AI i le nofoaga faigaluega: o ai e ana mea e gaosia e le AI?

O mataitusi AI i tafatafa o se faiʻai pupula o le laupapa eletise, o loʻo faʻaalia ai le puleaina o mea na gaosia e le AI i le galuega.

E na'o le tulafono a Holani e iai le puletaofia i luga o anotusi na gaosia e le AI pe afai e faia e se tagata ni filifiliga fatufatua'i e iloa i le i'uga. O tusitusiga, ata po'o se code e gaosia e ChatGPT mai se fa'atonuga pu'upu'u ma e fa'aaogaina e le'i fa'asa'oina e le o se galuega puipuia, o lea e leai se tasi e anaina ma e saoloto tagata tauva e toe fa'aaogaina. Afai e fa'aopoopo e se tagata faigaluega ni mea fatufatua'i, o le puletaofia e tu'uina atu i le pule i lalo o le mataupu 7 o le Tulafono o Puletaofia a Holani (Auteurswet); fa'atasi ai ma se tagata faigaluega tuto'atasi po'o se tagata a'oa'o e tumau pea ma lena tagata se'i vagana ua fa'aliliuina e se pepa tusitusia.

O le tali puupuu lea, ma o le mafuaʻaga foʻi lea e le lava ai tuutuuga o le faʻaaogaina o se kamupani tuʻuina atu o le AI nai lo le mea e foliga mai. E naʻo le mea e umia e le kamupani e mafai ona tuʻuina atu; e le mafai ona faia se puletaofia e le aloaia e le tulafono a Holani, ma e le mafai ona faʻaleaogaina tulafono faʻamalosia i galuega a tagata faigaluega, aia tatau tau amio poʻo le fesiitaiga o aia tatau. O lenei tusiga o loʻo faʻamatalaina ai le auala e vaevaeina ai e le tulafono a Holani ma le EU aia tatau i galuega fesoasoani a le AI, le mea e lamatia ai le solia ma le faʻalilolilo, o a noataga o loʻo faʻamalosia e le Tulafono a le AI ma le GDPR i tagata faigaluega i le 2026, ma o a fuaiupu ma faiga faʻavae e faʻamautu ai le tulaga.

E agavaa ea galuega faatino a le AI mo le puletaofia?

E puipuia e le puletaofia a Holani galuega tusitusia, saienisi po'o faatufugaga e iai o latou lava uiga muamua ma e iai le fa'ailoga patino a le na faia. E fa'aogaina e le Fa'amasinoga o le Fa'amasinoga a le Iuni a Europa le tulaga lava e tasi i tuutuuga a le EU: e puipuia se galuega pe afai o le foafoaga fa'alemafaufau a le tusitala lava ia, lea e mana'omia ai filifiliga saoloto ma fatufatua'i. I le mataupu fa'aletulafono i lena suega, o filifiliga e fa'atonuina e galuega fa'apitoa po'o tulafono e leai se avanoa e fatufatua'i ai e pa'ū i fafo atu o le puipuiga. O se galuega na gaosia e se fa'ata'ita'iga e fa'avae i luga o se fa'atonuga pu'upu'u o le taunuuga lea o le faiga, ae le o filifiliga fatufatua'i a tagata, ma o lea e le atoatoa ai.

O le iʻuga moni e lē fiafia ai pisinisi: o le anotusi e lē aofia ai le puletaofia, o lona uiga e mafai e soʻo se tasi ona kopiina ma le saoloto, e aofia ai ma se tagata tauva e maua i luga o lau upega tafaʻilagi. E le pei o nisi pulega faʻaletulafono i fafo atu o le Iuni a Europa, e leai se vaega ese o le tulafono a Holani mo galuega faʻakomepiuta ma e leai se puipuiga faʻaopoopo mo le tagata na faʻagaoioia le masini. E leai foʻi se auala resitalaina, auā e tulaʻi mai le puletaofia i Holani pe leai foʻi.

O le mea e suia ai le auiliiliga o le tusitala moni lea a le tagata. O le filifilia mai ni nai suiga na faia, toe faʻaleleia le fausaga ma le faʻatulagaga, tuʻufaʻatasia o ni vaega i se atoaga ma lona lava faʻatulagaga, ma le faia o filifiliga faʻatonu e vaʻaia i le tusitusiga mulimuli e mafai ona maua ai se galuega puipuia, pe i le atoaga ua faʻasaʻoina pe i le sao o le tagata i ai. O le tele o le faʻatapulaʻaina o le sao o le tagata i le taliaina o se uluai ata, o le vaivai foi lea o le tulaga. Mo soʻo se mea e taua faʻapisinisi, o loʻo finauina ai se laʻasaga faʻasaʻo ua faʻamaumauina ma mo le tausia o se faʻamaumauga o ai na faia le mea, aua i se feeseeseaiga o le avega o le faʻaalia o le sao o le tagata fatufatuaʻi e paʻu i luga o le itu o loʻo fai mai le aia tatau.

E mafai e aia tatau e lua e tuaoi ona faʻatumuina se vaega o le va. O se tupe teufaafaigaluega tele i le mauaina, faʻamaonia poʻo le tuʻuina atu o se aoina o faʻamatalaga e mafai ona tosina mai ai aia tatau i faʻamaumauga i lalo o le Tulafono o Faʻamaumauga (Databankenwet), e tutoʻatasi mai soʻo se puletaofia i mea taʻitasi. Ma o mea e le puipuia e mafai lava ona puipuia faʻapisinisi e pei o se mea lilo tau fefaʻatauaʻiga, pe afai e teuina faalilolilo, o le mafuaʻaga tonu lea e sili atu ai ona taua le faiga faalilolilo o loʻo talanoaina i lalo mo le gaosiga o le AI nai lo tusitusiga masani.

