O le avea ma se kamupani e tuʻuina atu le eletise i Netherlands ua faʻateleina ona tosina mai ai tagata fou o le maketi. Soʻo se tasi e fia tuʻuina atu le eletise i Netherlands e tatau ona muamua fuafua poʻo ai latou te tuʻuina atu i ai. O lena eseesega e faʻamaonia faaletulafono. O soʻo se tasi e tuʻuina atu le eletise poʻo le kesi i tagata faʻatau laiti, i le mataupu faavae, e noatia i se manaʻoga laisene i lalo o le Energy Act 2023. O lenei mea e aʻafia ai tagata faʻatau ma tagata faʻatau pisinisi laiti e iai se fesoʻotaʻiga e oʻo atu i le 3x80A mo le eletise poʻo le oʻo atu i le G25 mo le kesi. Soʻo se tasi e tuʻuina atu naʻo tagata faʻatau tetele e le manaʻomia se laisene sapalai, ae e tatau ona lesitala ma le ACM ma usitaʻia tulafono i le paleniina o tiutetauave.
E manaia le ulufale atu i le maketi, ae e fa'atonutonuina. O le suiga o le malosiaga, le tula'i mai o le gaosiga o le malosiaga i le lotoifale ma le fa'atupula'ia o le mana'oga mo le malosiaga lanumeamata ua sili atu ona manaia nai lo se isi lava taimi mo vaega fou e avea ma se kamupani e tu'uina atu le malosiaga. Ae o le ala e avea ai ma se kamupani e tu'uina atu le malosiaga e ala i se laisene sapalai ua fa'atulaga ai ni mana'oga maualuluga - e le gata i le tulafono, ae fa'apea fo'i i tupe ma fa'agaioiga. I totonu o lenei tusiga, Law & More e taiala oe i lea laasaga ma lea laasaga i le faagasologa atoa.
O le ā le kamupani e tu'uina atu le malosi?
O se kamupani sapalai eletise o se vaega e sapalai atu le eletise po'o le kesi i tagata fa'aoga mulimuli: tagata fa'atau po'o tagata fa'atau pisinisi. E fa'atau e le kamupani sapalai le eletise i le maketi si'isi'i pe gaosia lava e ia, ona fa'atau atu lea i le tagata fa'atau mulimuli e ala i se konekarate sapalai. O le kamupani sapalai fo'i o le vaega e tu'uina atu pili i le tagata fa'aoga mulimuli ma e nafa ma le totogiina o lafoga o le eletise ma le totogi fa'aopoopo a le ODE.
E ese le sapalai mai felauaiga. O le atina'e faaletino — le grid — o lo'o i lima o kamupani e fa'agaoioia grid e pei o Liander, Stedin po'o Enexis. E taua tele lenei eseesega, aua i le fa'atinoina e fuafua tonu ai po'o le a le matafaioi e fa'atino e se vaega maketi ma po'o a laisene ma resitala e mana'omia mo ia.
O afea e te manaʻomia ai se laisene?
I lalo o le Tulafono o le Malosiaga 2023 — lea na suia ai le Tulafono o le Eletise 1998 ma le Tulafono o le Kesi — e faʻasa ona tuʻuina atu le malosi i tagata faʻatau laiti e aunoa ma se laisene. O le manaʻoga o le laisene e faʻalagolago i fesili e tolu:
Muamua: e te tuʻuina atu sapalai i tagata faʻatau laiti pe i tagata faʻatau tetele? E manaʻomia se laisene mo le tuʻuina atu i tagata faʻatau laiti. Mo le tuʻuina atu naʻo sapalai i tagata faʻatau tetele e leai se manaʻoga mo se laisene, ae o loʻo i ai se noataga e lesitala i le ACM.
Lua: tou te tuʻuina atu le eletise, kesi pe o laisene uma e lua? E lua laisene eseese — tasi mo le eletise ma le tasi mo le kesi. Soʻo se tasi e fia tuʻuina atu laisene uma e lua e tuʻuina atu talosaga e lua. E mafai foʻi ona amata i le tasi o nei laisene e lua ma talosaga mo le laisene lona lua mulimuli ane.
Tolu: e te fa'aaogaina le upega tafa'ilagi a le lautele, pe o lau lava faiga? I le tulaga o le sapalai e ala i se faiga tufatufaina tapuni (CDS) — o se nofoaga fa'apisinisi po'o se nofoaga fa'apisinisi ua fa'amatalaina e pei o se paka pisinisi po'o se uafu — e ono fa'aoga tulafono mama. I le tulaga o le sapalai e ala i le upega tafa'ilagi a le lautele, e mana'omia lava se laisene i taimi uma.
