o se faiga tapuni e pei o se faʻagaioiga masani o fesoʻotaʻiga. Ae ui i lea, e le faʻapea ai e mafai ona totogi fua soʻo se lafoga. E manaʻomia e le Energiewet le faʻavae o le lafoga i luga o se metotia faʻatatau na tusia ma lolomiina muamua e le faʻagaioiga, lea e iʻu ai i lafoga e atagia ai tau o le faʻatinoina o ana galuega ma matafaioi ma e manino ma e le faʻailoga tagata.

Mo le vaega e fesoʻotaʻi, o lona uiga o se tau maualuga e le o se mea e faia ai se faaiuga. O le fesili talafeagai pe o le tau e mafua mai i se metotia fuafuaina na iloa muamua, ma pe mafai ona faʻamaonia tau o loʻo i lalo e mafua mai i le faʻatinoga o se galuega faʻaletulafono. O se vaega e fesoʻotaʻi e masalosalo i le talafeagai o se tau e mafai ona fesili i le ACM e iloilo pe o le metotia fuafuaina poʻo le tau e ausia nei manaʻoga; peitaʻi, e le o le tulaga lea, e otometi lava ona toe faʻafoʻi e le ACM pe fetuʻunaʻi tau taʻitasi i mataupu uma. E mafai e le ACM ona fuafua e tatau i le kamupani ona fetuʻunaʻi lana metotia fuafuaina poʻo le tau pe a ia iloa e leʻi ausia manaʻoga faʻaletulafono; pe, ma o le a le tele, e mafai ona toe maua mai aofaʻiga ua uma ona totogiina, o se fesili faʻaopoopo i le tulafono faʻalemalo.

E tatau fo'i ona talafeagai, manino ma lē fa'ailoga tagata tuutuuga ma aiaiga lautele a le tagata e fa'agaoioia se faiga tapuni. Mo vaega e feso'ota'i ma se feso'ota'iga la'ititi o lo'o galulue i le fa'agasologa o se galuega po'o se pisinisi, e mafai fo'i ona fa'aoga aiaiga o le Tulafono Fa'a-Sivile a Holani i tuutuuga ma aiaiga lautele e ala i le fa'atusatusaga. E lē otometi lava ona fa'aoga le puipuiga lava e tasi i vaega tetele e feso'ota'i fa'apisinisi; e tatau ona iloiloina lo latou tulaga e fa'atatau i le maliega fa'apitoa, o le lafoga fa'atulafonoina ma tu ma aga fa'amalamalama, ma tulafono lautele o le tulafono o noataga. E tatau i se tagata e fa'agaoioia le fa'aogaina o se fuaiupu lautele o tuusaunoaga, o se fuaiupu teuteu e tasi le itu po'o se fuaiupu tau tatala ona mafai ona fa'amaonia le mana'oga fa'apisinisi ma fa'atekinolosi o le faia o lea mea; e lē otometi lava ona fa'aleaogaina sea fuaiupu e aunoa ma se toe iloiloga, ae e lē otometi fo'i ona aoga.

Fe'avea'i o le upega ma se vaitaimi talafeagai mo le feso'ota'iga

O mataupu fa'avae i luga o feso'ota'iga faitele e ofoina atu ni manatu taua mo le auala e tatau ona fa'avasega ai feso'ota'iga, felauaiga ma le fa'alauteleina o le upega tafa'ilagi mai le tasi ma le isi o se mataupu fa'aletulafono, e ui lava o lena mataupu fa'avae e le o se fa'avae tu'usa'o a le GDS. Mo se fa'ata'ita'iga, i mataupu fa'avae i luga o le fe'avea'i i luga o feso'ota'iga faitele, ua taofia ai o le fe'avea'i o upega tafa'ilagi ua fa'avaeina, e aunoa ma se isi mea, e le mafua ai se aia tatau i se fa'aopoopoga i le gafatia o felauaiga ua fa'amaonia, ma o se maliega mo feso'ota'iga ma felauaiga e tatau ona fa'amatalaina e tusa ai ma tulaga o le mataupu, lea e iai fo'i se sao o le gafatia moni o upega tafa'ilagi o lo'o avanoa.