O ai e umia aia tatau: pule, tagata faigaluega poʻo le tagata tutoʻatasi

Afai e tulaʻi mai se galuega puipuia, e vaevaeina e le tulafono Holani e tusa ai ma le sootaga nai lo le tagata na lolomiina le faʻamatalaga. O le Mataupu 7 o le Tulafono o Puletaofia ua faʻamaonia ai afai o galuega e faia i le auaunaga a se isi tagata e aofia ai le gaosia o nisi galuega, e taʻua le pule o le tusitala o na galuega, seʻi vagana ua malilie i ai vaega. O le tuutuuga o le gaosia o ia mea e paʻu i totonu o tiute e faia e le tagata faigaluega; o se ofisa maketi e tusia se kopi o le tauvaga ma se meafaigaluega AI e saʻo lava i totonu, ae o se tagata faigaluega faleteuoloa e tusia se tala i le afiafi e leai. O le Mataupu 8 ​​e aofia ai galuega na lolomiina e se faʻalapotopotoga faaletulafono e pei o lana lava e aunoa ma le taʻua o se tagata moni e avea ma tusitala, ma e iai se tulafono ese mo galuega na faia ina ua maeʻa le mamanu ma i lalo o le taʻitaʻiga ma le vaʻavaʻaia a se isi tagata.

I fafo atu o le galuega e suia le tulaga masani. O se tagata faigaluega tuto’atasi, se tagata a’oa’o e le o faigaluega, o se ofisa po’o se faufautua e taofia le puletaofia i mea latou te faia, ma e na’o le laisene e maua e le tagata o tausia se tagata pe afai e aofia ai i le tofiga. E mana’omia se pepa fa’amaonia o le fesiitaiga: o le mataupu 2 o le Tulafono o Puletaofia e mana’omia ai se pepa tusitusia mo lena fa’amoemoe, ma e le lava le fesuia’iga o imeli po’o se fa’asinomaga i le pili. O le sainia o lena pepa fa’amaonia a’o le’i amataina pe i le amataga o le tofiga, nai lo le mae’a ona tu’uina atu, e ‘alofia ai le tulaga faigata o lo’o umia ai e le kamupani tu’uina atu aia tatau i mea ua uma ona e lolomiina. E fa’apea fo’i i laisene fa’apitoa, lea e mana’omia ai fo’i se pepa fa’amaonia.

E tumau pea aia tatau tau amio i le tusitala tagata e tusa lava pe iai isi aia tatau tau tamaoaiga o loo iai. I lalo o le mataupu 25 o le Tulafono o Puletaofia, e mafai e le tusitala ona tetee i le lolomiina e aunoa ma le faailoa atu, suia o le igoa, ma suiga i le galuega; e le mafai ona faaleaogaina le aia tatau e tetee atu ai i le faaseseina po o le faaleagaina e ono faaleagaina ai le mamalu po o le igoa ta’uleleia o le tusitala, ae o isi aia tatau tau amio e mafai ona faaleaogaina e ala i se maliega. I le faatinoga e seasea ona aafia ai lenei mea mo kopi masani a pisinisi, ae e taua mo le mamanu, pueina o ata, fausaga o fale ma galuega tau fatufatuga lea na faaaogaina ai se meafaigaluega AI o se vaega o se faagasologa o le foafoaga a tagata. O a matou loia o meatotino tau atamai e feagai ma nei vaevaega ma fesili e faatatau i le lolomiina ma aia tatau tau ata e tula’i mai pe a foliga tutusa ata na gaosia ma tagata moni.

E mulimuli pateni i a latou lava manatu ma e le tatau ona manatu o loo malaga faatasi ma le puletaofia. O se tagata fatufatu i lalo o faiga pateni a Europa ma Holani o se tagata moni; e le mafai ona taʻua se faʻataʻitaʻiga o se tagata fatufatu. Afai e faia e se tagata faigaluega se mea fou i le taimi o tiute e aofia ai galuega fatufatu, o le aia tatau i le pateni e patino i le pule faigaluega i lalo o le Tulafono o Patents 1995 (Rijksoctrooiwet), ma e ono agavaa le tagata faigaluega i se taui talafeagai pe afai o lana totogi e le o atagia ai le mea fou. O le lamatiaga tele i le tusiaina o le AI o le faʻasalalauina nai lo le puleaina: o le faʻasalalauina o se seti o tagi poʻo se faʻamatalaga faʻapitoa i fafo atu o se liʻo faalilolilo aʻo leʻi failaina e mafai ona faʻaumatia ai mea fou, ma o mea fou pe a leiloa e le mafai ona toe faʻafoʻisia.

