O le AI i le tulafono faafaigaluega a Holani e pulea e ni seti tulafono e fa i le taimi e tasi: o le EU AI Regulation, lea e faavasegaina ai le tele o faiga faafaigaluega ma le pulega o le aufaigaluega o ni faiga e maualuga le lamatiaga; o le GDPR, lea e faatapulaaina ai le faia o faaiuga otometi e uiga i tagata taitoatasi; o le tulafono tutusa a Holani, lea e noatia ai le pule mo taunuuga faailoga tagata po o ai lava na fausia le meafaigaluega; ma le Works Councils Act, lea e tuuina atu ai i le aufono o galuega se avanoa e fai ai se tala a o lei faalauiloaina se faiga faapena. O le pule, ae le o le kamupani sa tuuina atu polokalama faakomepiuta, e tali mo le taunuuga. O lenei tusiga o loo faatulaga mai ai mea e manaomia e na faiga taitasi, pe a faaaogaina tiutetauave, ma mea e tatau ona faatuina a o lei pa'i atu se meafaigaluega AI i se faaiuga faafaigaluega po o se faaiuga faatino.
Le auala moni e faʻaaogaina ai e tagata faigaluega Holani le AI

Ua vave ona faʻaaogaina. E tusa ai ma le Statistics Netherlands (CBS), e tasi mai le ono pisinisi Holani na faʻaaogaina le atamai faʻapitoa i le 2025, pe tusa ma le sefulufitu pasene, e faaluaina le sea na faʻamaumauina i le 2023. I totonu o pisinisi e faʻaaogaina, e tolusefululima pasene e faʻaaogaina i maketi poʻo faʻatau, tolusefululua pasene i galuega faʻapulega poʻo pulega ma le kuata i suʻesuʻega, atinaʻe ma mea fou. O le faʻaaogaina e taulaʻi i faʻamatalaga ma fesoʻotaʻiga, auaunaga tau tupe ma auaunaga faʻapitoa faapisinisi, ma e matua maualalo lava i totonu o kamupani laiti.
I le mafutaga fa'afaigaluega lava ia, e pa'ū talosaga i ni nai vaega laiti. O faiga e siaki ai tagata talosaga e su'esu'e ma fa'avasega CV e fa'atatau i ta'iala na fa'atulagaina muamua, ma o nisi fa'avae e sili atu ma maua ai fa'atalatalanoaga vitio i mamanu o le tautala ma gagana. O faiga fa'atino e tu'ufa'atasia ai fa'amaumauga o le gaosiga, fua faatatau o le mae'a ma manatu o tagata fa'atau i totonu o fa'avasegaga e fa'aopoopo i totogi ma fa'alauiloa. O meafaigaluega fuafuaina o le aufaigaluega e vavaloina le mana'oga ma vaevae suiga. O le puleaina o avanoa ma le resitalaina o taimi e fa'alagolago tele i tekinolosi biometric. Ma o meafaigaluega gaosia ua fa'aaogaina nei mo le tusiaina o tusitusiga, feso'ota'iga i totonu ma tali muamua i fesili a le aufaigaluega e uiga i tuutuuga ma aiaiga.
E lē fa’alagolago le tulaga fa’aletulafono i le auala e fa’amatalaina ai le tekinolosi. O le mea e tāua, pe o gaosia e le faiga se fa’ai’uga e uiga i se tagata e mafai ona fa’ailoaina, ma le tele o le avanoa e maua e se tagata soifua e o’o atu ai i se isi fa’ai’uga. O lena fesili o lo’o fa’agasolo i vaega uma o lo’o i lalo ma a matou mea lautele e uiga i le AI i le galuega ma le faia o fa’ai’uga fa’a-algorithmic.
O a mea e manaʻomia e le Tulafono Faatonutonu a le AI, ma o afea e amata mai ai

Na amata faamamaluina le Tulafono Faatonutonu a le EU AI ia Aokuso 2024 ma e faʻaaogaina i ni vaega. E lua manatu e masani ona sese le taʻua, ma e taua uma ia mea mo le fuafuaina.
Muamua, ua uma ona faʻaaogaina faʻasa. O faiga faʻa-AI e faʻaalia ai lagona i le nofoaga faigaluega ua faʻasaina vagana ai mo faʻamoemoega faʻafomaʻi poʻo le saogalemu, lea e aofia ai le tele o mea ua faʻalauiloaina o le auʻiliʻiliga o lagona ma le mataʻituina o le auai. O le faʻailogaina o tagata lautele, le faʻavasegaina o biometric e faʻaalia ai uiga maaleale e pei o le lanu, manatu faʻapolokiki, avea ma sui auai o le iuni a le aufaigaluega poʻo le soifua maloloina, ma metotia faʻaʻoleʻole e faʻaleagaina ai amioga ua faʻasaina foʻi. O matafaioi mo faʻataʻitaʻiga lautele o le AI ma tiute manino o le mataupu 50, e aofia ai le tiute e faʻailoa atu ai o anotusi ua gaosia faʻapitoa ma o loʻo fegalegaleai se tagata ma se masini, ua faʻapea foʻi ona aoga.
Lua, ua tolopo le faiga e maualuga le lamatiaga. O le afifi numera omnibus ua na o le vaega lava lea o le taimi faatulagaina ua tolopo ai: o matafaioi mo faiga i le Annex III, lea e iai le faafaigaluegaina, vaevaeina o galuega, siitia, faamutaina ma le mataituina o faatinoga, ua siitia i le aso 2 o Tesema 2027, ma o na mo oloa o le Annex I ua siitia i le aso 2 o Aokuso 2028. O le taimi lena e sauniuni ai, ae le o se mafuaaga e faatali ai, aua o le GDPR, le tulafono o le tutusa o togafitiga ma le Tulafono o Fono Faigaluega ua faaaogaina nei ma ua aofia ai le tele o vaega tutusa.