Mo se faiga tapuni, o lona uiga o se auala tutusa, fa'akonekarate ma fa'amaoni e talafeagai: pe o se vaega e feso'ota'i e agava'a i se gafatia fa'apitoa e le mafai ona mafaufauina e tu'ueseese mai le gafatia o lo'o avanoa i luga o le faiga ma le auala o lo'o fa'amatalaina ai e le maliega lena gafatia. O se vaitaimi talafeagai mo le fa'atinoina o se feso'ota'iga o lo'o tumau pea o se itu taua o le iloiloga i lenei tulaga, e tusa lava pe le tutusa le vaitaimi tonu i tulaga uma o le GDS ma le mea o lo'o i luga o le feso'ota'iga lautele.

Tagi, le ACM ma faamasinoga tau le va o tagata lautele

Afai e faateteleina se feeseeseaiga, e lua auala e maua e le vaega e fesoʻotaʻi i ai, e le faʻateʻaina ai le tasi ma le isi. E agavaa le ACM e faia se faaiuga i se tagi mai se vaega e uiga i le auala e faatino ai e le kamupani ana galuega ma pule i lalo o le Energiewet, pe tausisia ana matafaioi faaletulafono. O sea tagi e taʻua o se talosaga mo se faaiuga; e faia e le ACM se faaiuga i totonu o le lua masina, ma o lana faaiuga e noatia, e aunoa ma le afaina ai o le avanoa e apili ai i le pulega. O lenei auala e talafeagai mo fesili e uiga i le tausisia o matafaioi faaletulafono, e pei o le avanoa, lafoga, manino ma le le faailoga tagata.

O faamasinoga fa'alemalo o le auala talafeagai lea mo feeseeseaiga fa'akonekarate, le toe totogiina o aofa'iga ua sili atu ona totogi, fa'aleagaina, le fa'aleaogaina po'o le le fa'aaogaina o fuaiupu fa'akonekarate, fa'amutaina, ma fuafuaga fa'avaitaimi fa'anatinati e pei o fa'agasologa fa'apu'upu'u pe a tula'i mai se fa'amata'u e motusia ai le feso'ota'iga. O le failaina o se tagi i le ACM e le afaina ai le avanoa e fa'aaoga ai isi fofo fa'aletulafono; o le auala a le ACM o lea e le o se auala fa'apitoa, ae o le ACM lava ia e le iloiloina tagi mo fa'aleagaina. O se vaega e mana'o e maua se toe totogiina po'o ni fa'aleagaina pe a mae'a se fa'ai'uga a le ACM e fa'apea o se tau e le ausia ai mana'oga fa'aletulafono, o le a, i se tulaga masani, e tatau ona aumaia se tagi fa'alemalo ese ma fa'amaonia le aofa'i o le tagi, le so'otaga mafua'aga ma le fa'aleagaina tuto'atasi. I le tulaga o se fa'amata'u e motusia ai le feso'ota'iga, mo se fa'ata'ita'iga ona o se pili finauina, o fa'agasologa fa'apu'upu'u e mafai ona ofoina atu se fofo, e ui lava o le a mana'omia fo'i e le fa'amasinoga i lena tulaga se naunautaiga fa'anatinati moni; o se mana'o mo se fa'amanino vave i le aoga o se suiga o le tau o le feso'ota'iga e masani lava e le lava mo lena fa'amoemoe.