O a tuutuuga o le fausaga e mafai ona fa'amalieina ma le le mafai ona fa'amalieina

O tuutuuga o le faʻaaogaina o kamupani tetele o loʻo tuʻuina atu le AI e masani ona taʻua ai, e pei ona i ai i le va o le kamupani ma le tagata faʻaoga, o aia tatau i le galuega faatino e patino i le tagata faʻaoga, ma o le tagata faʻaoga e nafa ma faʻamatalaga na tuʻuina atu ma le auala e faʻaaogaina ai le galuega faatino. O na tuutuuga e masani ona i ai foʻi se taui mo le kamupani, o se aia tatau e taofia ai le teugatupe mo le solia o le faiga faʻavae o le faʻaaogaina, ma tulafono faʻapitoa mo fuafuaga faapisinisi ma faʻalapotopotoga pe mafai ona faʻaaogaina mea na ulufale mai e aʻoaʻo ai faʻataʻitaʻiga. E suia tuutuuga e aunoa ma se lapataiga, o lea o le lomiga e faʻalagolago i ai o le lomiga o loʻo faʻamalosia i le taimi o le faʻaaogaina, ae le o le lomiga o loʻo aoteleina i se pou i luga o le blog.

E tolu tapula'a e tatau ona fa'atinoina. Muamua, e na'o le mea o ia te ia e mafai ona fesiita'i e se kamupani tu'uina atu: afai e leai se puletaofia e aofia ai i le galuega faatino i lalo o le tulafono a Holani, e tu'uina atu e le fuaiupu se pusa gaogao. Lua, e leai se fuaiupu e fa'asa'olotoina ai le galuega faatino mai aia tatau a isi vaega; afai o mea na gaosia e toe gaosia ai le fa'aaliga puipuia, e fa'alatalata atu le tagata e umia le aia tatau i le vaega na lolomiina, ma o le taui fa'akonekarate e fa'aauau mo le kamupani tu'uina atu nai lo oe. Tolu, o tulafono fa'atulafonoina a Holani ma le EU e sili atu i tuutuuga e tusa lava po'o le a le filifiliga o le tulafono: o le tulafono o le puletaofia a tagata faigaluega, o le mana'oga o le pepa fa'amaonia mo fesiita'iga, o le vaega e le mafai ona fa'aleaogaina o aia tatau tau amio, ma le tulafono atoa o le puipuiga o fa'amatalaga.

O le fa'ai'uga fa'atino e faigofie lava. Ia galulue le aufaigaluega i teugatupe fa'apisinisi i lalo o le pulega a le kamupani nai lo o teugatupe tumaoti, ina ia avea le tagata e ona le teugatupe ma kamupani ma ia iai le fa'amaumauga o su'esu'ega; ia malilie i tuutuuga o le laisene ma auaunaga ma le kamupani e tu'uina atu le auaunaga po'o fea e teuina ai fa'amatalaga ma pe fa'aaogaina mea e ulufale mai mo a'oa'oga; ma fa'afetaui mea o lo'o ta'u mai e au konekarate faigaluega, maliega a konekarate ma tulafono fa'alotoifale e uiga i le puleaina o tupe ma mea o lo'o tu'uina mai e tuutuuga o le fa'avae.

Afai e solia e le gaosiga a le AI aia tatau a se isi tagata

O le lamatiaga e o faatasi ma le pule e le o manino lelei o le soliga lea, ma e pa'ū i luga o le lomitusi. Afai o tusitusiga na faia, o se ata po o se poloka o tulafono faatonutonu e toe gaosia ai se faaupuga puipuia mai se isi vaega i se tulaga e iloagofie, o le lolomiina o se toe gaosia ma se fesootaiga i le lautele lea e manaomia ai le faatagaga. E leai se puipuiga lautele o le tulafono a Holani mo le faaaogaina talafeagai; e faatapulaaina ma patino tuusaunoaga, ma e faauigaina ma le faatapulaa. O le aia tatau i upusii i le mataupu 15a o le Tulafono o Puletaofia e faatagaina ai upusii i se tulaga e pei o se faasilasilaga, iloiloga po o se tusitusiga faasaienisi, pe afai o le galuega na faasalalauina faaletulafono i tagata lautele, o le upusii e talafeagai, o le punaoa ma le igoa o le tusitala ua ta'ua, ma o aia tatau tau amio e faaaloalogia. E le aofia ai i lena mea se fuaitau na faia e mitiia filemu ai le faaupuga a se isi tagata.

O tuusaunoaga o tusitusiga ma faʻamaumauga na faʻaofiina i le Tulafono o Puletaofia e faʻatino ai le faʻatonuga a le EU i luga o puletaofia i le maketi numera tasi e aofia ai le suʻesuʻeina o mea e mafai ona maua faaletulafono, faʻatasi ai ma se tuusaunoaga lautele mo faʻalapotopotoga suʻesuʻe ma se tuusaunoaga lautele mo isi faʻaoga e ono taofia e i latou e umia aia tatau i se auala talafeagai e mafai ona faitauina e masini. O na tuusaunoaga e pulea ai le aʻoaʻoina o faʻataʻitaʻiga nai lo lau faʻaaogaina o le mea na maua, ae latou te faʻamatalaina pe aisea ua avea ai le finauga e uiga i mea ua foloina e se faʻataʻitaʻiga ma se finauga ola, ma pe aisea ua manaʻomia ai nei e le Tulafono o le AI ia i latou o loʻo tuʻuina atu faʻataʻitaʻiga lautele se faiga faʻavae mo puletaofia ma ia lolomiina se aotelega auiliili o anotusi na faʻaaogaina mo aʻoaʻoga.