A oo ina faigata tiute e lamatia tele, e masani lava o le pule o le polokalama o le tagata e faʻapipiʻi nai lo le tagata e tuʻuina atu, ma o tiute o le tagata e faʻapipiʻi e aoga: faʻaaoga le polokalama e tusa ai ma faʻatonuga, tofia le vaʻavaʻaiga a tagata i tagata e iai le agavaʻa, aʻoaʻoga ma le pule e faʻalavelave ai, ia mautinoa o faʻamatalaga e ulufale mai e talafeagai ma e lava lona faʻatusa, teu faʻamaumauga otometi e gaosia, logoina tagata faigaluega ma o latou sui aʻo leʻi faʻaaogaina le polokalama, ma logoina tagata taʻitoʻatasi o loʻo latou noatia i ai. O se pule e tuʻuina lona lava igoa i luga o se polokalama, pe suia tele, e mafai ona avea ma tagata e tuʻuina atu ma tauaveina le avega atoa o le iloiloga o le tausisia ma le faʻamaumauga. Ia matau foi ua aveese le AI Liability Directive ua fautuaina, o lea o mea leaga na mafua mai i se polokalama AI o loʻo taulimaina i lalo o tulafono masani a Holani i luga o noataga ma i lalo o le faiga o noataga oloa. O la matou aotelega o le itu faaletulafono o le atamai faʻapitoa i le EU e mulimuli i le faasologa o taimi i auiliiliga atili.
Fa'ailoga tagata: o tulafono Holani e fa'aoga i le filifiliga algorithmic

O le tutusa o le tausiga i galuega i Holani e pulea e tulafono faaleatunuu e faatinoina ai faatonuga tutusa a le EU, ma e faatatau i se faaiuga e gaosia e se algorithm e pei lava ona faatatau i se faaiuga na faia e se pule. O le Tulafono Lautele mo le Tutusa o Tausiga e faasaina ai le eseesega i luga o mafuaaga e aofia ai le lotu, talitonuga, manatu faaupufai, lanu, itupa, atunuu, faanaunauga faaleituaiga ma tulaga faalemalo. O tulafono eseese e aofia ai tausaga ma le le atoatoa po o maʻi tumau. O le Tulafono Faalemalo e faasaina ai le eseesega i le va o alii ma tamaitai i tuutuuga o galuega ma le siitia, ma e faasaina eseese le eseesega i luga o le faavae o itula faigaluega ma i luga o le faavae o se vaitaimi faatulagaina e faasaga i se konekarate tumau. O le faailoga tagata o se solitulafono foi i tulaga ua faamatalaina.
E lua vaega o lena fa'avae e fa'ai'uina ai mataupu tau AI. Muamua, o le fa'avasegaina tuusa'o ma le fa'avasegaina lē tuusa'o e maua. O le fa'avasegaina tuusa'o, pe a fa'aaogaina se uiga puipuia o se fa'avae, e lē tusa ai ma le tulafono se'i vagana ai tuusaunoaga fa'aletulafono vaapiapi. O le fa'avasegaina lē tuusa'o, pe a foliga mai e lē fa'aitu'au se fa'avae e le afaina ai se vaega puipuia i se tulaga lē tutusa, e lē tusa ai ma le tulafono se'i vagana ua fa'amaoniaina fa'apitoa e se fa'amoemoega talafeagai ma e talafeagai ma mana'omia auala. Toetoe lava o fa'afitauli uma o le fa'avasegaina o algorithm e lona lua ituaiga: o se fa'ata'ita'iga ua a'oa'oina i fa'amaumauga fa'afaigaluegaina fa'asolopito e toe gaosia le mamanu i na fa'amaumauga, ma o sui e pei o le postcode, le tausaga o se agava'a, se va i se tala'aga o galuega po'o le gagana e fa'aaogaina i se CV e faia le galuega e ono faia e se fa'avae fa'asaina.
O le lona lua o le avega o faʻamaoniga. O le taimi lava e faʻamautu ai e se tagata ni mea moni e mafai ona faʻamaonia ai le eseesega, e tatau i le pule ona faʻamaonia e leʻi tupu. O se tagata talosaga e faʻaalia se eseesega faʻamaumauga i taunuuga o se faiga filifiliga otometi ua lava le mea na faia e sui ai lena avega, ma o se pule e le mafai ona faʻamatalaina tulaga faʻavae na faʻaaogaina e le faiga e le o iai i se tulaga e faʻatino ai. O le faʻatauina o le meafaigaluega mai se sapalai e le fesoasoani: e tali atu le pule i le tagata talosaga poʻo le tagata faigaluega. E mafai ona tuʻuina atu faitioga i luma o le Netherlands Institute for Human Rights, o latou manatu e le faʻamalosia ae e mamafa, pe i luma o faʻamasinoga faʻalemalo.
E tāua le faamanino i mea e lē aogā. E leai se noataga faaletulafono i Netherlands e faagaoioia ai se metotia faigaluega ua faamaumauina mo le faafaigaluegaina ma le filifilia o tagata faigaluega: o le pili lea semanu e faalauiloa mai ai, ma tuuina atu i le Pulega o Leipa se matafaioi e vaavaaia, na teena e le Senate i le aso 26 o Mati 2024, ma o le fuafuaga a se sui tumaoti mulimuli ane i le mataupu lava lea e tasi e lei faatulafonoina. O le leai o lena tulafono e leai se mea e suia ai e uiga i le noataga mo le iuga. O lona uiga ua na o le filifilia e le pule o lana lava metotia ma tauaveina le lamatiaga o lea mea, o se mafuaaga lea e faamaumauina ma faataitai ai tulaga o le filifilia nai lo se mafuaaga e le faia ai.