Suiga o le kamupani fa'afoe: fa'atau atu, toe fa'atulagaina ma le gaumativa

O nofoaga tau alamanuia o loʻo i ai se faiga tapuni e masani ona fefaʻatauaʻi, toe faʻatulagaina pe faʻaliliu atu i se isi kamupani vaega. O matafaioi faʻaletulafono e fesoʻotaʻi ma le faiga, e pei o le noataga o fesoʻotaʻiga ma felauaiga ma le tau o lafoga ma le manino, i le mataupu faavae e faʻaauau pea ona faʻapipiʻi i le faiga e tusa lava poʻo ai e faʻagaoioia. Pe o le maliega fesoʻotaʻiga ma felauaiga o loʻo i ai nei e otometi lava ona faʻaliliu atu i se kamupani fou o se fesili faʻakonekarate eseʻese lea e faʻalagolago i le fausaga o fefaʻatauaʻiga ua filifilia: i se fesiitaiga o sea, o le vaega o loʻo faia konekarate e masani lava ona tumau pea le faʻalapotopotoga faaletulafono lava e tasi, ae i se fesiitaiga o aseta, o maliega e le otometi lava ona fesiitaʻi, ma o le fesiitaiga o konekarate e manaʻomia ai lona lava faʻavae faaletulafono ma, a leai se maliega muamua, o le galulue faʻatasi a le vaega e fesoʻotaʻi.

Afai e lamatia le kamupani e fa'agata lana pisinisi, e moni lava le lamatiaga i vaega e feso'ota'i: e ono lamatia le fa'aauauina o le pulega, tausiga ma le sapalai o le malosi, ae leai se aafiaga o le vaega e feso'ota'i i le tulaga tau tupe a le kamupani. Matou te fautuaina vaega e feso'ota'i i se tulaga fa'apenei e maua, i se taimi vave, se iloiloga o le saogalemu e mafai ona latou feutaga'i ai, e pei o se fa'amaoniga mai se kamupani matua, se tupe teu fa'asao mo le tausiga, po'o ni fa'atulagaga mo le tulaga e le fa'aauauina ai e se pule le pulega o le polokalama.

O le vaega e feso'ota'i i le avea ai ma se vaega e faia se konekarate: 'alo'ese mai le pa'u'ū i tua

O le puipuiga faaletulafono sili ona lelei e amata i le konekarate. O se kamupani ua faatuina i luga o se paka tau alamanuia ma se GDS e tatau ona iloilo ma le faaeteete le maliega o fesootaiga ma felauaiga a o lei sainia: pe manino ma faatapulaaina le faiga o lafoga, pe i ai ni faatulagaga mo le gafatia pe a tupu se faalauteleina, o a auaunaga ma faatulagaga o tali atu i mea sese, e aofia ai taimi tali atu, ma mea e tupu pe a tupu se faatauina atu o le fesoʻotaʻiga po o le nofoaga? E tatau foi ona gauai atu i le umi o le maliega ma le avanoa e alu ese ai: e le mafai e se vaega e fesoʻotaʻi, i le faatinoga, ona sui i se isi kamupani, o lea o le maliega e fuafua ai le mafutaga mo se vaitaimi umi.

O vaega ua iai nei e fesoʻotaʻi ma ua taliaina ni tuutuuga mamafa, e saoloto i latou e saili se toe feutagaʻiga pe talosagaina le ACM mo se iloiloga; o le malilie i se fuaiupu i le taimi na osia ai le maliega, e le taofia ai se iloiloga mulimuli ane e aunoa ma se isi mea. Peitaʻi, e fautuaina le vave gaoioi: o le umi e faʻaaogaina ai ma totogi ai se lafoga e aunoa ma se luʻitau, o le faigata foʻi lea o le talanoaga e uiga i le toe maua mai o aofaʻiga na sili atu ona totogi i le taimi ua tuanaʻi, i le mafaufauina o isi mea i vaitaimi faʻatapulaʻa ma le fesili pe mafai ona faʻauigaina le le faia o se gaioiga o se taliaina.

