O a mea e mafai ona e faia i se fa'aaliga - ma o a mea e mafai ona faia e leoleo?

Fa'aaliga filemu i le malae o le a'ai fa'atasi ai ma tagata o lo'o uuina fu'a

O le aia tatau e fa'aalia ai se fa'aaliga e puipuia ai le sili atu nai lo le mea e te ono mafaufauina. Ae e le o se avanoa saoloto. O se ta'iala fa'aletulafono e ala i le fa'avae, tulafono tau solitulafono ma le mataupu aupito lata mai a le Fa'amasinoga Maualuga.

30 Me 2026 · 12 minute le taimi e faitau ai · e faʻavae i luga o faʻaiʻuga a le Faʻamasinoga Maualuga 2025–2026
Mataupu 9 o le Faavae • Mataupu 11 o le ECHR • Tulafono o Fonotaga Lautele • Faamasinoga Maualuga 2025–2026 • Faiga e puipuia ai le tau

Ua poloka se alatele. O se tram ua valiina i le vali. O se pulenuu ua savali mai ma se poloaiga faafuasei. O le tetee o se tasi lea o faaaliga vaaia o le olaga faatemokalasi - ma o se tasi foi o faaaliga e sili ona molia faaletulafono. O le a le tele o le puipuiga e ofoina atu e le tulafono i tagata e fai mai o latou nofoaga faitele? Ma o fea e amata ai le tulafono o solitulafono?

O le aia tatau faavae: o le puipuiga o le amataga lea

O le Mataupu 9 o le Faavae Holani e aloaia ai le aia tatau e faapotopoto ai ma faia ai ni faaaliga. O le Mataupu 11 o le Feagaiga a Europa i Aia Tatau a Tagata e puipuia ai le faapotopotoga filemu. E leai se tasi o nei mea e atoatoa, ae o le tapulaa mo tapulaa ua faatulagaina ma le loto i ai ma le maualuga: e mafai e le malo ona faatonutonuina le faagasologa — taimi, nofoaga, auala — ae le o le anotusi o le savali.

O le Tulafono o Fonotaga Lautele (Wet openbare manifestaties, WOM) e maua ai lenei aafiaga aogā. E faʻatagaina faʻatapulaʻaga mo naʻo le puipuia o le soifua maloloina, mo le lelei o feoaiga, poʻo le puipuia o le faʻalavelave. O se tulafono faʻale-malo e aunoa ma lena faʻavae faʻaletulafono e le mafai ona faʻatapulaʻaina ai se faʻaaliga. Na faʻamaonia manino e le Faʻamasinoga Sili lenei mea i le tausaga nei:

“O lea la, e le mafai ona fa’aaogaina lenei aiaiga e fa’atapula’aina ai le aia tatau e fa’aalia ai se fa’aaliga e pei ona ta’ua i le Mataupu 9(1) o le Fa’avae.”

Faamasinoga Sili 2026, ECLI:NL:HR:2026:483

E lē o se tuusaunoaga le tulafono tau solitulafono i le faʻaalia o faʻaaliga — ae e lē o se tuusaunoaga foʻi le faʻalavelave

O le aia tatau faavae e puipuia ai le auai i se faaaliga, ae le o gaioiga uma o loʻo i totonu. O loʻo tumau pea aiaiga masani o solitulafono: faiga sauā i nofoaga faitele (Mataupu 141 o le Tulafono o Solitulafono), lamatia ai feoaiga i luga o le auala (Mataupu 5 o le Tulafono o Feoaʻiga i Luga o Auala), le usitaia o se poloaiga aloaia (Mataupu 184 o le Tulafono o Solitulafono). Ae: o le faalavelave, le faigata ma le faalavelaveina le tumau o le olaga masani e le o se mafuaaga lea e tuu ai se tasi i fafo atu o le puipuiga o aia tatau faavae.