I le faʻatinoina o lena mea o lona uiga e tolu mea. Filifili muamua po o a tulaga faʻavae e talafeagai ma le matafaioi ma e mafai ona faʻamaonia, ma faʻatulaga le meafaigaluega i na tulaga faʻavae nai lo se manatu lautele o se sui tauva lelei. Faʻataʻitaʻi taunuuga i vaega puipuia i taimi, e le gata i le faʻatinoina, ma ia teuina taunuuga. Ma ia teuina faʻamatalaga ma mamafa o le faʻataʻitaʻiga i se tulaga e mafai ona faʻamatalaina i se faʻamasinoga poʻo le Inisetiute, aua o se faiga e leai se tasi e mafai ona faʻamatalaina o se faiga e leai se tasi e mafai ona puipuia. Pe a sau le meafaigaluega mai fafo, fausia le aia tatau i lena faʻamatalaga ma suʻesuʻe i totonu o le konekarate ma le kamupani tuʻuina atu.
Puipuiga o faʻamatalaga: faʻaiuga otometi, iloiloga o aʻafiaga ma le mataʻituina
O le GDPR o le faiga lea e faʻaaogaina i aso nei, ma o le faiga lea e sili ona ono faʻamalosia i se taimi puʻupuʻu. E tolu o ana tulafono e faʻatinoina le tele o galuega i totonu o se tulaga faʻafaigaluega.
O le muamua o le tulafono i le faia otometi o faaiuga a le tagata lava ia. E iai le aia tatau a se tagata e lē noatia i se faaiuga e faavae i luga o le faagasologa otometi e maua ai ni aafiaga faaletulafono pe faapena foi ona aafia ai, sei vagana ua faaaogaina se tasi o tuusaunoaga vaapiapi, ma e oo lava i lea taimi e tatau ona i ai ni puipuiga talafeagai, e aofia ai le aafia o tagata, le mafai ona faaalia se manatu ma le aia tatau e tetee ai i le faaiuga. O le teena otometi o se tagata talosaga, po o le faatulagaina o se fua faatatau o le faatinoga e fuafua ai le totogi e aunoa ma se iloiloga faaletagata, e pa'ū tonu lava i totonu o lenei tulafono. O le aafia o tagata e le o aofia ai se faaiuga i fafo atu: e tatau i le tagata e iloiloina ona i ai le pule ma faamatalaga e oo atu ai i se faaiuga ese, ma ia faia i le faatinoga nai lo le teore.
O le lona lua o le manino. Afai e faia ni faaiuga otometi faapena, e tatau i le pule ona tuuina atu ni faamatalaga anoa e uiga i le mafuaaga o loo aofia ai ma e uiga i le taua ma taunuuga ua mafaufauina o le faagasologaina. E le o se manaoga lea mo le code punaoa, ae e manaomia ai le pule e mafai ona fai mai po o a mea e mamafa i ai le faiga ma pe faapefea. E taofia foi e tagata faigaluega ma tagata talosaga aia tatau masani o le avanoa, faasa'oga ma tetee. O la matou aotelega o le tulafono faalilolilo o faamatalaga a Holani ma la matou faamatalaga i luga o le faavae lautele o le puipuiga o faamatalaga ua faatulaga atoa ai na aia tatau.
O le lona tolu o le iloiloga o le aafiaga o le puipuiga o faʻamaumauga. E manaʻomia se DPIA pe a ono iʻu le faagasologa i se tulaga lamatia tele i tagata taʻitoʻatasi, ma o le iloiloga faʻapitoa ma le lautele o itu patino e ala i auala faʻaautomatika, faʻapea foʻi ma le mataʻituina faʻapitoa o tagata i le galuega, o mataupu tonu ia o loʻo taʻua e le Tulafono Faatonutonu. Faʻatino aʻo leʻi faʻagaoioia le polokalama, faʻaaofia le ofisa o le puipuiga o faʻamaumauga, ma faʻamaumau isi auala na mafaufauina ma faʻaitiitia ai faʻafitauli na filifilia; e mafai e le Pulega Puipuiga o Faʻamaumauga a Holani ona talosagaina i soʻo se taimi ma o lona leai o se soliga lea.
E lua isi manatu e patino i le mafutaga faigaluega. E seasea ona avea le maliega ma faavae talafeagai mo le faagasologaina o faamatalaga a le aufaigaluega, aua o le le paleni i le va o le pule ma le tagata faigaluega o lona uiga e seasea ona tuuina atu fua; e masani lava ona faalagolago le pule i le manaomia o le faagasologaina mo le faatinoga o le konekarate, i luga o se matafaioi faaletulafono po o se aia tatau, ma o se aia tatau e manaomia ai se paleni tusitusia e faasaga i le le faalauaiteleina o tagata e aafia ai, lea e mafai e se loia e puipuia le le faalauaiteleina ona fautuaina a o lei faagaoioia le polokalama. Ma e tatau ona tutusa ma faatapulaaina le mataituina pe a mafai: o le vaavaaiga faalilolilo po o le vaavaaiga lautele o tagata faigaluega uma o le a le sao mai lena suega, e tatau ona faauigaina muamua le faamoemoega, e tatau ona puupuu le vaitaimi e taofia ai, ma e tatau ona logoina le aufaigaluega. Afai e faagasolo e le kamupani tuuina atu o le AI faamatalaga i au faatonuga, e faamalosia se maliega faagasologa ma e tatau ona faamautu le vaevaega o matafaioi a le pule ma le tagata e faagasoloina a o lei sainia le konekarate. Afai e faaaogaina faamatalaga a le tagata faigaluega e aoao ai se faataitaiga, pe faasoa atu i se kamupani tuuina atu mo lena faamoemoega, e tatau ona galulue eseese i le mataupu faavae o le faatapulaaina o le faamoemoega ma tulafono i le faasoaina o faamatalaga ; taga’i foi i a matou mea i le le faalauaiteleina o faamatalaga, AI ma faamatalaga tetele.
E muamua le fono a galuega
I se faʻalapotopotoga e iai se aufono a le aufaigaluega, o le aufono e lē o se faiga faʻapitoa e tatau ona taulimaina pe a uma ona sainia le konekarate ma le kamupani tuʻuina atu. O le Tulafono o Aufono a le Galuega e tuʻuina atu ai i ai ni pule se lua eseese, ma o nei pule uma e lua e faʻaaogaina e le AI i le galuega.