Lisi siaki masani

Mo le tagata e faʻagaoioia se faiga tapuni, e fautuaina e siaki pe o lata mai ma ua faatulagaina lelei le aloaia, faʻailogaina ma le tulaga fesuiaʻi o le faiga, pe ua lolomiina muamua le metotia o lafoga ma ua faʻamaonia ma le mautinoa, pe o faʻamoemoeina ma le mautinoa le teena o le gafatia i luga o ni faʻavae faʻapitoa, pe talafeagai ma manino tuutuuga ma aiaiga lautele ma fuaiupu teuteuga, ma pe, afai e tupu se faʻatau atu, toe faʻatulagaina poʻo se taufaʻamataʻu e motusia, ua vave ona gauai atu i le faʻaauauina o le pulega ma le sapalai.

Mo le vaega e fesoʻotaʻi, e fautuaina e talosagaina le faʻailoaina ma le tofiaina o le kamupani faʻatautaia, ia faʻamaumau le gafatia o felauaiga ua konekarate ese mai le gafatia o fesoʻotaʻiga faʻapitoa, ia fesili mo le auala e fuafua ai ma tau faʻavae pe a iai ni suiga o lafoga, ia faʻamaonia tusitusia talosaga mo le gafatia ma le teena, ia toe iloilo tuutuuga ma aiaiga lautele aʻo leʻi sainia, ma ia teuina pepa talafeagai e pei o pili, fesoʻotaʻiga ma le fuafuaina o le gafatia ma le faʻamoemoe e ono iai se faʻasea a le ACM poʻo ni faʻamasinoga faʻalemalo.

Soo fesili

O loʻo i lalo matou te taliina ni nai fesili e masani ona fesiligia ai i matou e vaega fesoʻotaʻi ma faʻagaioiga e uiga i le tulaga o le vaega fesoʻotaʻi i lalo o le Energiewet.

O le ā le faiga tapuni?

O se faiga tapuni o se feso'ota'iga malosiaga ese i totonu, mo se fa'ata'ita'iga, o se paka fa'apisinisi, o se lotoa pisinisi po'o se nofoaga fa'apisinisi. O le vaega e feso'ota'i i ai e le o feutaga'i tuusa'o ma se tagata e fa'agaoioia le faiga masani, ae o le tagata e fa'agaoioia le faiga tapuni. O lena tagata e fa'agaoioia e mafai, mo se fa'ata'ita'iga, o le pule o le nofoaga, o se kamupani vaega, po'o se vaega fa'apitoa.

O a aia tatau a se vaega faapisinisi e fesoʻotaʻi i lalo o le Energiewet?

O le vaega e fesoʻotaʻi i ai i le mataupu faavae e iai le aia tatau i le fesoʻotaʻiga ma felauaiga, i le tulaga e mafai ai ona maua le gafatia mo lenei mea. E le gata i lea, e tatau i le kamupani ona faʻaaogaina ni tau ma ni aiaiga talafeagai, manino ma e le faʻailoga tagata. O lenei puipuiga faʻaletulafono o loʻo iai faʻatasi ma le maliega; e le mafai e se konekarate ona faʻaleaogaina tulaga faʻatulafonoina maualalo o le Energiewet.

E mafai e le tagata fa'aoga ona fa'atulaga le feso'ota'iga i le fa'aaogaina o le malosiaga?

E lē mafai e se kamupani ona fa'atulaga le avanoa i le GDS e fa'atatau i le ulufale atu i se maliega sapalai po'o le taliaina o nisi auaunaga. O sea so'otaga e mana'omia ai se iloiloga fa'apitoa pe afai i le fa'atinoga e mafua ai ona fa'afitia se kamupani mai le ulufale atu se'i vagana ua taliaina fo'i isi auaunaga fa'apisinisi mai le kamupani po'o se vaega e feso'ota'i ma ia.

E mafai e le tagata fa'aoga ona teena se feso'ota'iga po'o se fa'alautelega?