E tatau ona gauai atu i ai le polokalama faakomepiuta. E mafai e le code ua gaosia ona toe gaosia ni vaega mai fale teuoloa tatala, ma o laisene tatala e iai tuutuuga: fa'ailoga, fa'asaoina o fa'asilasilaga laisene ma, mo laisene kopi, o se tiute e fa'aavanoa le puna o galuega na maua i lalo o tuutuuga tutusa. O lena tiute e mafai ona le fetaui ma se oloa fa'apitoa. O pulega fa'atino o le tutusa o code ma le su'esu'eina o laisene i le paipa fausiaina, o se tulafono e toe iloilo ai le code ua gaosia e se tagata atia'e ua faaigoaina a'o le'i fa'amaonia, ma le teuina o le vave ma le tala'aga o lomiga ina ia mafai ona fa'aalia le fatuina tuto'atasi pe a faia se tagi. Afai e tula'i mai se feeseeseaiga, e tutusa lava le tali ma so'o se isi feeseeseaiga IP, ma o la matou ta'iala i feeseeseaiga o meatotino tau atamai i Netherlands o lo'o fa'atulaga ai auala o lo'o avanoa.

O le fa'aalia o le igoa ta'uleleia e o fa'atasi ma le fa'aalia fa'aletulafono, ma e le toe fa'aleleia e ala i le manumalo. O mea na gaosia e iai fo'i tulaga lamatia moni: o fuainumera na fatuina, o upusii na fatuina ma fa'asinomaga e leai ni mataupu i se lipoti a le kalani e le o se fa'afitauli o le puletaofia ae o se fa'afitauli fa'apolofesa, ma o se la'asaga o le iloiloga e se tasi e mafai ona fa'amasinoina le anotusi o le pau lea o le pulea e maua ai.

Fa'atonuga, mea lilo tau fefa'ataua'iga ma le fa'alilolilo

E tāua mea o loʻo i totonu o le faʻataʻitaʻiga e pei lava o mea e maua mai. I lalo o le Tulafono o Mea Faalilolilo Tau Fefaatauaiga (Wet bescherming bedrijfsgeheimen), lea e faʻatinoina ai le faʻatonuga o mea faalilolilo tau fefaatauaiga a le EU, e puipuia faʻamatalaga o se mea faalilolilo tau fefaatauaiga pe afai e faalilolilo, e iai lona taua faapisinisi ona e faalilolilo, ma ua faia ni laasaga talafeagai e tausia ai lona faalilolilo. O le faapipiiina o se konekarate ata, se lisi o tagata faatau, se code punaoa po o se mea fou e leʻi lolomiina i totonu o se teugatupe a le tagata faatau AI e faigata ona fetuunai ma laasaga talafeagai, ma a leiloa le puipuiga e le toe foi mai. O fofo i lalo o le Tulafono, e aofia ai poloaiga ma mea ua faaleagaina, e faalagolago i le faia muamua o na laasaga.

E fa'apena fo'i i fa'amatalaga o lo'o e umia i lalo o se tiute o le fa'alilolilo i se tagata o tausia po'o se pa'aga. O se maliega e le fa'ailoa atu ai fa'amatalaga e masani ona fa'atapula'aina ai le fa'asalalauina i isi vaega, ma o le tu'uina atu o fa'amatalaga i se tautua AI i fafo e mafai ona fa'apea tonu lava, aemaise lava pe a fa'aogaina e le kamupani tu'uina atu ni fa'amatalaga mo a'oa'oga. O fa'atulagaga fa'apisinisi e le aofia ai le fa'aaogaina o a'oa'oga ma teuina fa'amatalaga i totonu o le European Economic Area e fa'aitiitia ai le fa'afitauli ae le aveesea ai le mana'oga e siaki le konekarate na e sainia ma lau lava tagata o tausia.

E mafai ona aogā ia fa'amatalaga fa'aosofia. O se faletusi fa'amatalaga fa'aosofia ua fa'aleleia, o se fe'au fa'atino ua fa'aleleia mo le tele o masina po'o se fa'atulagaga toe maua mai o se tomai fa'apitoa lea e mana'o tagata tauva e maua. Taulima i ai e tusa ai: teu i le pulega o avanoa, fa'ailoga o se mea lilo, ufiufi i le fa'alilolilo ma fuaiupu IP i maliega faigaluega ma konekarate, ma ia manatua o tagata faigaluega ua alu ese e ave mea latou te manatua, o le mafua'aga lea e sili atu ai le taua o se fuaiupu fa'alilolilo ua tusia lelei nai lo se fa'aupuga e uiga i mea fou. Pe a feso'ota'i le anotusi ma tagata faigaluega nai lo tagata o lo'o fa'aogaina, e fa'aoga fa'atasi tulafono i aia tatau ma tiute o le pule .