E iai le aia tatau a le aufono i faaiuga taua ua fuafuaina, e aofia ai le faalauiloaina po o le suia o se nofoaga faatekinolosi taua ma suiga taua i le faatulagaga o le galuega. E tatau ona sailia le fautuaga i se taimi e mafai ai ona aafia ai le faaiuga, ma afai e le usitaia e le pule le fautuaga e tatau ona taofia le faatinoina mo le masina e tasi, lea e mafai ai e le aufono ona aumai le faaiuga i luma o le Enterprise Chamber (Ondernemingskamer) i le mafuaaga e le mafai e le pule ona ausia i se tulaga talafeagai.
E sili atu le malosi o le pule a le aufono, o se aia tatau e malie ai, i tulafono e pulea ai le iloiloga o le aufaigaluega ma nofoaga e faʻamoemoe e mataʻituina pe mataʻituina le auai, amioga poʻo le faʻatinoga a tagata faigaluega. Toetoe lava o faʻatinoga uma a le AI poʻo meafaigaluega mataʻituina e paʻu i totonu o se tasi o na vaega. A aunoa ma le maliega a le aufono, e le aoga le faʻatulagaga, ma e le mafai e le pule ona faʻalagolago i ai; e mafai e le aufono ona faʻaaoga lena mea le aoga, ma e tatau i le pule e manaʻo e faʻaauau le galuega ona talosagaina le faʻamasinoga a le itumalo mo se maliega sui.
I se tulaga faatino, ia aofia ai le aufono i le laasaga o le filifiliga, tuu atu i ai pepa aloaia nai lo se aotelega, ia faatagaina i latou e maua ni fautuaga faapitoa tutoatasi i le tau o le pule, ma faamaumau mea na malilie i ai e uiga i suega, iloiloga ma le taimi o le a toe iloiloina ai le faatulagaga. O a matou itulau i tulafono o galuega a Holani ma tiutetauave o le pule i lalo o le tulafono o galuega a Holani o loo faatulaga ai tiute tau feutagaiga e siomia ai.
Pulega o algorithm ma galuega fa'avae
O le ituaiga sili ona malosi o le pulega algorithmic e maua i luga o fausaga faigaluega numera, lea e vaevaeina ai e polokalama faakomepiuta le galuega, faatulaga le fua faatatau ma filifili po o ai e taofia le avanoa i le app. O le tulafono a le EU ua faatonutonuina sa'o lena mea. Na fa'amaonia le Platform Work Directive ia Oketopa 2024 ma e tatau ona fa'aliliuina e atunu'u auai i le aso 2 o Tesema 2026. E fa'amalosia ai fausaga e logoina tagata faigaluega ma o latou sui e uiga i faiga fa'akomepiuta o le mata'ituina ma le faia o fa'ai'uga e matua a'afia ai tulaga faigaluega, ia mautinoa le va'ava'aia e tagata o na faiga ma ia iloilo lo latou a'afiaga i le soifua maloloina ma le saogalemu, ma ia tu'uina atu i tagata faigaluega se aia tatau i se fa'amatalaga, ma se iloiloga fa'aletagata o, fa'ai'uga taua e pei o le fa'atapula'aina po'o le taofia o se teugatupe. E fa'asaina ai fo'i le fa'agasologaina o nisi vaega o fa'amatalaga, e aofia ai fa'amatalaga i tulaga fa'alagona ma mafaufau ma talanoaga tumaoti.
E lua taunuuga e mulimuli mai mo tagata faigaluega e le o ni fa'avae. O tulaga fa'atonuina i lena fa'atonuga o lo'o fa'amatalaina ai mea o lo'o manatu i ai pulega fa'atonutonu ma fa'amasinoga o se mea masani mo so'o se tagata faigaluega e fa'aogaina le pulega algorithmic, ma o le fausiaina o ia mea ua taugofie nei. Ma o le mamanu lava lea e tasi e laga ai le fesili o le tulaga faigaluega. Afai e fa'atonuina se tagata e se algorithm e pei ona fa'atonuina se tagata faigaluega e se pule, e mafai ona agava'a le mafutaga e avea o se konekarate faigaluega e tusa lava po'o le a le fa'ailoga, fa'atasi ai ma lafoga totogi, saofaga ma le puipuiga o le fa'ate'aina. Na fa'amutaina e le pulega lafoga a Holani le fa'atapula'aina o le fa'amalosia o le faigaluega tuto'atasi pepelo i le aso 1 o Ianuari 2025, ma ua fa'aaogaina se manatu fa'aletulafono o le faigaluega e fa'avae i luga o se totogi itula, fa'atasi ai ma le fa'amalosia o le a fa'atulaga e le poloa'iga a le tupu. O fa'atulagaga fa'alava e fa'aopoopoina ai se isi vaega, lea matou te talanoaina i la matou fa'amatalaga i le galulue fa'alava i se lalolagi numera.
AI i le pulega o faatinoga ma le faateaina
O le tulafono fa'ate'aina a Holani o se faiga tapuni, ma e leai se galuega fa'aautomatika e fa'apu'upu'uina ai. O se pule e mana'o e fa'amutaina se konekarate tumau i luga o mafua'aga patino e tatau ona fa'atalitonuina le fa'amasinoga a le itumalo la'ititi ua mae'a ona fa'atulagaina se mafua'aga fa'aletulafono, ma mo le le lelei o le fa'atinoga o lona uiga na ta'u manino atu i le tagata faigaluega le mea sese, na tu'uina atu i ai se avanoa moni e fa'aleleia atili ai i le lagolago, ma na mafaufauina mo le toe fa'atulagaina. O se togi o le gaosiga na gaosia e polokalama faakomepiuta o se fa'amaoniga, ma na'o se fa'amaoniga. E le fa'amautuina ai na logoina le tagata faigaluega, o le fa'agasologa o le fa'aleleia sa tonu, pe o le fua na atagia ai le galuega moni, ma e tatala e lu'i i itu uma e tolu.