O le talosaga mo le laisene i le ACM
O le Pulega a Netherlands mo Tagata Faʻatau ma Maketi (ACM) e tuʻuina atu le laisene sapalai e faʻavae i luga o le Mataupu 2.2 o le Tulafono o le Malosiaga. E le o se faʻatinoga pepa lenei. E faia e le ACM se iloiloga taua ma e mafai ona talosagaina nisi faʻamatalaga pe faʻatulaga se iloiloga. O le mea lea, o se talosaga mo se laisene o se suʻega talafeagai lea i luga o poutū e tolu.
O le poutū muamua o le malosi tau tupe. E tatau i le tagata talosaga ona faʻaalia o loʻo ia te ia le lava o tupe faavae e faʻataunuʻu ai ana noataga, e tusa lava pe i le lotolotoi o le fesuisuiaʻi o le maketi o le malosi. I le faʻatinoina, o tala faʻaletausaga, faʻamaoniga a faletupe, fuafuaga auiliili o le suavai ma le malamalama i le fuafuaga o le puipuiga o tupe e talosagaina. O vaega e le lava a latou puipuiga tau tupe e teena pe tatau ona tuʻuina atu ni puipuiga faaopoopo.
O le poutū lona lua o le faʻatuatuaina o faatonu ma pulega. E faia e le ACM se siakiina o talaaga. O faʻamaumauga tau solitulafono poʻo faʻamaumauga tau pulega talafeagai - aemaise lava i le vaega tau tupe poʻo le matata o faiga taufaasese i le malosiaga - e mafai ona poloka ai le talosaga.
O le poutū lona tolu o le tomai fa'atulagaina ma le tomai fa'atekinolosi. E tatau i le tagata talosaga ona i ai se ofisa lagolago o lo'o galue lelei, faiga mo le faitauina o mita ma le fa'agasologa o pili, ma se auaunaga fa'atau e ausia mana'oga fa'aletulafono. E tatau fo'i ona fa'atulaga pe fa'amaonia le sauniuni lelei mo le feso'ota'iga i le nofoaga autu o fa'amaumauga a le EDSN. E na'o le taimi lava e lelei ai le fa'atulagaga fa'aletulafono, ae fa'apea fo'i ma le fa'avae fa'atino, e maua ai se avanoa mo se talosaga.
Avea ma se kamupani e tu'uina atu le malosiaga: o le faagasologa o le talosaga i lea laasaga ma lea laasaga
So'o se tasi e fuafua e avea ma se kamupani e tu'uina atu le malosiaga i Netherlands e tatau ona faia ni sauniuniga tetele. I le fa'atinoina, e tolu i le ono masina le umi o le sauniaina o se talosaga. O i latou e fa'atauva'a i lenei mea e pipi'i i se faila e le'i mae'a pe teena se mea e ono mafai ona toe fa'aleleia. O le aofa'i o taimi e alu ai mai le sauniuniga i le sapalai moni e masani lava e ono i le iva masina.
O le laasaga muamua o le fuafuaina lea o le faʻataʻitaʻiga pisinisi. E te tuʻuina atu i tagata faʻatau, tagata faʻatau pisinisi pe o mea uma e lua? E te faʻatauina oe lava le malosiaga i le maketi, pe e te galulue faʻatasi ma se vaega e nafa ma le paleni (BRP)? E iai sau lava faila gaosiga, pe na o oe o se faioloa? O nei filifiliga e fuafua ai po o fea konekarate e te manaʻomia ma po o fea lamatiaga tau tupe e te tauaveina.
O le laasaga lona lua o le fa'atulagaina fa'aletulafono ma fa'atulagaga o le fa'alapotopotoga. E tatau i le kamupani tu'uina atu oloa ona avea ma se fa'alapotopotoga fa'aletulafono, e sili ai o se kamupani tumaoti po'o se kamupani fa'atapula'aina a le malo. O Mataupu tau le mafutaga, pulega ma le mafutaga ma so'o se kamupani vaega e tatau ona manino i le ACM.
O le laasaga lona tolu o le tusiaina lea o le fuafuaga faapisinisi ma le faamaoniga tau tupe. E fia vaai le ACM o le faiga faapisinisi e aoga ma e le faalagolago i tupe mai fafo e le o mautinoa. O se faiga moni o le tuputupu aʻe o tagata faatau, o se vaaiga o le tafega o tupe mo tausaga muamua e tolu ma se fuafuaga manino mo le faatauina o mea ia e manaomia.