O mea e manaʻomia e le AI Act ma le GDPR mai tagata faigaluega i le 2026

E lua meafaigaluega a Europa e faʻatatau saʻo i le faʻaaogaina o le AI i le galuega ma e leai se filifiliga e fai. Ua faʻagasolo malie le Tulafono o le AI talu mai le 2024. O faʻasa i faiga e le taliaina ua faʻaaogaina talu mai le aso 2 o Fepuari 2025, ma o se tasi o ia mea o le faʻasa lea o le faʻailoaina o lagona o tagata faigaluega i le galuega i fafo atu o faʻamoemoega faafomaʻi ma le saogalemu, lea e faʻateʻaina ai se vaega o meafaigaluega mataʻituina o loʻo faʻatau atu pea e le au faʻatau. E faʻaaogaina foʻi le tiute e faʻalauiloa le malamalama i le AI i tagata faigaluega o loʻo galulue i nei faiga: e tatau i tagata faigaluega ona faia ni fuafuaga ina ia malamalama tagata o loʻo faʻaaogaina meafaigaluega i mea latou te faia ma mea latou te toilalo ai. Ua faʻaaogaina tiute mo i latou e tuʻuina atu faʻataʻitaʻiga lautele o le AI talu mai le aso 2 o Aokuso 2025, ma o tulafono manino i le mataupu 50 na faʻaaogaina i le aso 2 o Aokuso 2026, faʻatasi ai ma le tiute faʻapitoa o le faʻailogaina mo i latou e tuʻuina atu faiga e gaosia ai mea faʻapitoa ua tolopo i le aso 2 o Tesema 2026.

O le Mataupu 50 o le aiaiga e pa'i atu i le lolomiina i aso uma. E mana'omia ai le fa'ailogaina o anotusi na gaosia pe fa'a'ole'ole e le kamupani tu'uina atu o le AI i se tulaga e mafai ona faitauina e le masini, ia logoina tagata pe a latou fegalegaleai ma se faiga fa'a-AI, ma ia fa'ailoa atu e se tagata fa'atino o lo'o lolomiina tusitusiga na gaosia e le AI e fa'ailoa atu ai i le lautele i mataupu e fiafia i ai le lautele o le tusitusiga na gaosia fa'apitoa, se'i vagana ua toe iloiloina e se tagata ma e iai se tasi e nafa ma le fa'atonu. Mo se blog a le kamupani po'o se potu tala fou o se tulafono e mafai ona fa'atino: ia fa'ailoa atu i se tagata le fa'atonu ma ia mafai ona fa'aali atu. O matafaioi mo faiga e maualuga le lamatiaga na fa'atuai e le afifi numera omnibus, i le aso 2 o Tesema 2027 mo faiga o lo'o lisiina i le Annex III, lea e aofia ai le fa'afaigaluegaina ma le fa'aaogaina o le pulega a tagata faigaluega, ma i le aso 2 o Aokuso 2028 mo oloa o le Annex I; o le fa'atuai e fa'atatau i le taimi, ae le o anotusi, o na tiute.

E fa'aoga le GDPR i fa'amatalaga uma o lo'o i ai fa'amatalaga patino, ma e faia lea mea mai le taimi e tu'uina atu ai fa'amatalaga. O le pule o le pule mo lena fa'agasologa ma e mana'omia se fa'avae fa'aletulafono, se tapula'a fa'amoemoe, se vaitaimi e taofia ai ma se maliega fa'agasologa ma le kamupani tu'uina atu; o fesiitaiga i fafo atu o le European Economic Area e mana'omia se auala talafeagai e fesiita'i ai. O vaega fa'apitoa o fa'amatalaga, e pei o fa'amatalaga tau soifua maloloina i se tulaga o le HR, e mana'omia ai se tuusaunoaga i lalo o le mataupu 9 GDPR lea e seasea maua mo se fa'aoga faigofie. Afai e fa'aaogaina le AI mo fa'ai'uga e uiga i tagata, o le mataupu 22 e fa'atapula'aina ai fa'ai'uga e fa'avae i luga o le fa'agasologa otometi e maua ai ni a'afiaga fa'aletulafono po'o ni a'afiaga tutusa, ma o se iloiloga o a'afiaga o le puipuiga o fa'amatalaga o le a masani ona mana'omia mo le mata'ituina fa'apitoa po'o le iloiloga o le aufaigaluega.

E iai foʻi se vaega faʻa-Holani e faigofie ona galo. O se fuafuaga mo le mataʻituina poʻo le siakiina o le i ai, amioga poʻo le faʻatinoga a le aufaigaluega e manaʻomia ai le maliega a le aufono o galuega i lalo o le mataupu 27 o le Tulafono a Aufono o Galuega (Wet op de ondernemingsraden). O se faiga faʻavae mo le faʻaaogaina o le AI e faʻamaumau ai faʻamatalaga, fuaina le galuega faatino poʻo le iloiloina o le faʻatinoga e paʻu i totonu o lena faʻamatalaga, ma o se faiga faʻavae na faʻalauiloa e aunoa ma le maliega a le aufono o galuega e mafai ona luʻitauina. O le aofia ai o le aufono o galuega i le taimi muamua e vave atu nai lo le toe faʻaleleia o le faiga faʻavae mulimuli ane, ma e fetaui ma le faʻavae lautele o tiute o tulafono faigaluega a Holani i le aufaigaluega.

O fea e sese ai mea i le faatinoga

E fa mamanu e mafua ai le tele o feeseeseaiga e oo atu i se loia. O le muamua o le tusitusiga maketi ua lolomiina po o le mamanu lea e foliga mai e leai se puipuiga: e kopi e se tauva le tauvaga, ma ua iloa e le kamupani e leai se aia tatau e faamalosia ai aua e leai se filifiliga fatufatua’i faaletagata e mafai ona faaalia. O le fofo e puipuia nai lo le togafitia, ma e aofia ai le faasa’oina tusitusia ma, pe afai e iai le taua moni o le anotusi, o se faailoga tau fefaatauaiga po o se resitalaina o mamanu mo elemene e mafai ona resitalaina.