E tolu fa'aletonu e toe tupu. O le fuaina o le galuega e aunoa ma le fetu'una'i mo le tulaga, ina ia maua ai se tagata faigaluega o lo'o i ai tiute fa'apitoa, o itula fa'aitiitia pe toe fo'i mai mai se ma'i umi e fa'atatau i se tulaga fa'atonuina e le fa'atatau ia i latou, lea e aumaia ai tulafono tutusa o togafitiga ma le fa'asaina o le fa'amutaina i le taimi o ma'i. O le fa'alagolago i se faiga e le mafai ona fa'amatalaina ana ta'iala, lea e faigata ai ona fa'ata'ita'i fa'amaoniga ma faigofie ai mo le tagata faigaluega ona osofa'ia. Ma le taulimaina o se iloiloga a tagata e pei o se saini i luga o le fa'ai'uga a le algorithm, o le mea tonu lava lea ua mamanuina e le GDPR ma le AI Regulation e taofia ai.
O le mataupu fa'atino e faigofie lava. Faaaoga le galuega fa'atino otometi e fai ma fa'amatalaga i se iloiloga fa'aletagata ua fa'amaumauina, fa'amaumau le mafua'aga a le tagata na faia le fa'ai'uga, teu le faiga o le fa'aleleia i luga o le pepa, ma mafai ona fa'aalia le mea na fuaina e le faiga ma le vaitaimi. O tagata faigaluega e sese i lenei mea e masani ona leiloa le faiga nai lo le mea moni; o la matou aotelega o mea sese masani e uiga i le tausisia o tulafono faigaluega e aofia ai le mamanu, ma o suiga lata mai o tulafono faigaluega ma tiute e logoina ai tagata faigaluega e uiga i o latou tulaga ua fa'atulaga eseese. Afai e aveese moni e le otometi matafaioi, o le auala e toe fa'aopoopoina ai tagata faigaluega e alu i le UWV ma o le tiute e mafaufau i le toe a'oa'oina ma le toe fa'atulagaina e fa'aoga, e pei ona fa'amatalaina i la matou ta'iala i tulafono faigaluega i Netherlands.
O ai e ana le mea e gaosia e le AI
O meafaigaluega fa'atupuina e laga ai se fesili ese e fetaia'i ma tagata faigaluega i le taimi lava e fa'aaogaina ai e le aufaigaluega mo galuega moni. E puipuia e le puletaofia Holani se galuega pe afai o le foafoaga atamai lava a le tusitala, lea e mana'omia ai se tagata soifua e faia ni filifiliga fatufatua'i. O le mea lea, e foliga mai e le tosina mai ai le puletaofia i galuega na faia i se taimi vave ma leai se tusitala moni a le tagata, o lona uiga e saoloto tagata tauva e kopi. Afai e faia e se tagata faigaluega ni filifiliga fatufatua'i moni i le fesoasoani a se meafaigaluega, e mafai ona puipuia le galuega, ma o le puletaofia i galuega na faia e se tagata faigaluega i le fa'atinoina o le mafutaga faigaluega e tu'uina atu i le tagata faigaluega e ala i le fa'atinoina o le tulafono. O lena tulafono e le fa'alauteleina i konekarate, o latou aia tatau e tatau ona tu'uina atu e ala i le pepa fa'amaonia.
E lua taunuuga aogā e mulimuli mai. O meafaitino e tatau ona puipuia, e pei o se aseta o se ituaiga poʻo se pepa o oloa, e tatau ona i ai se sao taua faaletagata, ma e tatau ona faamaumauina le faagasologa. Ma e tatau ona faitauina tuutuuga o le fausaga AI lava ia, aua e fuafua ai po o a aia tatau e fai mai ai le kamupani e tuuina atu i luga o mea e ulufale mai ai ma mea e alu i ai ma pe o mea e tuuina atu e faaaogaina mo aoaoga; o le fafagaina o meafaitino faalilolilo po o faamatalaga patino i totonu o se meafaigaluega faitele e mafai ona solia ai se noataga faalilolilo ma le GDPR. O pateni e laga ai se manatu e fesootai: e le mafai ona taʻua se faiga AI o se tagata fatufatu, o lea e tatau ai ona faailoa se tagata fatufatu i luga o le talosaga. Matou te talanoaina atili nei fesili i a matou tusiga i luga o chatbots, puletaofia ma le tausisia o tulafono ma le auala o loo atiae ai aia tatau tau fatufatuga , ma i la matou taiala i le tulafono o meatotino tau atamai i Netherlands . O filifiliga faamalosia lea e kopi ai e isi vaega meafaitino puipuia o loo faatulagaina i la matou itulau i luga o le faamalosia o meatotino tau atamai.
Noataga, vaavaaiga ma le faamalosia
E sau fa'alavelave mai itu eseese i le taimi e tasi, ma e fa'aopoopoina nai lo le fesuia'i.
I lalo o le Tulafono Faatonutonu a le AI, o sala tupe e vaevaeina: e oo atu i le tolusefululima miliona euro po o le fitu pasene o tupe maua faaletausaga i le lalolagi atoa, po o le fea lava e maualuga atu, mo faiga faasaina, ma e oo atu i le sefululima miliona euro po o le tolu pasene mo le solia o matafaioi lamatia maualuga. O le vaavaaiga i Netherlands e faasoa, faatasi ai ma le Dutch Data Protection Authority ma le Pulega mo Atinae Faatekinolosi Faatekinolosi e faamaopoopoina le faavae faaleatunuu ma le au faatonutonu o le vaega e aofia ai a latou lava matāgaluega; o se pusa tulafono faatonutonu e avanoa mo le tofotofoina a o lei faatinoina atoatoa. I lalo o le GDPR, o tapulaa e luasefulu miliona euro po o le fa pasene o tupe maua i le lalolagi atoa mo soliga sili ona ogaoga, ma e mafai e tagata taʻitoʻatasi ona fai se talosaga mo se taui mo mea faaleagaina faaletino ma mea e le o ni mea faaleagaina.