E mafai lenei mea pe afai, i luga o ni mafuaaga talafeagai, e le lava le gafatia o felauaiga o loʻo avanoa, ae o le teena e tatau ona faʻamaonia moni. E mafai e le itu e fesoʻotaʻi ona fesili e uiga i le tapulaʻa faʻapitoa, le gafatia o loʻo avanoa, taunuuga o le talosaga, ma avanoa mo le faʻalauteleina poʻo le faʻamalosia. O le gafatia o totoe e tatau ona vaevae i luga o ni mafuaʻaga faʻamaoni, manino ma e le faʻailoga tagata; peitaʻi, e leai se faʻamaoniga o le a avanoa pea le gafatia.

O le a le eseesega i le va o le gafatia o fesoʻotaʻiga ma le gafatia o felauaiga?

E lē tutusa le gafatia fa'atekinolosi o se feso'ota'iga ma le gafatia o felauaiga o lo'o avanoa i le konekarate. I le maliega o feso'ota'iga ma felauaiga, e fautuaina ai le fa'amaumauina eseese: le gafatia o feso'ota'iga fa'atekinolosi, le gafatia o felauaiga ua fa'akonekarateina, le gafatia mo le ave'esea ma so'o se fafaga, le faiga mo le fa'alauteleina, ma taunuuga o le sili atu i ai. Mo kamupani e fia fa'aeletise, fa'apipi'i ni atina'e fa'atumuina pe fa'alauteleina lo latou gafatia gaosiga, e taua tele lenei eseesega.

O ai e totogia le fa'amalosia o le upega e mana'omia?

E faʻalagolago lea i le manaʻoga faʻapitoa, faʻatulagaga faʻakonekarate, ma le tele o le aogā o le tupe teufaafaigaluega i le tele o vaega fesoʻotaʻi. E tatau i le tagata faʻagaoioia ona mafai ona faʻamatalaina pe aisea e talafeagai ai se vaevaeina faapitoa o tau. O le tuʻuina atu o le tau atoa o se faʻamalosiaga o se faiga i se tasi vaega fesoʻotaʻi e aunoa ma se faʻamaoniga, aʻo manuia ai foʻi isi kamupani mai ai, e mafai ona luʻitauina; peitaʻi, e leai se tulafono faʻatulagaina e faʻapea e le faʻatagaina lava lenei mea.

E mafai e le kamupani telefoni ona faatulaga ma le saoloto ana tau?

Leai. E ui o se faiga tapuni e le o faatonutonuina muamua e le ACM e pei o se fesoʻotaʻiga lautele, e tatau i le kamupani, i lalo o le Energiewet, ona faʻaoga se metotia fuafuaina na lolomiina muamua lea e iʻu ai i tau e atagia ai le tau, manino ma e le faʻailoga tagata. E tatau i le vaega e fesoʻotaʻi ona mafai ona malamalama i le auala e faia ai le tau ma poʻo a tau e mafua ai.

O le ā se mea e mafai ona ou faia e uiga i se si'itia fa'afuase'i o le lafoga?

Muamua fesili i le tusi mo le fuafuaina fou o le tau, le faavae o le konekarate, tau o loʻo iai, le aso ma le auala o le lolomiina, ma taunuuga mo isi vaega e fesoʻotaʻi. Ona faʻamanino lea o soʻo se totogi na faia o loʻo faia i lalo o le tetee. Afai e iai se feeseeseaiga i le tausisia o tulafono, e mafai e le vaega e fesoʻotaʻi ona aofia ai le ACM; mo le toe totogiina, faʻaleagaina poʻo se poloaiga faʻafuaseʻi, e masani ona manaʻomia ni faʻamasinoga faʻalemalo.

E mafai e le ACM ona toe iloilo se tau o le polokalama tapunia?