O le lona lua o le tuʻuina atu o le tautua tutoʻatasi e aunoa ma se pepa faʻamaonia o le tofiga. Ua totogi e le tagata faʻatau, lolomiina ma fausia i luga o le anotusi, ma na o le taimi lava e muta ai le mafutaga ona iloa ai lea e leʻi suia lava le puletaofia. Ona i ai lea o le tagata faʻatau i se tulaga malosi o le fefaʻatauaʻiga, ma ua faʻaalia le tagata faʻatau i aseta tonu lava na ia manatu na faʻatauina. O le suʻesuʻega tatau i se taʻamilosaga faʻatupeina poʻo se faʻatauga e suʻeina tonu lava lenei filifili o le puletaofia, o le mafuaʻaga lea e masani ona aliaʻe mai ai le va i le taimi sili ona leaga e mafai ai.

O le lona tolu o polokalama faakomepiuta ua gaosia ma o loʻo i ai se laisene tatala. O le matafaioi e faʻapipiʻi i vaega o le copyleft e ono le fetaui ma se faʻataʻitaʻiga tufatufaina faʻapitoa, ma o le faʻaleleia, pe a uma ona faʻapipiʻi le code, o le toe tusiaina pe feutagaʻi. O le suʻesuʻeina o laisene i le taimi e tuʻuina atu ai e tau ai se vaega itiiti o lena.

O le lona fa e aofia ai tagata nai lo aseta. O se tagata faigaluega na faʻaaogaina se teugatupe tumaoti, ave le faletusi vave i se tagata faigaluega fou pe lolomiina se pepa a le kalani e ala i se auaunaga i fafo e laga ai ni fesili e uiga i le faalilolilo, o le fuaiupu e le o se tauvaga po o se sootaga ma le sootaga faigaluega lava ia. O na tulaga e masani ona foia e ala i se maliega nai lo le faamasinoga, ma o se maliega o le maliliega e aofia ai foi le toe faafoiina ma le tapeina o meafaitino o le meafaigaluega lea mo ia. O le tuutuuga mo le feutanaʻi mai se tulaga malosi, o le toe fai, o pepa aloaia: o le fea teugatupe, o le fea meafaigaluega, o le fea faila, ma le mea na fai mai ai le konekarate ma le tulafono i le taimi lena.

Konekarate ma faiga faavae e fa'amautu ai le tulaga

O le puletaofia i anotusi ua gaosia e le AI ua fa'amautuina i pepa e tolu, ma e tofu lava ma se sootaga eseese. E tatau ona ta'ua i le konekarate faigaluega o aia tatau i galuega, polokalama faakomepiuta, mamanu, fa'amaumauga ma isi mea na fatuina i le fa'atinoina o tiute e patino i le pule, pe na fatuina ma meafaigaluega AI pe leai foi, ma e tatau ona fa'amaumauina le maliega i le suiga o ia mea i le tulaga e fa'atagaina ai e aia tatau tau amio. E tatau fo'i ona fa'amalosia le tagata faigaluega e fa'aoga na'o meafaigaluega ua fa'amaonia ma tala tupe a le kamupani ma ia usita'ia tulafono fa'alilolilo i luga o fa'atonuga. O pule faigaluega e manana'o i lena matafaioi ia i ai ni nifo e mafai ona fa'apipi'i i le fa'avae o amioga fa'aletulafono, ma e mafai ona i ai se fuaiupu fa'asalaga i le konekarate faigaluega , pe afai e ausia mana'oga fa'aletulafono mo se fuaiupu fa'apea.

O konekarate ma tagata faigaluega tuto'atasi, ofisa ma tagata faigaluega faataitai e mana'omia se tofiga i se pepa sainia e aofia ai aia tatau o lo'o iai nei ma le lumana'i i mea e tu'uina atu, fa'atasi ai ma se fa'amaoniga e le solia e le anotusi ia aia tatau a isi vaega ma se taui mo tagi e fa'apea. Fesili manino pe na fa'aaogaina meafaigaluega AI, mana'omia le fa'ailoaina o vaega tatala-punaoa i le code, ma toe sainia a'o le'i faia le totogi muamua; o se fesiitaiga na malilie i ai pe a uma ona tu'uina atu e tu'ua ai se taimi e umia ai e le sapalai ia aia tatau, ma o se tagata faigaluega faataitai e galue e aunoa ma se fa'atulagaga tusitusia o le va e sili ona taatele.

O le pepa lona tolu o le faiga fa'avae fa'alotoifale o le AI. E tatau ona ta'ua ai meafaigaluega ua fa'amaonia ma fa'asa ai tala tumaoti mo galuega a le kamupani, ta'u mai mea e le tatau ona fa'aofiina i totonu o se fa'amatalaga, mana'omia se tagata su'esu'e ua tofia a'o le'i lolomiina pe tu'uina atu, fa'atulaga se tulafono o le teuina o fa'amatalaga mo fa'amatalaga ma ata tusi e fetaui ma tulafono o le teuina i isi vaega o le fa'alapotopotoga nai lo se vaitaimi fa'afuase'i, ma tu'uina atu le tiutetauave mo le fa'afouina o le lisi o meafaigaluega. Ia fa'apu'upu'u ina ia mafai ona faitauina, ma fa'afetaui ma faiga fa'avae o le fa'alilolilo, le le fa'alaua'iteleina ma le saogalemu ua uma ona fa'amalosia. Pe a pa'i atu le faiga fa'avae i le mata'ituina, ia aofia ai le aufono o galuega. Ma pe a iai ni taunuuga e feagai ma le aufaigaluega, siaki tiute lautele o tagata faigaluega i lalo o le tulafono a Holani a'o le'i fa'amalosia.