Faatasi ai ma pulega faatonutonu, o auala faigaluega masani e tumau pea le puna sili ona ono maua ai se tagi. E mafai e se tagata faigaluega ona luʻia se faʻamalologa poʻo se faʻaiuga o le faatinoga i luma o le faamasinoga a le itumalo laitiiti. E mafai e se tagata talosaga poʻo se tagata faigaluega ona tuʻuina atu se tagi faʻailoga tagata i luma o le Netherlands Institute for Human Rights poʻo faʻamasinoga faʻalemalo, faʻatasi ai ma le avega o faʻamaoniga ua suia. E mafai e se fono a le aufaigaluega ona osofaia se faʻaiuga na faia e aunoa ma le fautuaga poʻo le maliega manaʻomia. Ma o se konekarate a le kamupani tuʻuina atu oloa e tuʻua ai le tagata faigaluega e aunoa ma ni pepa aloaia, aia tatau i suʻesuʻega poʻo se taui e liua ai le toilalo o se kamupani tuʻuina atu oloa i le gau o le tagata faigaluega. O le pulega o le kamupani tuʻuina atu oloa o se vaega o le galuega faaletulafono, ae le o se faʻamatalaga faʻatau: manaʻomia pepa faʻapitoa, faʻamaoniga o le suʻeina o le faʻaituau, se maliega faʻagasologa, faʻasilasilaga vave o mea na tutupu, aia tatau i suʻesuʻega ma le galulue faʻatasi ma pulega faatonutonu, ma taulimaina se kamupani tuʻuina atu oloa e le mafai ona faʻamatalaina le auala e galue ai lana faiga o se lamatiaga e le taliaina. O la matou itulau i luga o ituaiga o tausisia tulafono e faʻatulaga ai le auala e faʻatulaga ai lenei mea faʻatasi ai ma au isi matafaioi, ma o la matou faʻamatalaga i luga o noataga mo mea sese na faia e le atamai faʻapitoa e aofia ai le tulaga o le tulafono faʻalemalo.
O le a le mea e tatau ona fa'atulaga nei
Amata i se lisi o oloa. Lisi uma faiga o loʻo faʻaaogaina pe o loʻo mafaufauina e paʻi atu i se faʻaiuga faʻafaigaluega, e aofia ai meafaigaluega na faʻalauiloa e matagaluega taʻitasi e aunoa ma se faʻatauga aloaia, ma faʻamaumau mo mea taʻitasi mea e fai, o a faʻamatalaga e faʻaaogaina, o le a le faʻaiuga e aʻafia ai ma poʻo ai e iloiloina le taunuuga. O le tele o faʻalapotopotoga e maua mea e sili atu nai lo mea na latou faʻamoemoeina, ma o le lisi o oloa o le pepa lea e faʻalagolago i ai isi laʻasaga uma.
Ona fa'avasega lea. Mo faiga ta'itasi, filifili pe o lo'o i totonu o fa'asa, pe foliga mai e maualuga le lamatiaga i lalo o le Annex III, pe aofia ai le faia o fa'ai'uga fa'akomepiuta e tusa ai ma le uiga o le GDPR, ma pe fa'aosofia ai le aia tatau a le aufono o galuega e fautua ai pe fa'atagaina. O lena fa'avasegaga e fuafua ai le fa'asologa: muamua le aufono o galuega, iloiloga o a'afiaga a'o le'i fa'atinoina, ma fa'amaumauga mai le amataga nai lo le toe fausiaina mulimuli ane.
Tusi i lalo le pulega i se faiga faavae e tasi e taʻu mai ai po o fea faaiuga e manaʻomia ai le iloiloga a tagata, o ai ua faʻatagaina e suia le faiga ma o le a le faʻavae, pe faʻapefea ona aʻoaʻoina le aufaigaluega, o a mea e tofotofoina ma le tele o taimi, pe faʻapefea ona logoina tagata faigaluega ma tagata talosaga ma pe faʻapefea ona latou teteʻe i se faaiuga, ma le mea e tupu pe a leaga le faiga. Ia ogatasi le faiga faavae ma isi pepa o galuega nai lo le avea o se mea e ese mai le tausisia o tulafono, ma toe iloilo pe a amata faamamaluina matafaioi faasolosolo o le Tulafono Faatonutonu a le AI.
I le iuga, fa'ata'ita'i ma fa'amaumau. Fa'atino su'ega o i'uga i vaega puipuia, teu fa'amaumauga o le a mana'omia e le Tulafono Fa'atonutonu, fa'ailoa atu i le aufono o galuega i i'uga, ma taulimaina fa'asea uma e uiga i se fa'ai'uga fa'aautomatika e pei o se fa'ailoga e uiga i le faiga nai lo na'o le mataupu ta'ito'atasi. O se tagata faigaluega e mafai ona tu'uina atu le lisi o oloa, le iloiloga o le a'afiaga, le faila a le aufono o galuega, i'uga o su'ega ma se fa'ai'uga fa'aletagata e iai i se tulaga malosi po'o le a lava le auala e ui ai se lu'itau.
Law and More fautuaina tagata faigaluega i le faʻalauiloaina o le AI ma le otometi i le nofoaga faigaluega: faʻavasegaga i lalo o le AI Regulation, iloiloga o aafiaga o le puipuiga o faʻamatalaga ma maliega o le faʻagasologa, faiga faʻatino a le aufono o galuega, tulaga lamatia tutusa i le faʻafaigaluegaina ma le iloiloga, konekarate a le au sapalai, ma le puipuiga o faʻaiuga o loʻo luʻitauina i luma o le faʻamasinoga laʻititi poʻo le Netherlands Institute for Human Rights. Afai o loʻo e faʻalauiloaina se faiga faʻapenei, pe ua finau se tagata faigaluega i se tasi, faʻafesoʻotaʻi la matou ofisa.