E mafai e le vaega e fesoʻotaʻi ona talosagaina le ACM e toe iloilo le metotia o le fuafuaina poʻo le tau o lafoga e faʻatatau i manaʻoga faʻaletulafono o le toe iloiloina o tau, manino ma le le faʻailoga tagata. Afai e faʻamaonia e le ACM se soliga, e mafai ona latou fuafua e tatau i le kamupani ona fetuʻunaʻi lana metotia poʻo le tau o lafoga. O se tau e le talafeagai e le ACM e le mafai ona toe faʻamalosia; o le toe totogiina o aofaʻiga ua uma ona totogiina e masani lava ona tatau ona fai eseese i lalo o le tulafono faʻalemalo, ma e le o faʻaiuga uma a le ACM e mafua ai ona iʻu lava i se noataga e toe totogi.

O afea e tatau ai ona ou alu i faamasinoga a le malo?

O faamasinoga fa'alemalo o le nofoaga talafeagai lea e sailia ai e le itu e feso'ota'i se i'uga fa'aletulafono tumaoti, e pei o le fa'atinoina o le maliega o feso'ota'iga po'o felauaiga, toe totogiina o aofa'iga ua sili atu ona totogi, fa'aleagaina, fa'aleaogaina po'o le le fa'aaogaina o se fuaiupu fa'akonekarate, fa'amutaina, po'o se fa'atonuga po'o se poloaiga i fa'agasologa fa'apu'upu'u. E mafai ona fa'aogaina fa'atasi le auala ACM ma le auala fa'alemalo: e iloilo e le ACM le tausisia o tulafono fa'aletulafono, ae mafai e fa'amasinoga fa'alemalo ona fuafua taunuuga fa'akonekarate ma tau tupe o lena mea.

O a pepa e tatau ona ou teuina i le avea ai ma se vaega e feso'ota'i i ai?

Ia teuina, i le itiiti ifo, le aloaia po o le tuusaunoaga o le faiga tapunia, le maliega o fesoʻotaʻiga ma felauaiga, tuutuuga ma aiaiga lautele, pepa o lafoga ma teuteuga o lafoga, talosaga mo le gafatia ma lipoti faatekinolosi, inivoisi ma faamatalaga o le mita, fesootaiga e uiga i faaletonu, gafatia ma lafoga, ma faatulagaga e faatatau i le fesiitaiga po o le suiga o le tagata faigaluega. O nei pepa e taua mo se tagi a le ACM, faamasinoga faalemalo, ma le iloiloga o mea ua faaleagaina po o le toe totogiina.

O a aiaiga o le konekarate e tatau ona ua'i faapitoa i ai?

Ia gaua'i fa'apitoa i pule fa'atasi e teuteu ai lafoga, fuaiupu tau e le'i fa'atapula'aina, noataga fa'atapula'aina pe le manino, leai o se gafatia fa'amaonia o felauaiga, tali le manino i mea sese ma taimi toe fa'aleleia, se vaitaimi umi e aunoa ma se fa'atulagaga e alu ese ai, fesiita'iga otometi i se kamupani fou, feso'ota'iga i le sapalai po'o le lisiina, se noataga fa'afaigaluega e aunoa ma se tapula'a tau, ma le leai o ni fa'atulagaga e fa'atatau i le umiaina ma le tausiga. E tatau i se konekarate ona fa'amatalaina e le gata i mea e tu'uina atu i le amataga, ae fa'apea fo'i mea e tutupu i le tulaga o le fa'alauteleina, le lava, mea sese, fa'atau atu ma le gaumativa.

O le ā e tupu pe a fa'atau atu le tagata fa'agaoioia?

O noataga faaletulafono e fesoʻotaʻi ma le faiga tapunia i mataupu faavae e faaauau pea ona i ai pe afai e suia le kamupani. E tatau ona iloiloina eseese le tulaga faakonekarate. I se fesiitaiga o sea, o le faalapotopotoga faaletulafono muamua e masani lava ona tumau pea o le vaega o le konekarate; i se fesiitaiga o aseta, o le fesiitaiga o le konekarate e le otometi. E lelei i le vaega e fesoʻotaʻi ona siaki pe ua faaliliu aloaia lana maliega ma pe ua faatagaina le kamupani e sosoo ai e faaauau pea ona faaaogaina ia lava tau ma tuutuuga.