O le mea e tatau ona faia se faaiuga pe na faia e le tagata o loo aafia ai se “gaioiga e ta’usalaina” lava ia — o se gaioiga solitulafono a le tagata lava ia, e ese mai le faaaliga atoa. I le faaiuga o le valiina o le tram (Faamasinoga Sili 2025), sa faatagaina ai le moliaga ona sa mafua ai e le tagata gaoioi ni faaleagaina ae sa mafai foi ona ia faailoa atu lona manatu i isi auala. A aunoa ma se gaioiga e ta’usalaina a le tagata lava ia, o le puipuiga o le Mataupu 11 ECHR e tumau pea, tusa lava pe faalavelave leoleo.

E fa'apefea ona iloilo e le fa'amasinoga le fa'amalosia o solitulafono? O se suega e tolu la'asaga

  1. Pe filemu le fa'aaliga? O se fa'aaliga fa'atino ma ni fa'amoemoega fa'asauā e lē o aofia i le puipuiga a le Mataupu 11 ECHR. Afai e filemu le fa'amoemoega, o le puipuiga o le amataga lea.
  2. Pe ua faia ea e le tagata lava ia se gaioiga e ta'usalaina? Fa'aleagaina o meatotino, fa'asauāga faitele, poloka tele i luga o le auala e lamatia ai isi vaega — o nei mea e solia ai le puipuiga. O fa'alavelave masani e le solia.
  3. Pe tutusa le tali atu a le malo i le tulaga lautele? E iloiloina faatasi le aveeseina, pu'eina fa'apagota, aveesea o le sa'olotoga, molia ma fa'asalaga. O le taimi lava e lava ai ni fuafuaga e le lautele tele, o le a le talafeagai ai so'o se isi gaioiga.

O le laasaga lona tolu e matuā tāua tele. I faaiuga e lua mai le 2025 (ECLI:NL:HR:2025:1313 ma le ECLI:NL:HR:2025:1436) na taofia ai e le Faamasinoga Maualuga e faapea o galuega filemu — o se matagaluega ma se faletupe — e le o se mea e faamaonia ai itula e pu’e faapagota ai ma molia ai, aua o le aveeseina o le a lava lea. Afai e le tutusa le tali atu i le aotelega, e tatau ona le faaaogaina le aiaiga o solitulafono. I’uga: faasaolotoina mai isi moliaga uma.

O le aafiaga mata'utia: e le tatau i tulafono tau solitulafono ona fa'avaivaia le fa'aalia

I tua atu o le suega fa'atusatusa o lo'o taoto ai se mataupu fa'avae loloto: o le fa'asaina o se "aafiaga mata'utia" e le fa'atagaina. E le tatau i fa'asalaga fa'asolitulafono ona fa'avaivaia fa'atulagaina le naunau e fa'aalia. E sili atu lenei mea nai lo se iloiloga a le tagata lava ia - o se suega fa'ale-fa'avae pe o fa'avaivaia e le tulafono fa'asolitulafono le aia tatau fa'avae i lona totonugalemu.

Na faʻaaogaina ma le manino e le Faʻamasinoga Faʻaitumalo o The Hague lenei mea i le 2026 i mataupu e aofia ai teteega a le A12. O le filifili o se tasi i se puipui o le ana na paʻu aloaia i lalo o le Mataupu 184 o le Tulafono Faʻasolitulafono, ae i se gaioiga filemu e aunoa ma se faʻaleagaina, e le manaʻomia nisi moliaga (ECLI:NL:RBDHA:2026:12907). I se isi itu: o le poloka o le A12 i taʻavale, lea na poloka ai se taʻavale a le falemaʻi, e moni lava e mafai ona faʻasalaina - e sili atu i le tulaga o le faʻalavelave e taliaina mai se teteega (ECLI:NL:RBDHA:2026:12915).

Poloaiga fa'afuase'i: e sili atu mea e mana'omia e le pulenu'u nai lo le na'o le faanatinati

O se ata o se fale fono a le taulaga ma tagata tetee i ona luma, e faasino i le pulenuu
O a mea e mafai ona e faia i se fa'aaliga - ma o a mea e mafai ona faia e leoleo? 2

A tuʻuina atu e se pulenuʻu se poloaiga faʻafuaseʻi (Mataupu 175 o le Municipalities Act) nai lo le faʻaaogaina o le pule masani a le WOM, e faʻatatau i ai ni manaʻoga faʻapitoa. Amsterdam Na fa'ailoa ma le fa'aeteete e le Fa'amasinoga o Apili i le 2024:

“E tatau i le pulenuu ona tuʻuina atu i le poloaiga faʻafuaseʻi ni mafuaʻaga talafeagai, ma afai e mafai, e tatau ona faia muamua se sauniuniga faʻaeteete.”