Soo fesili
O le faʻatinoina o le AI ma le otometi i nofoaga faigaluega i Holani e manaʻomia ai le uaʻi totoʻa atu i aia tatau a le aufono a galuega , tulafono o le puipuiga o faʻamatalaga , ma tulafono faatonutonu a le EU o loʻo tulaʻi mai.
E tatau i tagata faigaluega ona paleni le alualu i luma o tekinolosi ma tiutetauave faaletulafono e faatatau i le puipuiga o tagata faigaluega, faiga e mataituina ai, ma suiga i le aufaigaluega.
O a ni mafaufauga faaletulafono autū mo le faʻatinoina o le AI ma le otometi i le nofoaga faigaluega i Holani?
E tatau ona e feutagai ma lau aufono o galuega a'o le'i fa'atinoina so'o se AI po'o se faiga fa'aautomatika e a'afia ai tagata faigaluega. I lalo o le Tulafono o Aufono o Galuega, e iai le aia tatau a le aufono i le fa'alauiloaina o se nofoaga taua fa'atekonolosi ma se aia tatau e malie ai i tulafono mo le iloiloga o le aufaigaluega ma nofoaga e fa'aaogaina e mata'ituina ai le i ai, amioga po'o le fa'atinoga.
E faʻatatau lea i faiga faʻa-AI e faʻaaogaina i le faʻafaigaluegaina, iloiloga o le faʻatinoga, poʻo le fuafuaina o le aufaigaluega. Na amata faʻamalosia le Tulafono Faʻatonutonu a le EU AI ia Aokuso 2024 ma faʻavasegaina le tele o faiga faʻa-AI i le nofoaga faigaluega o ni mea e maualuga le lamatiaga, e ui o na matafaioi ua faʻagasolo i se taimi mulimuli ane nai lo faʻasa, lea ua uma ona faʻaaogaina.
E tatau ona e faʻamautinoa o au polokalama faʻapitoa o le AI e ausia manaʻoga faigata mo le puleaina o tulaga lamatia, lelei o faʻamaumauga, manino, ma le vaavaaiga a tagata. O polokalama e faʻaaogaina mo faiga faʻasesē faʻaleagaina, faʻailogaina faʻaagafesootai le talafeagai, poʻo le iloaina o lagona i totonu o nofoaga faigaluega ua matua faʻasaina lava.
E tatau i au polokalama fa'a-AI ona usita'ia tulafono a le GDPR i le faia o fa'ai'uga fa'aautomatika. E le mafai ona e faia ni fa'ai'uga taua i galuega e fa'avae na'o luga o algorithms e aunoa ma le a'afia o tagata.
E aofia ai fa'amalologa, si'itia o tulaga, ma iloiloga o le fa'atinoga.
E faʻapefea ona faʻamautinoa e kamupani Holani le tausisia o tulafono faʻafaigaluega pe a faʻalauiloa le otometi?
E tatau ona e amata i le logoina o lau aufono o galuega e uiga i soʻo se fuafuaga faʻaautomatika poʻo le faʻatinoina o le AI. E iai le aia tatau a le aufono o galuega e maua ai faʻamatalaga auiliili e uiga i le auala e galue ai le tekinolosi, o a faʻamatalaga e aoina mai, ma le auala e aʻafia ai tagata faigaluega.
E le mafai ona e fa'aauau pea e aunoa ma a latou fautuaga. E tatau ona e faia se iloiloga o le a'afiaga o le puipuiga o fa'amaumauga pe afai o lau faiga fa'a-AI e fa'agasoloina fa'amaumauga patino a tagata faigaluega i se tulaga tele.
E tatau i lenei iloiloga ona faʻailoa mai ai tulaga lamatia i le le faalauaiteleina o tagata faigaluega ma faʻamatala ai auala e faʻaitiitia ai na tulaga lamatia. E mafai e le Pulega o le Puipuiga o Faʻamatalaga a Holani ona talosagaina lenei pepa aloaia i soʻo se taimi.
Tausia ni faʻamaumauga auiliili o le auala e faia ai e au faiga faʻa-AI ni faʻaiʻuga. O le Tulafono a le AI e manaʻomia ai oe e tausia ni faʻamaumauga e faʻaalia ai le auala e oʻo atu ai algorithms i faʻaiʻuga e uiga i tagata faigaluega.
E manaʻomia ona e mafai ona faʻamatalaina nei faʻaiuga i tagata faigaluega ma faʻatonu pe a fesiligia.
O a aia tatau a tagata faigaluega i Netherlands pe a feagai ma le faʻateʻaina ona o le AI ma le otometi?
E iai le aia tatau a au tagata faigaluega i faʻamatalaga e uiga i suiga faʻatekonolosi e aʻafia ai a latou galuega. I lalo o le tiute faʻaletulafono e faʻailoa atu i tagata faigaluega e uiga i vaega taua o a latou galuega, e tatau ona e taʻu atu ia i latou e uiga i suiga e matua aʻafia ai o latou tulaga faigaluega.
E mafai e tagata faigaluega ona talosagaina ni faʻamatalaga mo faʻaiuga faʻaautomatika e aʻafia ai i latou. Afai e fautuaina e lau polokalama faʻa-AI le faʻateʻaina, toe tofia, poʻo ni suiga i tulaga faigaluega, e tatau ona e tuʻuina atu se faʻamatalaga manino i le auala na faia ai lena faʻaiuga.
E le mafai ona faʻavae le faʻaiuga i luga o le algorithmic output. E mafai e sui o le aufono a le aufaigaluega ona talosagaina faʻamatalaga faʻapitoa e uiga i polokalama faʻapitoa o le AI mo tagata faigaluega uma.
E iai la latou aia tatau e aumai ai tagata tomai faapitoa mai fafo e iloilo pe o tausisia e le tekinolosi le tulafono a Holani ma puipuia ai manaoga o tagata faigaluega.
O a tiute o tagata faigaluega i Netherlands e toe aʻoaʻoina pe toe faʻafaigaluega tagata faigaluega ua aʻafia i le AI ma le otometi?