'Au fa'avaomalo: o fea tulafono ma o fea fa'amasinoga

O fesili e uiga i le puletaofia e lē o taimi uma e pa'ū i lalo o le tulafono a Holani. O le puletaofia e fa'aitumalo, ma o le puipuiga o se galuega i se atunu'u e fa'amasinoina e le tulafono o lena atunu'u, ae o le mafutaga fa'akonekarate i le va o vaega e pulea e le tulafono na latou filifilia pe, a leai se filifiliga, e pulea e le tulafono e mulimuli mai i tulafono o fete'ena'iga a Europa. O mafutaga faigaluega e iai a latou lava tulafono puipuia e lē mafai ona fa'aleaogaina e se filifiliga o le tulafono, o lea la, o se fuaiupu tofia e aoga i lalo o le tasi faiga e ono avea pea ma tulafono fa'amalosia i le atunu'u e masani ona galue ai le tagata faigaluega.

O nisi o pulega fa'aletulafono i fafo atu o le Iuni a Europa e ese le latou va'aiga i mea e gaosia e masini, ma o se 'au e salalau solo i le tele o atunu'u e mafai ona i'u ina maua le galuega tutusa e puipuia i le tasi nofoaga ma saoloto i le isi nofoaga. O se mafua'aga lea e fa'amatala manino ai nai lo le fa'amoemoe mo le mea sili: malilie i le tulafono fa'atonutonu ma le fono i au konekarate ma konekarate ma tagata fa'atau oloa, fa'aaoga le tulaga sili ona faigata i lau faiga fa'avae ina ia aoga i soo se mea, ma fa'amaumau po'o ai na faia le mea ma le mea o fea. Mo vaega o kamupani, o se laisene i totonu o le vaega po'o se fausaga o le tofiaina e taofia ai aia tatau i le mea e mana'omia ai e le pisinisi. O le maliega a tagata e umia sea ma pepa fa'apisinisi e feso'ota'i i ai e tatau ona atagia ai lena fausaga pe a avea le IP ma se aseta taua a le kamupani.

O le a le isi mea e fai

Amata i se fa'amaumauga: o 'au e fa'aaogaina a latou meafaigaluega, o a tala, o a galuega faatino, ma mea ua uma ona lolomiina. Ona fa'amautu lea o avanoa fa'akonekarate i lenei fa'asologa: konekarate faigaluega ma le fuaiupu AI, le pepa o tofiga mo konekarate uma ma tagata a'oa'o faigaluega ua uma ona tu'uina atu meafaitino, ma tuutuuga a le fa'atau oloa mo meafaigaluega e te teuina. Fa'aopoopo se la'asaga iloiloga a'o le'i lolomiina, se su'esu'ega tutusa ma le laisene mo le code, ma se fa'amaumauga o fa'amatalaga ma ata mo so'o se mea taua fa'apisinisi. Mulimuli ane, siaki pe o lau fa'aaogaina e pa'ū i se vaega e va'aia eseese e le Tulafono AI, aemaise lava i le fa'afaigaluegaina ma le pulega o le aufaigaluega, ma pe tatau ona aofia ai le aufono o galuega.

O le puletaofia i luga o anotusi e gaosia e le AI, i le iuga, e faʻamautuina e ala i le faiga, ae le na o se fuaiupu: o le sao o le tagata i le foafoaga e mafua ai se aia tatau, o pepa aloaia e faʻamaonia ai, ma o le faalilolilo e puipuia ai anotusi e leai se aia tatau. Mo fesili e uiga i le puletaofia i luga o anotusi ua lolomiina, o a matou tusiga e uiga i le puletaofia i ata ma le taimi e faʻasalalau ai anotusi e feagai ma tulaga e lua e masani ona tulaʻi mai.

Law & More fautuaina tagata faigaluega, ofisa ma kamupani tekonolosi i le puleaina o galuega fesoasoani a le AI, i faiga faavae a le AI ma le auai o le aufono a le aufaigaluega, ma i konekarate ma tagata faigaluega, tagata faigaluega tutoatasi ma tagata faatau oloa. Matou te galulue foi pe a faia pe maua se tagi o le soliga tulafono. Ta'u mai ia i matou lou tulagaMatou te logoina oe i au filifiliga i totonu o le aso faigaluega e tasi.

Soo fesili

O ai e ana le puletaofia i anotusi na faia e ChatGPT i lalo o le tulafono a Holani?

E tusa ai ma tuutuuga a le OpenAI, e masani lava ona umia e le tagata faʻaoga le galuega faatino, ae i lalo o le tulafono o puletaofia a Holani ma le EU, e naʻo le puipuiga e tulaʻi mai pe afai o se galuega o se foafoaga atamai a le tusitala lava ia, e manaʻomia ai filifiliga moni a le tagata e fatufatu ai. O tusitusiga na faia e masini e taliaina e pei ona i ai ma sina sao itiiti mai tagata e ono pa'ū i tua atu o le puletaofia ma tuʻu i le puletaofia lautele, seʻi vagana ua faʻaopoopoina e le faʻasaʻoga, filifiliga poʻo le faʻatulagaina taua a le tagata le faʻaosofiaga fatufatuga e manaʻomia.