Amsterdam Faamasinoga o Apili 2024, ECLI:NL:GHAMS:2024:3747

Afai e ta'u mai e le poloaiga fa'afuase'i na fa'aaogaina muamua meafaigaluega a le WOM ae e le o aliali mai lea mea i le faila o le mataupu, e le ausia ai le mana'oga o le subsidiarity. O le taunuuga i lalo o le tulafono fa'asolitulafono: fa'asa'olotoina o le moliaga i lalo o le Mataupu 184 o le Tulafono Fa'asolitulafono. O se puipuiga fa'aopoopo: o se poloaiga e fa'amutaina e fa'avae i luga o le Mataupu 7 WOM e na'o le Mataupu 11 WOM e mafai ona molia, ae le o le Mataupu 184 o le Tulafono Fa'asolitulafono. O le fenumiai e uiga i le fa'avae fa'aletulafono ua tele ina ta'ita'ia ai i fa'asa'olotoina i le fa'atinoina.

Fa'atonu: e le noatia i mea e fai e isi

O se fesili e masani ona fesiligia pe mafai ona fa'asalaina se fa'atonu mo amioga a tagata auai. O le tali: leai, e le fa'avae i luga o la latou matafaioi o se fa'atonu. Na fa'amaonia e le Fa'amasinoga Maualuga i le 2026 (ECLI:NL:HR:2026:115) o le fa'atinoina fa'atasi e mana'omia ai le galulue fa'atasi vavalalata ma le fa'amoemoeina, fa'atasi ai ma se sao o le mamafa talafeagai i le solitulafono fa'apitoa. O le i ai, tu'uina atu o le lagolago fa'apitoa po'o le puipuia fa'alaua'itele o se fa'aaliga e le lava. E na'o le tulaga o se gaioiga a le tagata lava ia e tula'i mai ai le noataga fa'asolitulafono - e pei o le le amana'iaina o se mana'oga a le WOM - po'o le i ai o se fa'atonuga manino o amioga fa'asolitulafono a isi.

I le faaiuga: o le tulafono tau solitulafono o se auala mulimuli, ae le o se tali muamua

O le mataupu faaletulafono a le Faamasinoga Maualuga ma faamasinoga maualalo i le va o le 2025–2026 ua tuuina mai ai se ata tutusa: o le aia tatau e faaalia ai se faaaliga o le amataga lea, o le WOM o le faavae masani lea mo tapulaa, ma o le tulafono tau solitulafono o le vaega faaiu lea. O le faalavelave ma le faalavelave o le tau lea o se faatemokalasi e faatauaina le aia tatau faavae. O le faaleagaina o meatotino, faiga sauā ma le lamatiaga matuia e solia ai lena puipuiga - ae tusa lava pe o lea, o laasaga taitasi i le filifili o le faamalosia e manaomia ai lona lava faamaoniga faavae.

Soo fesili

E mafai e leoleo ona aveese aʻu mai se faʻaaliga?

E lē na’o le fa’apea. E fa’atagaina le ave’esea pe a fa’atatau i le pule a le pulenu’u po’o le tulaga o se fa’alavelave moni. E tatau ona talafeagai le fuafuaga ma fa’avae i luga o mana’oga o lo’o fa’atulagaina i le Mataupu 2 o le WOM: soifua maloloina, feoa’iga po’o le puipuia o le fa’alavelave. O le ave’esea e aunoa ma ni mafua’aga talafeagai e le tusa ai ma le tulafono.

E mafai ona molia aʻu pe afai ou te le usitaia se poloaiga?

Pe afai e iai se faavae faaletulafono talafeagai o le poloaiga, e iloa ma sa faasino tonu ia te oe o se tagata. E le gata i lea, e iloilo e le faamasinoga tau solitulafono pe na tutusa le tali atoa - pu'eina, molia ma faasalaga tuufaatasi - ma le tutusa. I gaioiga filemu e aunoa ma se faaleagaina, e ono toilalo moliaga i le manaoga o le ECHR e tusa ai ma le le usitaia o tulafono, ma o le taunuuga o le a faasaolotoina ai mai isi moliaga uma.