O le ā se mea e mafai ona ou faia pe a lamatia le kamupani ona o le gaumativa?

E mafai e se gaumativa ona i ai ni aafiaga i le pulega, tausiga ma le faaauauina o le sapalai o le malosiaga. O vaega e fesoʻotaʻi e fautuaina lelei e faia se iloiloga i se taimi vave pe ua faatulagaina se puipuiga, e pei o se faamaoniga mai se kamupani matua, se teugatupe tausiga, po o se faatulagaga mo le pulega le tumau. E taua foi le faamautuina po o ai e ana uaea, transformers, masini fuaina ma isi aseta taua.

iʻuga

E lē liua e le Energiewet se faiga tufatufaina tapuni i se fesoʻotaʻiga faitele, ae e liua i se faiga faʻatonutonuina ma se tulaga maualalo faʻaletulafono e iloagofie ai le avanoa, manino, leai se faʻailoga tagata ma le pulega faʻaeteete. O le vaega e fesoʻotaʻi i luga o se paka faʻapisinisi e tumau pea le faʻalagolago i le tagata faʻagaoioia, ae o loʻo i ai se seti moni o aia tatau: i le fesoʻotaʻiga ma felauaiga, i le tulaga o loʻo i ai le gafatia mo lenei mea; i tau ma aiaiga talafeagai ma manino; i le taulimaina ma le faʻaeteete pe a le lava le gafatia ma se suiga o le tagata faʻagaoioia; ma le avanoa i le ACM ma faʻamasinoga faʻalemalo. O le iʻuga tonu o se feeseeseaiga e faʻalagolago i taimi uma i le faʻavae faʻaletulafono, le ituaiga o fesoʻotaʻiga, le anotusi o le maliega, le gafatia moni o loʻo avanoa, ma le faiga na filifilia; o lea e seasea ona talafeagai ai faʻamatalaga faʻavasega ma mautinoa. O se vaega e malamalama i le faiga faʻaletulafono fou a le Energiewet, faʻatulagaina ana konekarate e tusa ai, ma vave galue pe a iai ni masalosaloga e uiga i le talafeagai o tau poʻo aiaiga, o loʻo i ai i se tulaga malosi tele pe a faʻatusatusa i le tagata faʻagaoioia. E iai sau feeseeseaiga ma le kamupani e faʻagaoioia le fesoʻotaʻiga i lau 'upega tafaʻilagi, e te manaʻo e iloilo lou tulaga faʻakonekarate o se vaega fesoʻotaʻi, pe o e mafaufau e faʻatulaga se faiga tapuni e avea ai oe ma se kamupani i lalo o le Energiewet? O matou loia o le tulafono o le malosiaga e fesoasoani i vaega fesoʻotaʻi ma kamupani i fautuaga ma faʻagasologa.

Mana'omia se Fesoasoani Fa'aletulafono?

fetaui Law & More mo ni taiala fa'apitoa i au mataupu fa'aletulafono. Ua sauni la matou 'au e tele gagana e fesoasoani.

Mataupu faʻapitoa

So'o se tasi e fia fa'agaoioia se faiga tapuni (i le gagana Holani: gesloten systeem) e mafai, talu ai o le

E matuā aogā tele pe agavaa se upega eletise po'o se upega kesi e avea o se faiga tapuni

Aotelega O loʻo iai le suiga o le tulafono o le eliina o minerale a Holani. O le Tulafono o le Mining (Mijnbouwwet) o loʻo avea ma faavae mo

Ia Fa'afouina Pea i Tulafono a Holani

Lesitala i la matou nusipepa mo ni malamalamaaga faaletulafono aupito lata mai, faʻafouga faʻatonutonu, ma fautuaga aoga.