E iai lou tiute e suʻesuʻe isi auala aʻo leʻi faʻateʻaina tagata faigaluega ua otometi a latou matafaioi. E manaʻomia oe e le tulafono faʻafaigaluega a Holani e suʻesuʻe pe mafai ona toe aʻoaʻoina tagata faigaluega ua aʻafia mo isi tofiga i totonu o lau faʻalapotopotoga.
E faʻatatau lea tulaga tusa lava pe faʻaleagaina e le otometi nisi o matafaioi. E tatau ona e ofoina atu ni avanoa talafeagai mo le toe aʻoaʻoina o tagata faigaluega o loʻo lamatia i le faʻateʻaina.
O le taulaʻiga e tatau ona taulaʻi i tomai e mafai ai e tagata faigaluega ona fetuʻunaʻi i suiga faʻatekonolosi pe siitia atu i ni matafaioi eseese. O le na o le ofoina atu o le otometi e fai ma mafuaʻaga o le faʻamalologa e aunoa ma le suʻesuʻeina o nei filifiliga e mafai ona faʻaletulafono ai le faʻamalologa.
E tatau i lau aufono o galuega ona fautuaina soʻo se fuafuaga toe faʻatulagaina e fesoʻotaʻi ma le faʻaautomatika. E aofia ai faʻaiuga e uiga i tagata faigaluega e toe aʻoaʻoina, le auala e toe faʻatulagaina ai, ma le lagolago e te tuʻuina atu i le taimi o fesuiaʻiga.
O le ā le vaaiga a le Pulega o le Puipuiga o Faʻamaumauga a Holani (autoriteit persoonsgegevens) i le faʻaaogaina o le AI ma le mataituina o tagata faigaluega?
Ua manatu le Pulega o le mataituina o tagata faigaluega e ala i le AI o se gaioiga fa'agasologa e maualuga le lamatiaga i lalo o le GDPR. E te mana'omia se fa'avae fa'aletulafono manino mo so'o se mataituina, lea i se mafutaga fa'afaigaluega e masani lava o se aia tatau e sili atu nai lo le le faalauaiteleina o le aufaigaluega nai lo le maliega, aua o le maliega e tu'uina atu e se tagata faigaluega e seasea ona tu'uina atu ma le saoloto.
E le mafai ona e faʻaaogaina le AI e faʻagasolo ai faʻamatalaga taua a tagata faigaluega e aunoa ma le ausia o tuutuuga faigata. O le Tulafono a le EU AI e faʻasaina faapitoa ai faʻavae mai le faʻagasoloina o faʻamatalaga patino e uiga i tulaga faʻalagona, talitonuga, poʻo faʻamatalaga faʻalemafaufau a tagata faigaluega.
O lenei fa'asā e fa'alautele atu i faiga e mata'ituina ai le nofoaga faigaluega o lo'o taumafai e fa'ailoa mai nei uiga. O lo'o fa'amoemoe le Pulega e te fa'atinoina le le fa'alaua'iteleina e ala i mataupu fa'avae o le mamanu i faiga uma a le AI.
O lona uiga o le fausiaina lea o puipuiga faalilolilo i totonu o tekinolosi mai le amataga nai lo le faaopoopoina mulimuli ane. E tatau ona e faaaogaina auala e sili ona faigofie ona mataituina ai mea e maua e ausia ai au sini faapisinisi.
O a ni noataga e ono feagai ma tagata faigaluega Holani i le faʻaaogaina sese o le AI ma le otometi i faʻaiuga faigaluega?
O lo'o e feagai ma fa'asalaga tau tupe tetele mo le le usita'ia o le Tulafono o le AI. O faiga fa'asaina o le AI e mafai ona i'u ai i ni fa'asalaga tupe e o'o atu i le €35 miliona po'o le 7% o le aofa'i o tupe maua fa'aletausaga a le lalolagi, po'o le fea lava e maualuga atu.
O polokalama fa'atekonolosi fa'apitoa (AI) e maualuga le lamatiaga e le ausia ai mana'oga e mafai ona o'o atu ai i sala tupe e o'o atu i le €15 miliona po'o le 3% o tupe maua a le lalolagi.
E mafai e tagata faigaluega ona luʻia faʻasalaga lē tonu e mafua mai i faʻaiuga faʻaautomatika. Ua faia e le faʻamasinoga se faʻaiʻuga e tatau i faatonu ma tagata faigaluega ona faʻaauau le vaavaaiga faaletagata i le saogalemu i le galuega ma faʻaiuga faʻafaigaluega.
O le faalagolago atoa i galuega faatino otometi e aunoa ma se iloiloga moni a tagata e faigata ai ona tauamiotonuina se faaleaogaina i luma o le faamasinoga laitiiti.
E te ono lamatia i ni fa'afitauli tau fa'avasegaga ua toe fa'afo'i mai pe afai e te fa'aaogaina sese le AI i le fuafuaina o le tulaga o se tagata faigaluega. Mai ia Ianuari 2025, na toe amata ai e le Pulega o Lafoga a Holani le fa'amalosia o galuega tau pisinisi pepelo a le tagata lava ia.
Afai e fa'avasega sese e au polokalama fa'a-AI tagata faigaluega, e ono feagai oe ma ni fa'asa'oga i le tele o tausaga ua mavae. E ono fa'atatauina fo'i fa'asalaga mo le fa'avasega sese ma le loto i ai.
O le solia o le puipuiga o faʻamatalaga e mafai ona oʻo atu ai i ni tagi mai tagata faigaluega taʻitoʻatasi ma suʻesuʻega a le Dutch Data Protection Authority.
E mafai e tagata faigaluega o loʻo faʻaleagaina a latou faʻamatalaga patino e ala i polokalama faʻapitoa o le AI ona sailia se taui mo mea ua faʻaleagaina. E mafai e le Pulega ona faʻatulaga ni faʻasaʻoga ma ni sala tupe e faʻatatau i le mamafa ma le lautele o soliga.