E fa'asalaina ea i taimi uma le poloka o le auala?

E le o lona uiga. E iloilo e le faamasinoga pe sili atu le poloka nai lo le faalavelave masani o se faaaliga ma pe ua tula’i mai ni faaleagaina moni po o se lamatiaga i isi vaega. O se poloka umi i taavale i le ao, ma faalavelave ai auaunaga faafuasei, ua faasalaina. O se poloka le tumau e tagata tetee o loo nonofo e aunoa ma se faaleagaina na mafua ai, i mataupu talitutusa, ona faasaolotoina mai le moliaga.

E mafai e se pulenuu ona fa'asa se fa'aaliga?

Ioe, ae na'o luga o mafua'aga o lo'o lisiina atoatoa i le Mataupu 2 WOM ma a mae'a ona fa'ailoa atu. O le fa'asa o se fua fa'atatau o le filifiliga mulimuli. E iloilo ma le fa'aeteete e le fa'amasinoga mafua'aga, le fa'atusatusaga ma le lagolago. O se fa'asa lautele e aunoa ma se lagolago moni, i le fa'atinoina, e fa'aleaogaina.

O aʻu ea, i le avea ai ma se faʻatonu, e nafa ma mea e fai e i latou o loʻo auai?

Leai, e le fa'avae i luga o lau matafaioi o se fa'atonu. O le noataga fa'asolitulafono e mana'omia ai lou faia o se solitulafono oe lava pe na e fa'atonuina pe fa'afaigofieina se amioga fa'asolitulafono fa'apitoa a se isi tagata. O le na'o le fa'atulagaina, auai pe puipuia fa'alaua'itele le fa'aaliga e le lava mo le fa'atinoina fa'atasi pe fa'aosofia ai se fa'alavelave.

O le ā le “aafiaga mata’utia” ma aiseā e talafeagai ai i le tulafono?

E tupu se aafiaga mata'utia pe a fa'amalosia tagata e le fa'amalosia tulafono fa'asolitulafono po'o le taufa'amata'u o le moliaina. E iloilo e fa'amasinoga lenei mea pe a iloiloina fa'asalaga: o se tali fa'asolitulafono e mamafa tele pe fa'atinoina lautele e ono feteenai ma le Mataupu 11 ECHR, e tusa lava pe ua fa'amaonia aloaia le solitulafono. I mataupu talu ai nei e fa'atatau i le tau, o lenei puipuiga na mafua ai ona fa'asa'olotoina mai isi moliaga po'o ni fa'asalaga fa'aitiitia malosi.

E mafai ona ou tetee i le faaiuga a le pulenuu e uiga i la'u teteega?

Ioe. E mafai ona faila se tetee i le malo e faasaga i se faaiuga a le WOM, ona sosoo ai lea ma se apili i le faamasinoga faafoe. Talu ai e masani ona faia teteega a o lei faia le faagasologa faafoe, o le talosaga mo se fuafuaga le tumau (taofia o le faaiuga) o le fofo sili lea ona aoga i le faatinoga. O loo faaauau pea ona i ai se aia tatau e tusa lava pe ua maeʻa le teteega, mo se iloiloga o le tulafono mulimuli ane.

Mana'omia se Fesoasoani Fa'aletulafono?

fetaui Law & More mo ni taiala fa'apitoa i au mataupu fa'aletulafono. Ua sauni la matou 'au e tele gagana e fesoasoani.

Mataupu faʻapitoa

Se'i mafaufau i ni tulaga se lua. I le tulaga muamua, ua sola ese se tamaloa ina ua uma se gaoi, o se leoleo

E lē o se mea e faasāina ai le tauaveina po o le teuina o tupe i le fale. Ae o le tele o tupe e vave ona aveesea.

Ia Fa'afouina Pea i Tulafono a Holani

Lesitala i la matou nusipepa mo ni malamalamaaga faaletulafono aupito lata mai, faʻafouga faʻatonutonu, ma fautuaga aoga.