O le laasaga lona fa o le sauniuniga faʻapitoa. E te manaʻomia se code EAN e fai ma vaega o le maketi, e tatau ona e fesoʻotaʻi i le nofoaga autu o faʻamaumauga a le EDSN mo le fuaina o faʻamaumauga ma fesuiaʻi savali, ma e te manaʻomia se vaega e nafa ma le paleni seʻi vagana ua e galue oe lava o se BRP. O nei elemene tonu lava ia e tele atu le taimi e faʻatino ai nai lo le mea e faʻamoemoeina e tagata talosaga.
O le laasaga lona lima o le tuʻuina atu aloaia lea i le ACM. A maeʻa ona maua, e iloilo e le ACM le atoatoa o le faila. Afai e misi ni pepa, e tuʻuina atu ia te oe le avanoa e faʻaopoopo ai le faila. A maeʻa ona talia le faila atoa, e faia e le ACM se faaiuga i totonu o le sefulutolu vaiaso.
Tiutetauave pe a uma ona tuʻuina atu le laisene
O le laisene e lē o le iʻuga lea, ae o le amataga lea o se seti o tiute faifai pea. I le avea ai ma se tagata tuʻuina atu laisene, ua noatia oe i le Tulafono o le Malosiaga ma tulafono faatonutonu maualalo e faʻavae i luga.
O se matafaioi autū o le tiute e sapalai atu: i le mataupu faavae, e tatau ona e sapalai atu le malosi i tagata faʻatau laiti uma e talosagaina. E le mafai ona teena pe faʻamutaina konekarate sapalai e aunoa ma se mafuaʻaga talafeagai. Afai e sui se tagata faʻatau i se isi sapalai, e tatau ona e galulue faʻatasi ma lenei mea. E tatau foʻi ona e totogia ma le saʻo le lafoga o le malosi ma le totogi faaopoopo o le ODE i le Pulega o Lafoga.
E le gata i lea, e faʻatatau foʻi tiute tauave o faʻamatalaga lautele. E tatau ona manino ma malamalama i tuutuuga o konekarate, e tatau ona ausia e pili manaʻoga faʻaletulafono, ma e tatau ona logoina tagata faʻatau i se taimi talafeagai e uiga i suiga o lafoga. E faʻatatau manaʻoga faʻapitoa o le manino i tagata tuʻuina atu oloa e fesuisuiaʻi lafoga. E tatau foʻi ona gauaʻi faapitoa i tulafono i luga o le tagata faʻatau puipuia - o se vaega o tagata faʻatau vaivai e fiafia i le puipuiga faʻaopoopo.
E vaavaaia e le ACM le tausisia o nei matafaioi uma ma e ono fa'asalaina pe a solia. I tulaga ogaoga, e ono soloia le laisene, a mae'a loa ona pulea e se kamupani fa'apitoa mo fa'alavelave fa'afuase'i tagata fa'atau.
Tulaga faapitoa: gaosi oloa, faalapotopotoga faapisinisi ma tagata e ona fanua
E lē gata o kamupani eletise masani e ono feagai ma le manaʻoga o le laisene. Soʻo se tasi e gaosia lava le eletise — e ala i paneta o le la, turbine matagi poʻo isi faʻapipiʻiga — ma sapalaiina lena eletise i isi vaega e manaʻomia foʻi se laisene sapalai i mataupu faavae.
Ae ui i lea, e iai tuusaunoaga. O le tuusaunoaga mo faiga tufatufaina tapuni (CDS) e faʻatatau i nofoaga ua faʻamatalaina e pei o paka pisinisi poʻo nofoaga o uafu lea e tuʻuina atu ai le malosiaga i se numera faʻatapulaʻa o tagata faʻaoga. E faʻatatau tulafono mama i tagata sapalai CDS.
O fa'alapotopotoga fa'apisinisi o lo'o tu'uina atu le eletise i o latou sui auai e le o aofia i le faiga masani o laisene, e fuafua i le tele ma le fausaga o le sapalai. E fa'apena fo'i i tagata e ona fale e tu'uina atu le eletise i tagata mautotogi e ala i a latou lava eletise. I le fa'atinoina, e le o taimi uma e manino ai le tuaoi: i le tulaga o le sapalai i tagata auai, tagata mautotogi po'o totonu o le fanua o le tagata lava ia, e mana'omia se su'esu'ega fa'aletulafono ma le fa'aeteete i mataupu ta'itasi. Law & More e fautuaina soo vaega o loʻo faʻagaoioia a latou galuega i lenei itu e le o mautinoa.