O le ā le mea o loʻo taʻu mai e tuutuuga o auaunaga a le OpenAI e uiga i le puleaina o le galuega faatino a le ChatGPT?

O tuutuuga a le OpenAI o loʻo faʻapea mai, e tusa ai ma le tausisia o ana faiga faʻavae, e umia e le tagata faʻaoga aia tatau uma, pule ma le fiafia i le galuega faatino ua gaosia. Peitaʻi, e tatau i tagata faʻaoga ona taui le OpenAI mai tagi e tulaʻi mai i faʻatonuga ma galuega faatino, ma o le solia o le faiga faʻavae o le faʻaaogaina e mafai ona faʻaleaogaina ai le laisene ma toe faʻafoʻisia ai le tuʻuina atu o le pule.

E mafai e tulafono Holani ona soloia tuutuuga o le umiaina ua faatulaga e se fausaga AI e pei o le OpenAI?

Ioe, i ni auala eseese. E muamua iloilo e faamasinoga Holani pe ua ausia e se galuega le tulaga muamua a’o le’i iai se puletaofia. O aia tatau tau amio i lalo o le Mataupu 25 o le Tulafono o Puletaofia Holani e le mafai ona aveeseina, o lea e mafai ai lava e se tusitala faigaluega ona tetee i suiga o galuega fatufatua’i e fesoasoani i ai le AI tusa lava pe ua uma ona tofia aia tatau tau tamaoaiga. E mafai foi e tulafono o le puipuiga o tagata faatau ona faaleaogaina fuaiupu taui lē talafeagai mo tagata faigaluega tutoatasi, ma o matafaioi a le GDPR e soloia ai tuutuuga feteenai o laisene pe afai e ulufale faamatalaga patino i totonu o fesili.

E mafai e se pule ona fai mai e ana ia anotusi na gaosia e le AI na fatuina e se tagata faigaluega?

E faʻalagolago lea i le konekarate faigaluega ma faiga faʻavae i totonu, lea e mafai ona sili atu nai lo tuutuuga masani o le faʻavae. E tatau i pule o galuega ona siaki pe o loʻo faʻatalanoaina manino i konekarate faigaluega ma faiga faʻavae i le nofoaga faigaluega le puleaina o galuega fesoasoani a le AI, aua o lenei maliega i totonu e mafai ona fuafua poʻo ai e umiaina aia tatau, e ese mai i tuutuuga o loʻo taʻua i le kamupani tuʻuina atu le AI.

Pe o le faʻaaogaina o tagata faigaluega tutoʻatasi poʻo tagata faigaluega faʻapitoa e fatuina ai anotusi faʻapitoa i le AI e suia ai le ata o le puleaina?

Ioe. E le pei o tagata faigaluega, o tagata faigaluega tutoatasi, tagata faigaluega faataitai ma tagata faigaluega faigaluega tumau e le otometi lava ona ufiufiina i manatu tutusa e uiga i le puleaina o galuega, o lea e manaʻomia ai e konekarate ma nei tagata faigaluega ni fuaiupu manino e faʻatalanoaina ai poʻo ai e ana le gaosiga ua gaosia e le AI, ina ia ʻalofia ai feeseeseaiga i aia tatau i anotusi na fatuina e faʻaaoga ai meafaigaluega e pei o le ChatGPT.

E faapefea Law & More e mafai ona fesoasoani atu ia te oe i lenei mea o loʻo faʻamatalaina i luga o la matou Loia IT itulau.

Tom Meevis
O Tom Meevis o se loia i Law & More in Eindhoven ma Amsterdam. E na te taulimaina faiga fa'apisinisi lautele ma o ia o le faipule ma le fa'amasino o le kamupani.

Mana'omia se Fesoasoani Fa'aletulafono?

Ua e mauaina se tusi, se tusi saisai po o se faaiuga? Auina mai ia i matou pepa. Matou te siakiina po o a aso e gata ai e faatatau i ai ma au filifiliga.

O lenei tusiga ua tuʻuina atu ai faʻamatalaga lautele ma e lē suitulaga i fautuaga i lou tulaga patino.

Mataupu faʻapitoa

E filifili e le pule le mafuaʻaga ma le auala e faʻagasolo ai faʻamatalaga patino; e faʻagasolo e le faʻagasologa faʻamatalaga patino

E puipuia oe e le polokalama faakomepiuta pe afai e gau lau kamupani sapalai polokalama faakomepiuta pe taofia le tausia o ana oloa:

O le pemita mo le tausaga fa'amasani (zoekjaar hoogopgeleiden) e maua ai e le au fa'au'u fou ma le au su'esu'e le sefululua masina o le avanoa e leai se totogi.

O osofa'iga fa'atekinolosi e pei o le ransomware, phishing, osofa'iga DDoS ma le fa'alavelave fa'akomepiuta e seasea ona a'afia ai na'o le fa'alapotopotoga.

E tutusa le aafiaga faaletulafono o se saini faaeletoronika e pei o se saini tusitulima i Netherlands,

E na'o le GDPR e mafai ona e fa'asoa atu ai fa'amatalaga patino pe afai e iai sau fa'avae faaletulafono

Ia Fa'afouina Pea i Tulafono a Holani

Lesitala i la matou nusipepa mo ni malamalamaaga faaletulafono aupito lata mai, faʻafouga faʻatonutonu, ma fautuaga aoga.