Mea sese masani i le talosaga
O le mafuaʻaga masani o le tuai poʻo le teena o le le lava o faʻamaoniga tau tupe. E suʻesuʻeina ma le faʻaeteete e le ACM pe mafai e se tagata talosaga ona tatalia le fesuisuiaʻi o tau. O se fuafuaga faʻapisinisi faʻafuaseʻi poʻo se fausaga faʻatupeina e soona faʻamoemoeina e vave ona oʻo atu ai i le tuai poʻo le teena.
O le isi mea sese masani o le fa'atauva'aina lea o le taimi e sauniuni ai fa'apitoa. O le feso'ota'iga i le EDSN ma le fa'atulagaina o le tiutetauave fa'apaleni e tele atu le taimi e alu ai nai lo le mea e fa'amoemoeina e le to'atele o tagata talosaga. E masani ona tupu le mea ua uma ona tu'uina atu se laisene ae e le mafai ona fa'aaogaina ona e le'i fa'agaoioia le filifili fa'apitoa.
O le itu lona tolu e tatau ona gauai atu i ai o le suega o le faatuatuaina o faatonu. E masani ona taulai atu vaega fou o le maketi i le tuputupu aʻe vave, ae o nisi taimi e tuai ona latou iloa e ono le pasia e se faatonu po o se tagata faia tulafono le suega ACM. O le vave siakiina o faamaumauga e puipuia ai mea e le fiafia ai i le faaiuga o le faagasologa.
Soo fesili
E manaʻomia ea se laisene pe afai ou te tuʻuina atu le eletise i tagata mautotogi i laʻu portfolio o meatotino?
E fa'alagolago lea i le fa'atulagaina tonu. I le tulaga o le sapalai e ala i lau lava upega eletise, e aunoa ma le fa'aaogaina o le upega eletise fa'asalalau lautele, e ono fa'aoga le tuusaunoaga mo faiga fa'asalalau tapuni. Afai e faia le sapalai e ala i le upega eletise lautele, e mana'omia se laisene i le mataupu faavae. O le agavaa e fa'alagolago tele i tulaga ma e mana'omia ai se iloiloga fa'aletulafono mo tulaga ta'itasi.
E mafai e a'u, i le avea ai ma se kamupani fou, ona talosaga mo se laisene sapalai e aunoa ma se faamaumauga lelei?
Ioe. E lē silasila le ACM i le aofaʻi o tausaga talu ona iai se kamupani, ae o le tulaga lelei tau tupe ma le agavaa faʻatulagaina i le taimi na talosaga ai. O se fuafuaga faʻapisinisi ua faʻamaonia lelei, tupe lava e lava ma faatonu e iai le poto masani e mafai ona faʻafetaui ai le leai o se faʻamaumauga lelei.
O le a le umi e alu ai a'o le'i mafai ona ou tu'uina atu le malosi?
Ia fa'ataga mo le itiiti ifo i le ono i le iva masina mai le amataga o le sauniuniga se'ia o'o i le taimi e sapalai moni ai. E faia e le ACM se fa'ai'uga i totonu o le sefulutolu vaiaso talu ona mae'a se faila atoa, ae o le sauniuniga lava ia e tolu i le ono masina. So'o se tasi e tuai ona taulimaina le feso'ota'iga fa'atekinolosi i le EDSN e ono fa'atuai pe a uma ona tu'uina atu le laisene.
E manaʻomia ea ona ou talosaga mo ni laisene eseese mo le eletise ma le kesi?
Ioe. O le Tulafono o le Malosiaga ua saunia ai laisene eseese mo le sapalaiina o le eletise ma le sapalaiina o le kesi. O se vaega e fia sapalaiina uma e lua e tuʻuina atu talosaga e lua. E faʻatagaina ona amata i le tasi o ia mea e lua ona talosaga lea mo le laisene lona lua mulimuli ane.
O a ni taunuuga pe afai ou te tuʻuina atu le malosiaga i tagata faʻatau laiti e aunoa ma se laisene?
O le sapalai e aunoa ma se laisene o se soliga lea o le Tulafono o le Malosiaga ma e mafai ona oʻo atu ai i se sala tupe faʻapulega mai le ACM. E le gata i lea, o konekarate e ono vaivai faaletulafono ma e iai le lamatiaga o le faaleagaina o le igoa lelei. Sa faʻamalosia malosi e le ACM i le taimi ua tuanaʻi faasaga i vaega na sapalai e aunoa ma se laisene, pe iloa pe le iloa.
E mafai e le ACM ona faaleaogaina se laisene mulimuli ane?
Ioe. E mafai e le ACM ona faaleaogaina se laisene sapalai pe afai e le faataunuuina e se kamupani sapalai ana matafaioi, feagai ma faigata tau tupe pe faia ni faiga taufaasese. I lena tulaga, e laa atu se kamupani sapalai faafuasei ma pulea mo sina taimi tagata faatau. O le faaauauina o tulaga tau tupe ma le tausisia o tulafono o le tulafono o le mea lea e taua tele tusa lava pe ua uma ona tuuina atu le laisene.
E manaʻomia se laisene pe afai ou te naʻo le tuʻuina atu o oloa i tagata faʻatau tetele?
Leai. Mo le sapalai faapitoa mo tagata faatau tetele — tagata faatau e sili atu le fesoʻotaʻiga i le 3x80A mo le eletise pe sili atu foi i le G25 mo le kesi — e leai se manaʻoga mo se laisene. Ae ui i lea, e tatau ona e lesitala o se tagata sapalai ma le ACM ma ia usitaʻia tulafono i le paleniina o tiutetauave. Soʻo se tasi e mulimuli ane manaʻo e auauna atu i tagata faatau laiti e tatau ona saunia le talosaga mo le laisene i se taimi talafeagai.
Ou te gaosia lava le malosiaga ma tuʻuina atu i isi — pe ou te manaʻomia foʻi la se laisene?
I le mataupu faavae, ioe. So'o se tasi e gaosia lava le malosiaga ma tu'uina atu i isi vaega e sili atu nai lo lo latou lava fa'aaogaina e noatia i le mana'oga o le laisene. E iai tuusaunoaga mo faiga tufatufaina tapuni ma se vaega mo kamupani fa'apisinisi malosiaga, ae o lo latou fa'aaogaina e fa'alagolago i mea moni patino. O se iloiloga fa'aletulafono muamua e taua tele i nei tulaga.
Faaiuga: avea ma se kamupani e tuʻuina atu le malosi i Netherlands
So'o se tasi e fia avea ma se kamupani e tu'uina atu le malosi i Netherlands e ulufale atu i se maketi fa'atonutonuina lea e feso'ota'i vavalalata ai le taliaina fa'aletulafono, le malosi tau tupe ma le sauniuni mo galuega. O le mana'oga o le laisene mo le tu'uina atu i tagata fa'atau laiti o le amataga autu lea, ae e mautinoa lava e le na'o le pau lea o le manatu e tatau ona gauai atu i ai. E tutusa lava le taua o se fuafuaga fa'apisinisi ua fa'amaonia lelei, se fa'atulagaga fa'apitoa mautu ma se sauniuniga moni mo matafaioi e fa'aauau pea pe a uma ona tu'uina atu le laisene.
O le ulufale manuia i le maketi o le mea lea e manaʻomia ai le sili atu nai lo na o se talosaga aloaia. O le tuʻufaʻatasiga tonu lava lea o auʻiliʻiliga faʻaletulafono, sauniuniga faʻapitoa ma le tausisia o tulafono e fuafua ai pe mafai e se kamupani sapalai fou ona faʻagaoioia ma le gafataulimaina e aunoa ma ni lamatiaga e le manaʻomia. Mo soʻo se tasi e fia avea ma se kamupani sapalai o le malosiaga, o le vave ona maua o taʻiala faʻaletulafono e faia ai le eseesega.
E faapefea Law & More mafai ona fesoasoani ia te oe
Law & More ua i ai le poto masani lautele i le fetaulaiga o tulafono o le malosi, tulafono fa'apisinisi ma mataupu fa'atonutonu. Matou te ta'ita'ia tagata fou i le saunia ma le tu'uina atu o le talosaga mo le laisene, fautuaina le fausaga fa'aletulafono o le kamupani ma tusia konekarate talafeagai — mai maliega fa'atau e o'o atu i konekarate sapalai ma fa'atulagaga i le paleniina o tiutetauave.
Law & More e mafai fo'i ona faia se gaioiga pe a iai se talanoaga ma le ACM po'o ni fa'agasologa i luma o le Trade and Industry Appeals Tribunal. Mo vaega i se vaega e le o mautinoa — e pei o le au gaosi oloa, fa'alapotopotoga fa'atasi, matai fale po'o le au fa'agaoioia o faiga tufatufaina tapuni — o lena ta'iala e masani ona matua'i talafeagai.
E te fia iloa po'o a au la'asaga mautu e avea ai ma se kamupani e tu'uina atu le malosiaga ma ulufale atu i le maketi o le malosiaga? Fa'afeso'ota'i la matou 'au loia o le malosiaga mo se fonotaga fa'atomuaga e aunoa ma se noataga.


